Trong môi trường giáo dục, không khó để bắt gặp những câu chuyện về những đứa trẻ có năng khiếu nổi bật nhưng lại bị chính gia đình vô tình kìm hãm. Có em hát rất hay nhưng bị bắt ngừng vì "nghệ thuật không nuôi nổi ai". Có em chơi thể thao xuất sắc nhưng bị cha mẹ ép từ bỏ để tập trung học văn hóa. Và cũng có không ít trẻ có khả năng mỹ thuật đặc biệt, nhưng vì phụ huynh thiếu kiến thức mà tài năng ấy bị chôn vùi từ rất sớm.

Mới đây, câu chuyện về một bé trai tiểu học ở Trung Quốc khiến cộng đồng mạng nước này vừa xót xa vừa bức xúc. Cậu bé có thói quen mỗi ngày làm xong bài tập lại ngồi trước chiếc máy tính cũ của gia đình để vẽ bằng… chuột - công cụ mà bất cứ ai từng thử đều biết khó điều khiển thế nào. 

Thế nhưng trong hoàn cảnh thiếu thốn ấy, cậu bé vẫn vẽ được những bức tranh khiến người xem phải kinh ngạc vì khả năng bố cục và cảm nhận hình ảnh đầy trưởng thành. Vậy nhưng mẹ của em lại không hề hiểu điều đó. Bà chụp ảnh, đăng lên mạng than rằng con suốt ngày vẽ "những thứ xấu xí", không hiểu được việc ấy có ích gì, thậm chí hoang mang không biết con mình… đang cố gắng làm gì.

Cậu bé say sưa vẽ bằng chuột

Những bức vẽ của đứa trẻ

Trái ngược với sự hoang mang của bà mẹ, phần bình luận lại "dậy sóng". Các giáo viên mỹ thuật và người có chuyên môn đồng loạt khẳng định tài năng của cậu bé đang bị giới hạn bởi điều kiện quá nghèo nàn, đồng thời tha thiết khuyên bà hãy mua ngay cho con một bảng vẽ chuyên dụng để em có môi trường phát huy năng khiếu. 

Rất may, người mẹ dù thiếu kiến thức nhưng lại biết lắng nghe. Sau khi đọc lời khuyên của giới chuyên môn, bà lập tức đặt mua một bảng vẽ cho con.

Giới giáo dục cho rằng tiểu học chính là giai đoạn vàng để bồi dưỡng tài năng. Học tập lúc này còn nhẹ nhàng, trẻ có nhiều thời gian để khám phá sở thích và phát triển năng lực đặc biệt. Nhưng không ít phụ huynh lại suy nghĩ quá cứng nhắc: nếu không học thì phải làm việc "có ích" như đọc sách, còn những sở thích như vẽ, chơi thể thao hay sáng tạo thì dễ bị xem là vô bổ. Họ không nhận ra rằng nếu cấm trẻ "chơi", trẻ sẽ không bao giờ biết mình có thể trở nên giỏi đến mức nào.

Nhiều lĩnh vực, đặc biệt là nghệ thuật đòi hỏi sự rèn luyện từ sớm. Một đứa trẻ học vẽ từ cấp 1 sẽ có nền tảng vững chắc và phát triển nhanh hơn rất nhiều so với việc bắt đầu muộn khi đã vào cấp 2, lúc áp lực học tập chồng chất khiến việc theo đuổi đam mê trở nên khó khăn hơn. Khi ấy, trẻ sẽ bị những bạn được đầu tư sớm bỏ xa.

Phụ huynh nào cũng mong con tài giỏi, thi đỗ trường top, thậm chí trở thành "thiên tài". Nhưng để điều đó xảy ra, cha mẹ phải là người sớm phát hiện, nuôi dưỡng và tôn trọng năng lực tự nhiên của con, thay vì áp đặt mong muốn chủ quan. Đồng thời, họ cũng cần thực tế: nếu trẻ không có năng khiếu nổi bật ở lĩnh vực nào, thì hãy để con đi theo con đường học văn hóa một cách bình thản, thay vì ép buộc hoặc kỳ vọng viển vông.

Một thiên tài cần nỗ lực của bản thân, nhưng sự thành công của thiên tài lại phụ thuộc không nhỏ vào tầm nhìn và nhận thức của cha mẹ. Chỉ khi phụ huynh đủ mở lòng để nhìn thấy cái đẹp, cái khác biệt và cái tiềm năng trong con, thì những nhân tài mới không bị chôn vùi trên con đường trưởng thành.