Việc kết hợp cung ứng vật tư, chuyển giao kỹ thuật, bao tiêu sản phẩm và chế biến, xuất khẩu đang góp phần nâng cao năng suất, thu nhập cho người trồng cà phê trên cao nguyên Bolaven.

Liên kết sản xuất, tạo nền tảng phát triển vùng nguyên liệu

Cao nguyên Bolaven, thuộc khu vực phía nam Lào, được xem là vùng sản xuất cà phê trọng điểm của quốc gia này. Với độ cao khoảng 1.000-1.350 m so với mực nước biển, đất đỏ bazan màu mỡ và khí hậu mát mẻ, nơi đây có điều kiện thuận lợi để phát triển cây cà phê, đặc biệt là giống Arabica.

TGĐ Công ty Cổ phần Vật tư Kỹ thuật Nông nghiệp Bình Định - Phạm Phú Hưng (thứ 3 từ trái qua) và TS. Nguyễn Thanh Phương (thứ 7 từ trái qua) đại diện Phân bón Mặt Trời Mới trao đổi với nông dân huyện Laongam - Salavan (Lào)

Tận dụng lợi thế tự nhiên, từ năm 2021, Công ty TNHH Somxay Chalern Songserm Karnkased Sole (Công ty Somxay) triển khai dự án đầu tư, phát triển và hỗ trợ nông dân sản xuất cà phê phục vụ tiêu dùng trong nước và xuất khẩu tại huyện Paksong, tỉnh Champasak và huyện Laongam, tỉnh Salavan.

Trong quá trình triển khai, Công ty Somxay hợp tác với Công ty Cổ phần Vật tư Kỹ thuật Nông nghiệp Bình Định, đơn vị sản xuất và cung cấp phân bón Mặt Trời Mới, nhằm xây dựng chuỗi giá trị cà phê từ sản xuất đến chế biến và tiêu thụ. Theo mô hình này, Công ty Somxay đảm nhận tổ chức sản xuất, cung cấp vật tư, hỗ trợ kỹ thuật, thu mua sản phẩm; trong khi Phân bón Mặt Trời Mới cung ứng phân bón NPK thế hệ mới ứng dụng công nghệ Eco-Nanomix, đồng thời phối hợp chuyển giao kỹ thuật canh tác.

Đoàn công tác Phân bón Mặt Trời Mới - Công ty Somxay thảo luận kế hoạch cung ứng phân bón thực hiện Chuỗi giá trị cây cà phê

Điểm đáng chú ý của dự án là phương thức hợp tác “3 + 2”. Theo đó, doanh nghiệp đầu tư ba yếu tố gồm kỹ thuật, vật tư đầu vào và thu mua toàn bộ quả cà phê tươi; nông dân đóng góp đất đai, vườn cà phê hiện có cùng công lao động và công cụ sản xuất. Nhờ vậy, các hộ tham gia không phải bỏ vốn mua vật tư đầu vào theo cơ chế của dự án, đồng thời có đầu ra cho sản phẩm thông qua cam kết thu mua. Chính quyền địa phương từ cấp bản đến huyện, tỉnh cũng tham gia tuyên truyền, vận động và hỗ trợ nông dân thực hiện mô hình.

Từ quy mô ban đầu chỉ 110 ha với 79 hộ tại 10 bản, sau 5 năm triển khai, giai đoạn 2021-2026, diện tích cà phê kinh doanh của dự án đã tăng lên 1.527 ha, với 1.275 hộ tại 33 bản tham gia. Trong đó, huyện Paksong có 28 bản và huyện Laongam có 5 bản.

Bên cạnh cà phê Arabica trên cao nguyên, Công ty Somxay còn phát triển 150 ha cà phê Robusta tại những vùng đất thấp ở phía nam, góp phần đa dạng hóa sản phẩm và khai thác lợi thế thổ nhưỡng, khí hậu của từng khu vực.

TGĐ Pham Phú Hưng (đứng thứ 4 hàng đầu) trao đổi với nông dân về phát triển cà phê theo chuỗi giá trị

Năng suất tăng, thu nhập nông dân được cải thiện

Một trong những kết quả nổi bật của mô hình hợp tác là sự thay đổi về năng suất tại các vùng cà phê tham gia dự án. Theo thông tin từ đơn vị triển khai, năng suất quả cà phê tươi bình quân tại các vườn kinh doanh đạt khoảng 20-22 tấn/ha, trong khi những vườn chưa tham gia dự án hoặc vườn đối chứng sử dụng loại phân bón khác đạt bình quân khoảng 7-8 tấn/ha.

Kết quả tại bản Somxanuc, huyện Paksong, là một ví dụ. Năm 2022, địa bàn này mới có 20 ha tham gia dự án trong tổng diện tích cà phê khoảng 1.100 ha. Đến năm 2026, diện tích tham gia đã tăng lên 200 ha. Năng suất quả cà phê tươi đạt 25-27 tấn/ha, trong đó hộ ông Thèn Khâm đạt 26,7 tấn/ha, so với mức 7-8 tấn/ha trước khi tham gia mô hình. Từ kết quả thực tế, nhiều hộ ngoài dự án đăng ký tham gia, dự kiến đưa diện tích tại bản lên 300 ha vào năm 2027.

TS. Nguyễn Thanh Phương (thứ 3 từ phải qua) trao đổi với nông dân về cách trồng và chăm sóc cây cà phê

Để hỗ trợ quá trình mở rộng sản xuất, hằng năm, Phân bón Mặt Trời Mới cử từ 1-3 đoàn chuyên gia gồm tiến sĩ, thạc sĩ, kỹ sư và cán bộ thị trường đến vùng cà phê Bolaven. Hoạt động tập trung vào hướng dẫn kỹ thuật lựa chọn giống, trồng, tỉa cành, tạo tán, quản lý sâu bệnh và sử dụng phân bón theo nhu cầu dinh dưỡng của cây qua từng giai đoạn sinh trưởng.

Theo TS. Nguyễn Thanh Phương, nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Duyên hải Nam Trung Bộ, chuyên gia tham gia đoàn công tác, việc kết hợp kỹ thuật canh tác tiên tiến với sử dụng phân bón NPK công nghệ Eco-Nanomix góp phần hỗ trợ cây cà phê sinh trưởng, phát triển tốt, tăng khả năng đậu quả và cải thiện năng suất. Ông cũng cho rằng việc quản lý dinh dưỡng phù hợp có ý nghĩa quan trọng đối với chất lượng và tính đồng đều của sản phẩm.

Đại diện Phân bón Mat589 Trời Mới và Công ty Somxay chụp hình lưu niệm với bà con nông dân tại rãy cà phê

Theo tính toán được đơn vị cung cấp, với mức giá quả cà phê tươi giả định 2 triệu kíp Lào/tấn, năng suất tăng thêm 13,5 tấn/ha có thể giúp lợi nhuận ròng của nông dân tăng bình quân khoảng 240 triệu kíp Lào/ha, tương đương 276 triệu đồng/ha theo tỷ giá quy đổi được sử dụng trong tài liệu. Đây là mức tính toán theo các giả định nêu trên, không phải khoản lợi nhuận bảo đảm cho mọi hộ sản xuất.

Cùng với hỗ trợ kỹ thuật, nguồn cung vật tư cũng được mở rộng. Năm 2026, lượng phân bón Mặt Trời Mới cung cấp cho dự án tăng gần 17 lần so với năm đầu hợp tác, phản ánh quy mô vùng nguyên liệu ngày càng lớn.

Hoàn thiện chuỗi giá trị, hướng đến phát triển bền vững

Không chỉ tập trung vào sản xuất tại vườn, Công ty Somxay còn đầu tư hạ tầng chế biến nhằm nâng cao giá trị sản phẩm. Công ty đã xây dựng nhà máy chế biến cà phê tại huyện Paksong, tỉnh Champasak, trên diện tích 5 ha, với vốn đầu tư 5 triệu USD và công suất thiết kế 25.000-30.000 tấn quả tươi mỗi năm.

Lãnh đạo Phân bón Mặt Trời Mới trao đổi với chính quyền địa phương về kết quả và kế hoạch thực hiện Chuỗi giá trị cây cà phê tại bản Phatcunoi - Paksong - Champasak (Lào)

Riêng năm 2025, doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu gần 3.000 tấn cà phê nhân. Sản lượng xuất khẩu trong những năm tiếp theo được dự kiến tăng 20-30% mỗi năm. Bên cạnh đó, vườn ươm của công ty cung cấp khoảng 250.000-300.000 cây giống Arabica đạt tiêu chuẩn mỗi năm, phục vụ mở rộng thêm 80-100 ha vùng trồng.

Những hoạt động này từng bước hình thành chuỗi liên kết tương đối hoàn chỉnh, từ đất đai và lao động của nông dân, vật tư đầu vào, kỹ thuật sản xuất, thu hoạch, thu mua đến chế biến và xuất khẩu. Các hợp đồng kinh tế giữa doanh nghiệp cung ứng vật tư, đơn vị tổ chức sản xuất, nông dân và đối tác nhập khẩu tạo cơ sở để phân định trách nhiệm, gắn lợi ích của các bên với hiệu quả chung của chuỗi.

Theo kế hoạch, đến năm 2027, vùng nguyên liệu cà phê kinh doanh của dự án dự kiến đạt 2.000-2.500 ha và tiếp tục mở rộng trong những năm tiếp theo. Hai doanh nghiệp cho biết sẽ phối hợp bảo đảm nguồn cung vật tư theo nhu cầu sản xuất, đồng thời duy trì chất lượng, giá cả và phương thức thanh toán phù hợp.

Quả cà phê tươi Arabica vừa mới thu hoạch tại Paksong - Champasak (Lào)

Về định hướng môi trường, theo TS. Nguyễn Thanh Phương, việc quản lý dinh dưỡng cây trồng hợp lý, kết hợp các biện pháp canh tác tiên tiến, có thể góp phần cải thiện sức khỏe đất và nâng cao hiệu quả sử dụng vật tư nông nghiệp. Tuy nhiên, những tác động cụ thể đến phát thải khí nhà kính và chất lượng sản phẩm cần được đánh giá bằng các chỉ tiêu, dữ liệu phù hợp trong quá trình triển khai.

Sau 5 năm, mô hình hợp tác giữa Phân bón Mặt Trời Mới và Công ty Somxay cho thấy vai trò của liên kết chuỗi trong phát triển vùng nguyên liệu cà phê tại Lào. Khi đầu vào, kỹ thuật, thu mua và chế biến được tổ chức đồng bộ, nông dân có thêm điều kiện nâng cao hiệu quả sản xuất, còn doanh nghiệp chủ động hơn về nguồn nguyên liệu và chất lượng sản phẩm. Đây cũng là cơ sở để hai bên tiếp tục mở rộng hợp tác, hướng đến phát triển ngành cà phê theo hướng hiệu quả và bền vững hơn.

Đoàn công tác Phân bón Mặt Trời Mới thăm Nhà máy chế biến cà phê xuất khẩu và Farm cà phê của Công ty Somxay (Lào)

Theo TS. Nguyễn Thanh Phương, nguyên Phó Viện trưởng Viện KHKT Nông nghiệp Duyên hải Nam Trung Bộ, việc kết hợp kỹ thuật canh tác tiên tiến với phân bón NPK công nghệ Eco-Nanomix của Phân bón Mặt Trời Mới góp phần nâng cao năng suất cà phê. Theo tính toán từ dự án, năng suất có thể tăng thêm 13,5 tấn quả tươi/ha, tương ứng lợi nhuận ròng tăng khoảng 276 triệu đồng/ha. Điển hình, hộ ông Thèn Khâm tại huyện Paksong đạt 26,7 tấn/ha, cao gần 3,6 lần so với trước khi tham gia dự án. Mô hình cũng hướng đến cải thiện sức khỏe đất và thúc đẩy sản xuất cà phê xanh, bền vững.