Ban ngày là hình ảnh những chiếc thuyền gỗ nặng chừng 4 tấn lao vút trên mặt sông với mỗi chiếc chở tới sáu chục tay chèo. Thế nhưng khi đêm xuống thì cũng chính những con người ấy lại thành kính quỳ trước mâm lễ trong sân chùa để người lớn đút từng miếng cốm dẹp vào miệng trẻ nhỏ rồi ân cần hỏi chúng ước điều gì. Đó chính là lễ Ok Om Bok trứ danh của đồng bào Khmer được diễn ra cách Thành phố Hồ Chí Minh chừng 130 km.

Sự sôi động ban ngày cùng những chiếc ghe khổng lồ nặng 4 tấn

Vào ban ngày thì không khí rộn ràng nhất luôn nằm ở cuộc đua ghe ngo vốn là hoạt động thu hút đông đảo người dân và du khách hơn cả. Đây hoàn toàn không chỉ là một cuộc thi tốc độ đơn thuần. Theo các nhà nghiên cứu thì hoạt động đua ghe còn mang ý nghĩa đưa tiễn và tạ ơn thần Nước sau một năm ban cho mùa màng bội thu.

Chiếc ghe là thứ khiến người xem phải trầm trồ trước cả khi cuộc đua bắt đầu. Ghe ngo của nam thường dài từ 28 tới 30 m và thậm chí có tài liệu ghi nhận khoảng dao động từ 20 tới 35 m cùng chiều ngang chừng 1 tới 1 phẩy 2 m để đủ sức chở được từ 40 tới 60 người.

Nhưng con số đáng nể nhất lại nằm ở cách thức nó được làm ra. Ghe được đóng hoàn toàn bằng gỗ sao. Phần thân được ghép từ 5 miếng gỗ dài 15 m còn hai đầu ghe là hai khối gỗ nguyên với mỗi khối dài 7 phẩy 5 m. Một nghệ nhân chính cùng hai người thợ giỏi phải mất hơn một tháng mới đóng xong một chiếc với mức chi phí khoảng 200 triệu đồng. Sau khi hoàn thiện thì mỗi chiếc ghe nặng chừng 4 tấn.

Bốn tấn gỗ đó hoàn toàn không thuộc về một cá nhân nào. Với người Khmer thì ghe ngo là hình ảnh đại diện cho cả phum sóc và được cất giữ cẩn thận ở chùa để chỉ đem ra đua trong những ngày lễ quan trọng. Các ngôi chùa phải chuẩn bị từ cả tháng trước bằng cách tuyển chọn những tay chèo khỏe mạnh và cho tập dợt kỹ lưỡng.

Xen giữa những hiệp đua căng thẳng còn có trò kéo co cùng đập nồi lẫn đẩy gậy và đi cà kheo kết hợp bóng chuyền thanh niên dân tộc cùng khu hội chợ đặc sản Khmer vô cùng náo nhiệt.

Khi đêm xuống là lúc trao miếng cốm dẹp và câu hỏi ý nghĩa dành cho trẻ con

Khoảnh khắc thiêng liêng nhất chỉ thực sự đến khi trăng lên cao và sáng rõ. Bà con phum sóc cùng nhau tập trung ở sân chùa để quỳ trước mâm lễ có cốm dẹp cùng các loại nông sản còn vị chủ lễ sẽ thắp hương và đọc lời khấn tạ ơn.

 Sau đó là một nghi thức mà ai chứng kiến cũng khắc cốt ghi nhớ. Người lớn sẽ ân cần đút từng miếng cốm dẹp vào miệng trẻ nhỏ và hỏi các em có ước muốn gì với niềm tin mãnh liệt rằng những điều ước ấy sẽ được thần linh phù hộ.

Chính nghi thức này đã làm nên tên gọi của cả lễ hội. Ok Om Bok thường được gọi là lễ cúng Trăng nhưng cái tên Khmer của nó lại giản dị hơn nhiều. Trong tiếng Khmer từ Ok nghĩa là đút còn Om Bok nghĩa là cốm dẹp nên tên lễ hội có thể được hiểu đơn giản là hành động đưa cốm dẹp vào miệng.

Nguồn gốc vì sao rằm tháng Mười lại được chọn làm ngày lễ chính

Lễ hội bắt nguồn từ tín ngưỡng thờ Thần Mặt Trăng. Với một dân tộc sống chủ yếu bằng nghề nông thì Mặt Trăng là vị thần điều hòa thời tiết và che chở mùa màng nên họ quan niệm rằng mưa gió thuận hòa thì lúa mới đầy kho.

Đêm rằm tháng Mười là lúc mùa mưa khép lại để gió Đông Bắc đưa chút se lạnh về và mùa thu hoạch cũng chính thức bắt đầu. Người dân thành kính dâng nông sản mới để tạ ơn trời đất cùng thần linh và Mặt Trăng nhằm cầu cho năm sau no đủ và bình an.

Ok Om Bok là một trong ba lễ hội lớn nhất của người Khmer cùng với Chôl Chnam Thmây là Tết năm mới và Sen Dolta là lễ báo hiếu tổ tiên. Lễ hội được tổ chức ở nhiều tỉnh như Sóc Trăng cùng Kiên Giang lẫn Bạc Liêu và Cần Thơ cùng An Giang nhưng Trà Vinh mới là nơi đông vui và trọn vẹn nhất đặc biệt là quanh khu danh thắng Ao Bà Om. Lễ hội này đã vinh dự được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2014.

Vẻ đẹp lung linh của hoa đăng trên mặt Ao Bà Om

Khi trời về khuya hơn thì mọi ánh nhìn đều đổ về Ao Bà Om. Theo quan niệm dân gian thì đèn gió bay lên sẽ mang ước nguyện của con người đến Thần Mặt Trăng. Nghi thức này từng được yêu thích đến mức trong một khảo sát du khách đã có khoảng 19 phẩy 8 phần trăm chọn thả đèn gió là điều họ thích nhất.

Tuy nhiên vài sự cố cháy nổ những năm gần đây đã khiến hoạt động này bị hạn chế vì yếu tố an toàn chung. Hình ảnh đặc trưng của lễ hội bây giờ là hoa đăng với hàng ngàn ánh nến lung linh trôi trên mặt ao phẳng lặng giữa bóng sao và dầu cổ thụ hàng trăm năm tuổi. Việc có được thả đèn gió hay không sẽ hoàn toàn do ban tổ chức và chính quyền địa phương quyết định theo từng năm nên du khách tuyệt đối đừng tự mang đèn tới thả.

Kế hoạch di chuyển và lịch trình đi lễ hội năm nay vào ngày nào

Mùa lễ hội năm 2026 đã có lịch trình cụ thể. Tuần lễ Văn hóa Thể thao và Du lịch chào mừng Lễ hội Ok Om Bok sẽ diễn ra từ ngày 18 đến 24 tháng 11 tại tỉnh Vĩnh Long và đêm lễ hội dự kiến bắt đầu lúc 19 giờ ngày 24 tháng 11 tại Khu di tích Ao Bà Om. Chương trình sẽ bao gồm nghi thức cúng trăng cùng màn diễu hành của các chùa quanh ao kết hợp thả hoa đăng và đèn nước.

Sau đợt sáp nhập tỉnh thì Trà Vinh hiện thuộc Vĩnh Long nên khi tra cứu bạn nên tìm cả hai tên để tránh nhầm lẫn. Lịch giải đua ghe ngo thường chỉ được công bố sát ngày nên nếu muốn xem đúng phần đua thì bạn cần theo dõi kỹ thông báo của ban tổ chức. Nhìn lại năm 2025 thì giải mở rộng đã diễn ra trên sông Long Bình vào ngày 3 và 4 tháng 11.

Một hành trình hợp lý thường kéo dài hai đến ba ngày. Ngày đầu bạn có thể dạo Ao Bà Om cùng chùa Âng và Bảo tàng Văn hóa Khmer để buổi tối dự đêm hội và xem thả hoa đăng. Ngày thứ hai thì dành cho lễ hội đua ghe ngo và tham quan chùa Hang lẫn chùa Cò cùng các món địa phương như bánh ống. Nếu còn thời gian thì ngày thứ ba bạn có thể ra Cồn Chim hoặc biển Ba Động.

Dịp lễ hội lượng khách tăng mạnh nên bạn hãy đặt phòng từ sớm. Khi vào chùa bạn nên ăn mặc lịch sự và giữ yên lặng để tôn trọng nghi lễ của đồng bào Khmer và đặc biệt là không tự thả đèn gió hay pháo hoa.

Bốn tấn gỗ trên sông lúc ban ngày đi cùng một miếng cốm dẹp trong miệng đứa trẻ lúc đêm xuống quả là một sự đối lập thú vị. Hai thứ ấy nghe qua tưởng chẳng liên quan gì nhau nhưng đều là cách một cộng đồng nói lời cảm ơn chân thành sau một mùa gặt bội thu.

                             Thông tin bài viết được tham khảo từ: Báo Dân tộc và Phát triển, VOV và thông báo từ ban tổ chức lễ hội.