Tại xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai, mô hình trình diễn phân bón chuyên dùng cho cây lạc vụ Đông Xuân 2025–2026 đã cho kết quả tích cực, mở ra hướng canh tác bền vững đối với cây trồng chủ lực này.

Mô hình trình diễn tại HTX Nông nghiệp Dịch vụ Tổng hợp Bình Nghi, xã Tây Sơn

Theo báo cáo của HTX Nông nghiệp Dịch vụ Tổng hợp Bình Nghi phối hợp cùng Công ty Cổ phần Vật tư Kỹ thuật Nông nghiệp Bình Định triển khai, mô hình được thực hiện tại thôn Thủ Thiện Thượng với diện tích 2.250 m² trên chân đất thịt nhẹ, phù sa ven sông có độ phì khá. Ba hộ dân tham gia gồm ông Đặng Văn Mười, ông Đặng Ngọc Dũng và ông Lý Đại Đường.

Mô hình sử dụng giống lạc sẻ và áp dụng phân bón chuyên dùng Mặt Trời Mới NPK 9-20-18 + 5S + 2Mg + TE. Trong khi đó, ruộng đối chứng sử dụng loại phân NPK 20-20-15 thông thường. Việc so sánh giữa hai phương thức canh tác nhằm đánh giá hiệu quả của công thức phân bón chuyên dùng đối với sinh trưởng, năng suất và hiệu quả kinh tế của cây lạc.

Phân bón Mặt Trời Mới chuyên dùng cho cây họ đậu

Vụ Đông Xuân 2025–2026, thời tiết khu vực phía Đông tỉnh Gia Lai có nhiều diễn biến bất lợi. Đầu vụ xuất hiện rét lạnh, âm u kéo dài khiến cây lạc sinh trưởng chậm. Giai đoạn đầu tháng 3 có mưa dầm và gió lạnh ảnh hưởng đến quá trình ra hoa, đâm tia tạo củ. Tuy nhiên, từ cuối tháng 3 đến cuối tháng 4, thời tiết nắng ráo đã tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình nuôi quả và thu hoạch.

So sánh sự phát triển của cây trong và ngoài mô hình

Dù gặp nhiều yếu tố bất lợi từ thời tiết, mô hình sử dụng phân bón chuyên dùng vẫn cho thấy khả năng thích ứng tốt. Kết quả theo dõi cho thấy ruộng mô hình có số quả chắc đạt 26,5 quả/cây, cao hơn đáng kể so với mức 19,8 quả/cây ở ruộng đối chứng. Tỷ lệ nhân đạt 78,2%, cao hơn so với ruộng bón phân thông thường.

Bà con nông dân xã Tây Sơn thăm quan mộ hình trình diễn tại HTX Nông nghiệp Dịch vụ Tổng hợp Bình Nghi

Đáng chú ý, năng suất lạc khô tại ruộng mô hình đạt 50,4 tạ/ha, tăng 20% so với ruộng đối chứng chỉ đạt 42 tạ/ha. Theo đánh giá của các cán bộ kỹ thuật, việc sử dụng công thức phân bón cân đối, hàm lượng kali và trung vi lượng phù hợp đã giúp cây lạc sinh trưởng cân đối, tăng tỷ lệ đậu quả và hạn chế hiện tượng lép hạt.

Không chỉ cải thiện năng suất, mô hình còn ghi nhận khả năng giảm áp lực sâu bệnh. Các đối tượng gây hại như bệnh héo rũ vi khuẩn, gỉ sắt hay đốm lá xuất hiện ở mức nhẹ hơn so với ruộng đối chứng. Hàm lượng trung vi lượng trong phân bón được cho là góp phần tăng sức chống chịu của cây trước điều kiện bất lợi.

Thu hoạch mẫu tại mộ hình trình diễn

Hiệu quả kinh tế của mô hình cũng tạo dấu ấn rõ nét. Tổng chi phí đầu tư cho 1 ha ở ruộng mô hình đạt khoảng 88,3 triệu đồng, thấp hơn nhẹ so với ruộng đối chứng. Trong đó, riêng chi phí phân bón giảm khoảng 1,2 triệu đồng/ha.

Nhờ năng suất tăng mạnh, tổng doanh thu của ruộng mô hình đạt hơn 141 triệu đồng/ha, mang lại lãi ròng khoảng 52,8 triệu đồng/ha, cao hơn gần 24,7 triệu đồng so với ruộng đối chứng. Tỷ suất lợi nhuận đạt 0,60 lần, gần gấp đôi so với phương thức canh tác truyền thống.

Kết quả thu hoạch tại mô hình mẫu

Theo TS. Nguyễn Thanh Phương, nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Duyên hải Nam Trung bộ, cây lạc có nhu cầu dinh dưỡng khá đặc thù. Nếu bón thừa đạm sẽ khiến cây phát triển thân lá mạnh nhưng giảm năng suất củ. Trong khi đó, kali và các nguyên tố trung vi lượng lại đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành quả và nâng cao tỷ lệ hạt chắc.

“Việc sử dụng công thức NPK 9-20-18 + 5S + 2Mg + TE đã cung cấp dinh dưỡng cân đối, phù hợp từng giai đoạn sinh trưởng của cây lạc. Đây là nguyên nhân chính giúp năng suất ruộng mô hình tăng 20% và lãi ròng tăng 88% so với đối chứng”, TS. Nguyễn Thanh Phương nhận định.

TS. Nguyễn Thanh Phương, nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Duyên hải Nam Trung bộ (bên phải) cùng nông dân kiểm tra kết quả trong mô hình

Ngoài hiệu quả kinh tế, cây lạc còn được đánh giá là phù hợp trong bối cảnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng thích ứng biến đổi khí hậu. Theo tính toán, lượng nước tưới cho cây lạc chỉ khoảng 2.000 m³/ha/vụ, thấp hơn 3–3,5 lần so với cây lúa. Đồng thời, lượng sinh khối sau thu hoạch còn có thể tận dụng làm thức ăn chăn nuôi và tái tạo nguồn phân hữu cơ cho đất.

Từ kết quả đạt được, các đơn vị thực hiện kiến nghị địa phương tiếp tục tạo điều kiện nhân rộng mô hình tại những vùng có điều kiện canh tác tương tự nhằm nâng cao thu nhập cho nông dân, đồng thời thúc đẩy sản xuất nông nghiệp theo hướng hiệu quả và bền vững.