Mayday là gì?

Mayday là tín hiệu cầu cứu qua sóng vô tuyến được dùng trong hàng không và hàng hải trên toàn thế giới. Phi công hay thuyền trưởng chỉ phát tín hiệu này khi máy bay, tàu thuyền gặp nguy hiểm nghiêm trọng và cận kề, cần được trợ giúp ngay lập tức.

Theo quy ước, từ này phải được nói liền 3 lần: "Mayday, Mayday, Mayday". Cách lặp lại giúp người nghe trên sóng vô tuyến nhận ra ngay đây là lời cầu cứu thật, không bị nhầm với một cuộc trao đổi thông thường.

Ảnh minh hoạ

Cái tên nghe như tiếng Anh nhưng thực ra có gốc tiếng Pháp. Đầu những năm 1920, Frederick Stanley Mockford, trưởng bộ phận vô tuyến tại sân bay Croydon (London, Anh), được giao nhiệm vụ tìm một từ cầu cứu dễ hiểu cho cả phi công lẫn nhân viên mặt đất. Vì sân bay này có nhiều chuyến bay qua lại với Pháp, ông chọn cách đọc gần với cụm "m'aider", nghĩa là "giúp tôi với".

Trước đó, tín hiệu cầu cứu phổ biến là SOS bằng mã Morse, vốn không phù hợp để nói qua bộ đàm. Mayday được đưa vào sử dụng cho các chuyến bay qua eo biển Manche từ tháng 2/1923, đến năm 1927 thì được Công ước Vô tuyến điện quốc tế tại Washington (Mỹ) công nhận là tín hiệu cầu cứu bằng giọng nói, song song với SOS.

Nguy cấp đến mức nào mới gọi Mayday?

Mayday là nấc cao nhất trong các tín hiệu khẩn cấp. Phi công chỉ dùng khi tính mạng người trên máy bay bị đe dọa, chẳng hạn máy bay cháy, mất kiểm soát hay hỏng hóc nghiêm trọng. Khi Mayday được phát đi, cuộc gọi này được ưu tiên hơn mọi liên lạc khác trên cùng tần số để mặt đất tập trung hỗ trợ.

Ảnh minh hoạ

Sau ba tiếng Mayday, phi công sẽ nói tên hiệu chuyến bay, sự cố đang gặp và điều mình định làm. Máy bay hiện đại còn có thể báo khẩn cấp bằng cách chuyển mã nhận dạng sang 7700, giúp kiểm soát không lưu biết máy bay gặp nạn mà phi công không cần nói gì.

Thấp hơn Mayday một bậc là "Pan-pan", cũng có gốc từ tiếng Pháp "panne" nghĩa là hỏng hóc. Tín hiệu này dùng cho tình huống khẩn cấp cần hỗ trợ nhưng chưa đe dọa tính mạng ngay lập tức, như một sự cố kỹ thuật hay một hành khách cần cấp cứu. Khi tình hình xấu đi, phi công có thể nâng từ Pan-pan lên Mayday.

Vì mức độ nghiêm trọng đó, phát tín hiệu cầu cứu giả bị coi là hành vi phạm tội ở nhiều nước, có thể bị phạt tiền, bồi hoàn chi phí và phạt tù.

Những lời Mayday trên chuyến Learjet 60

Trở lại vụ tai nạn ở Florida, chiếc Learjet 60 cất cánh từ sân bay quốc tế Austin-Bergstrom, bang Texas, vào ngày 1/11, dự kiến bay đến North Eleuthera thuộc quần đảo Bahamas. Khi đang di chuyển ở độ cao khoảng 35.000 feet (hơn 10.600m), phi hành đoàn thông báo máy bay gặp hiện tượng băng bám nhẹ và nhiễu động không khí ở mức trung bình.

Phi công sau đó đề nghị được nâng độ cao thêm khoảng 2.000 feet (hơn 600m) để tiếp tục hành trình. Yêu cầu này được kiểm soát không lưu chấp thuận.

Thế nhưng, chưa đầy 30 giây sau, tình hình bất ngờ chuyển biến xấu. Máy bay phát tín hiệu cho biết đang hạ độ cao, sau đó liên tục gửi thông điệp khẩn cấp "Mayday".

Theo các bản ghi âm được truyền thông Mỹ dẫn lại, phi công thông báo với kiểm soát viên không lưu: "Chúng tôi đang hạ độ cao 8.000 feet... Mayday, Mayday, chúng tôi đang hạ độ cao với tốc độ 10.000 feet mỗi phút".

Chiếc Learjet đâm xuống đất với tốc độ kinh hoàng. Ảnh cắt từ video

Tốc độ lao xuống sau đó tiếp tục tăng lên. Trong một lần liên lạc, phi hành đoàn cho biết máy bay đang ở tình trạng vượt quá tốc độ cho phép, đồng thời hạ độ cao với tốc độ khoảng 20.000 feet mỗi phút. Giữa lúc nhân viên kiểm soát không lưu liên tục cố gắng duy trì liên lạc, một thành viên phi hành đoàn thông báo máy bay đã mất kiểm soát, nghiêng khoảng 60 độ và đang rơi xuống ở độ cao 22.000 feet (khoảng 6.700m).

Không lâu sau những tín hiệu cầu cứu cuối cùng, chiếc Learjet 60 chúi mũi lao thẳng xuống khu dân cư tại Greenacres, hạt Palm Beach, Florida, vào khoảng 12h50 ngày 1/11 (giờ địa phương). Vụ tai nạn khiến toàn bộ 9 người trên máy bay thiệt mạng. Thống đốc bang Florida Ron DeSantis mô tả chiếc máy bay lao xuống trông giống như một quả tên lửa, để lại một hố lớn bên đường và nhiều mảnh vỡ văng ra xung quanh. Nguyên nhân vụ tai nạn hiện vẫn đang được Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia Mỹ (NTSB) điều tra.

Diễn biến này cho thấy Mayday thường được phát ra khi tình huống đã vượt khỏi tầm kiểm soát. Chỉ trong thời gian ngắn, chuyến bay chuyển từ một yêu cầu đổi độ cao bình thường sang tình trạng mất kiểm soát. Mayday không bảo đảm cứu được một chuyến bay, nhưng là cách nhanh nhất để tổ lái báo cho mặt đất biết họ đang gặp nguy và cần được ưu tiên hỗ trợ.

Nguồn: CNN, NBC Miami, Austin American-Statesman, BocaNewsNow