Loạt chính sách khoa học – công nghệ mới có hiệu lực từ năm 2026

Mạng xã hội không được nghe lén, ghi âm, theo dõi trái phép

Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, siết chặt trách nhiệm của các nền tảng mạng xã hội và dịch vụ truyền thông trực tuyến trong việc bảo vệ quyền riêng tư của người dùng. Theo đó, các nền tảng không được nghe lén, ghi âm cuộc gọi, đọc tin nhắn văn bản khi chưa có sự đồng ý của chủ thể dữ liệu, trừ trường hợp pháp luật quy định khác.

Luật yêu cầu doanh nghiệp phải thông báo rõ ràng loại dữ liệu cá nhân được thu thập ngay từ khi người dùng cài đặt, sử dụng dịch vụ; không thu thập dữ liệu trái phép hoặc vượt quá phạm vi thỏa thuận. Đáng chú ý, các nền tảng không được yêu cầu người dùng cung cấp hình ảnh, video chứa toàn bộ hoặc một phần giấy tờ tùy thân để xác thực tài khoản.

Người dùng cũng được trao quyền lựa chọn từ chối cookies, bật chế độ “không theo dõi” hoặc chỉ cho phép theo dõi khi có sự đồng ý rõ ràng. Các chính sách bảo mật phải được công khai, dễ hiểu; đồng thời cung cấp cơ chế để người dùng truy cập, chỉnh sửa, xóa dữ liệu cá nhân, thiết lập quyền riêng tư và báo cáo vi phạm. Luật cũng đặt ra yêu cầu bảo vệ dữ liệu công dân Việt Nam trong hoạt động chuyển dữ liệu xuyên biên giới và xây dựng quy trình xử lý vi phạm nhanh, hiệu quả.

Tài sản số lần đầu được bảo đảm quyền sở hữu và giao dịch

Luật Công nghiệp công nghệ số, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, đánh dấu bước ngoặt trong việc hình thành khung pháp lý cho các lĩnh vực công nghệ mới như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và tài sản số. Lần đầu tiên, tài sản số – bao gồm tài sản ảo và tài sản mã hóa – được pháp luật Việt Nam bảo đảm quyền sở hữu, giao dịch và bảo mật.

Luật ưu tiên đầu tư hạ tầng số thiết yếu như trung tâm dữ liệu AI, khu công nghệ số tập trung và phòng thí nghiệm quốc gia, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế số. Trong lĩnh vực bán dẫn, luật xác lập chiến lược phát triển chip chuyên dụng, thúc đẩy liên kết với chuỗi cung ứng toàn cầu. Với AI, nguyên tắc “lấy con người làm trung tâm” được nhấn mạnh; sản phẩm AI phải có dấu hiệu nhận dạng và Nhà nước dành mức ưu đãi cao nhất cho hoạt động nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ này.

Điện hạt nhân trở thành chiến lược quốc gia

Luật Năng lượng nguyên tử sửa đổi, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, thiết lập khung pháp lý toàn diện, phù hợp với hướng dẫn của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA). Luật xác định điện hạt nhân là chiến lược quốc gia nhằm bảo đảm an ninh năng lượng và giảm phát thải carbon.

Một điểm mới quan trọng là việc thống nhất quản lý an toàn, an ninh hạt nhân bởi một cơ quan nhà nước có thẩm quyền, theo tiêu chuẩn quốc tế và quản lý xuyên suốt vòng đời nhà máy. Luật cũng dành riêng một chương về an toàn cơ sở hạt nhân, đồng thời thúc đẩy ứng dụng năng lượng nguyên tử trong y tế, nông nghiệp và công nghiệp, hướng tới làm chủ công nghệ.

Quản lý chất lượng hàng hóa theo mức độ rủi ro

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa, có hiệu lực từ 1/1/2026, lần đầu yêu cầu thiết lập hệ thống giám sát chất lượng sản phẩm, hàng hóa quốc gia. Hệ thống này kết nối dữ liệu liên ngành, hỗ trợ hậu kiểm và xử lý rủi ro về chất lượng.

Luật cũng bổ sung quy định quản lý hàng hóa kinh doanh trên nền tảng số, tăng trách nhiệm của người bán và nền tảng trung gian trong bảo đảm chất lượng, tiếp nhận và xử lý phản ánh của người tiêu dùng. Tư duy quản lý chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu và công nghệ số, từ khuyến khích sang ràng buộc trách nhiệm và chế tài minh bạch.

“Một sản phẩm – một quy chuẩn” trên toàn quốc

Luật sửa đổi, bổ sung Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật, có hiệu lực từ 1/1/2026, đổi mới toàn diện phương thức quản lý tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng. Lần đầu tiên, Chiến lược tiêu chuẩn quốc gia được luật hóa như một công cụ định hướng dài hạn; Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng cũng được thiết lập.

Nguyên tắc “một sản phẩm – một quy chuẩn” được áp dụng thống nhất trên toàn quốc, chấm dứt tình trạng chồng chéo quản lý. Cơ chế thừa nhận đơn phương kết quả đánh giá quốc tế được kỳ vọng giúp doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp công nghệ cao, rút ngắn thời gian tiếp cận thị trường.

AI phục vụ con người, có giám sát của con người

Luật Trí tuệ nhân tạo, có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, là đạo luật chuyên ngành đầu tiên về AI tại Việt Nam. Với 35 điều, luật được thiết kế theo hướng “quản lý để phát triển”, cân bằng giữa kiểm soát rủi ro và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phù hợp thông lệ quốc tế.

Luật khẳng định con người là trung tâm, AI phục vụ con người, không thay thế con người và phải có sự giám sát của con người trong các quyết định quan trọng.

Tăng cường bảo vệ nhóm yếu thế trên không gian mạng

Luật An ninh mạng sửa đổi, có hiệu lực từ 1/7/2026, lần đầu bổ sung quy định bảo vệ trẻ em, người cao tuổi và người gặp khó khăn về nhận thức trên không gian mạng. Luật cũng liệt kê rõ các hành vi bị nghiêm cấm như bịa đặt, vu khống, lan truyền thông tin sai sự thật xâm phạm danh dự, uy tín cá nhân; gây hoang mang xã hội hoặc cản trở hoạt động của cơ quan nhà nước.

Ngoài ra, luật nghiêm cấm thông tin sai sự thật trong các lĩnh vực tài chính, ngân hàng, thương mại điện tử, chứng khoán; cũng như hành vi chiếm đoạt, mua bán, làm lộ bí mật nhà nước, bí mật kinh doanh và đời sống riêng tư.

Những chính sách mới này được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý hiện đại, minh bạch, góp phần thúc đẩy khoa học – công nghệ phát triển bền vững, đồng thời bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích của người dân, doanh nghiệp trong kỷ nguyên số.

PV