Mỗi khi thời tiết chuyển mùa, nhiều người bắt đầu quan tâm hơn đến chuyện ăn gì để cơ thể khỏe mạnh. Dâu tằm là một trong những loại quả được nhắc đến khá nhiều, đặc biệt trong các tài liệu y học cổ truyền.

Theo quan niệm Đông y, quả dâu tằm chín, còn gọi là tang thầm, có vị ngọt chua, tính mát và được dùng với mục đích bổ huyết, bổ can thận, sinh tân, nhuận tràng. Một số tài liệu còn đề cập đến việc sử dụng dâu tằm để hỗ trợ tình trạng tóc bạc sớm, mắt hoa, đau lưng mỏi gối. Tuy nhiên, đây là cách nhìn của y học cổ truyền và không đồng nghĩa với việc ăn dâu tằm có thể điều trị bệnh về thận, mắt hay tóc.

Dâu tằm có gì đặc biệt?

Dâu tằm chứa đường tự nhiên, protein, acid hữu cơ, vitamin B1, vitamin C, carotenoid, chất xơ cùng nhiều hợp chất chống oxy hóa. Quả chín có màu càng đậm thường càng chứa nhiều sắc tố thực vật như anthocyanin. Đây chính là điểm khiến dâu tằm được quan tâm trong chế độ ăn lành mạnh.

Anthocyanin là nhóm hợp chất tạo nên màu đỏ tím đặc trưng của nhiều loại quả mọng. Cùng với vitamin C và các polyphenol, chúng góp phần tạo nên khả năng chống oxy hóa của thực phẩm.

ThS.BS. Nguyễn Quang Dương, Khoa Ngoại, Bệnh viện Tuệ Tĩnh, từng chia sẻ trên Sức khỏe & Đời sống rằng theo y học cổ truyền, dâu tằm có liên quan đến quan niệm bổ huyết, dưỡng âm và hỗ trợ cải thiện tình trạng tóc bạc sớm. Điều này giải thích vì sao từ lâu dâu tằm đã xuất hiện trong nhiều bài thuốc và món ăn dưỡng sinh.

Từ “bổ thận” đến lợi ích cho mắt, tóc

Điểm thú vị của dâu tằm nằm ở chỗ loại quả này được nhắc đến với nhiều lợi ích khác nhau. Trong Đông y, “bổ can thận” là một khái niệm thuộc hệ thống lý luận riêng, không thể hiểu đơn giản là ăn dâu tằm sẽ giúp thận khỏe hơn theo nghĩa điều trị bệnh thận của y học hiện đại.

Còn dưới góc nhìn dinh dưỡng, dâu tằm cung cấp vitamin, carotenoid và các chất chống oxy hóa. Một số carotenoid như lutein, zeaxanthin có vai trò đối với sức khỏe mắt, trong khi vitamin và khoáng chất tham gia vào nhiều quá trình chuyển hóa của cơ thể.

Với tóc, dinh dưỡng đầy đủ nói chung mới là yếu tố quan trọng. Cơ thể cần protein, sắt, kẽm, vitamin nhóm B và nhiều dưỡng chất khác để duy trì sự phát triển bình thường của tóc. Vì vậy, không nên kỳ vọng một loại quả đơn lẻ có thể khiến tóc đen trở lại hoặc ngăn tóc bạc. Nói cách khác, dâu tằm có thể là một phần của chế độ ăn tốt, nhưng không phải “thuốc bổ” thay thế điều trị.

Dâu tằm tươi ngon nhưng rất nhanh hỏng

Một trong những bất tiện của dâu tằm tươi là thời gian bảo quản ngắn. Quả mọng nước, vỏ mỏng nên dễ dập, lên men hoặc hư hỏng nếu để ở nhiệt độ phòng quá lâu. Đây cũng là lý do dâu tằm khô trở thành lựa chọn tiện lợi hơn. Dạng khô có thể bảo quản lâu và sử dụng quanh năm.

Tuy nhiên, dâu tằm khô thường có lượng đường tập trung cao hơn so với quả tươi do đã mất nước. Vì vậy, không nên ăn theo kiểu “càng nhiều càng tốt”, đặc biệt với người đang kiểm soát cân nặng hoặc đường huyết. Một khẩu phần nhỏ dùng cùng sữa chua không đường, yến mạch hoặc các loại hạt có thể là lựa chọn hợp lý hơn so với ăn một lượng lớn dâu tằm khô như món ăn vặt.

4 cách dùng dâu tằm đơn giản tại nhà

Không nhất thiết phải ăn trực tiếp dâu tằm khô. Loại quả này có thể kết hợp với nhiều nguyên liệu quen thuộc.

1. Dâu tằm ngâm sữa chua

Cho một lượng nhỏ dâu tằm tươi hoặc dâu tằm khô đã ngâm mềm vào sữa chua không đường. Có thể thêm một ít hạt chia hoặc các loại hạt để tăng chất xơ và chất béo không bão hòa. Đây là món ăn nhẹ phù hợp cho buổi sáng hoặc giữa buổi.

2. Trà dâu tằm

Dâu tằm khô có thể dùng cùng nước ấm để tạo thành thức uống đơn giản. Không nên cho quá nhiều đường hoặc mật ong nếu đang kiểm soát lượng đường trong khẩu phần.

3. Cháo hoặc yến mạch cùng dâu tằm

Một ít dâu tằm khô có thể thêm vào bát yến mạch cùng sữa, sữa chua và các loại hạt. Cách này giúp món ăn có vị chua ngọt tự nhiên mà không cần dùng nhiều đường tinh luyện.

4. Sinh tố dâu tằm

Dâu tằm tươi có thể xay cùng sữa chua không đường hoặc một số loại quả khác. Tuy nhiên, nếu đang kiểm soát đường huyết, nên ưu tiên ăn nguyên quả thay vì uống một lượng lớn sinh tố cùng lúc.

Ăn dâu tằm thế nào để không phản tác dụng?

Dâu tằm giàu dinh dưỡng nhưng không phải ai cũng nên ăn thật nhiều. Người mắc đái tháo đường cần tính dâu tằm vào tổng lượng carbohydrate trong ngày. Dâu tằm khô đặc biệt cần được kiểm soát khẩu phần vì lượng đường tự nhiên tập trung hơn sau quá trình sấy.

Người có hệ tiêu hóa nhạy cảm cũng nên bắt đầu với lượng nhỏ. Ăn quá nhiều trái cây khô có thể làm tăng lượng chất xơ và đường nạp vào cùng lúc, gây đầy bụng hoặc khó chịu ở một số người.

Ngoài ra, cần rửa sạch dâu tằm tươi trước khi ăn. Nếu mua dâu tằm khô đóng gói, nên kiểm tra thành phần để tránh những sản phẩm có quá nhiều đường bổ sung.

Quan trọng hơn cả, nếu đang gặp các triệu chứng như đau lưng, đau khớp, mắt mờ, tóc rụng nhiều hoặc tóc bạc sớm, không nên chỉ dựa vào dâu tằm để xử lý. Những biểu hiện này có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau và cần được đánh giá nếu kéo dài.

Dâu tằm vì thế nên được nhìn nhận đúng với giá trị của nó: một loại quả giàu dưỡng chất, có thể góp phần làm phong phú chế độ ăn và cung cấp các hợp chất chống oxy hóa.

Mùa thu là thời điểm thích hợp để đưa dâu tằm vào thực đơn, nhưng bí quyết vẫn nằm ở chữ “vừa đủ”. Ăn đa dạng trái cây, bổ sung đủ protein, rau xanh, ngủ đủ và vận động đều đặn mới là cách bền vững để chăm sóc thận, mắt, tóc và sức khỏe tổng thể.