Tại sao nhiều người có lối sống tưởng lành mạnh, chăm tập thể dục hằng ngày và nói không với thuốc lá, rượu bia nhưng vẫn bàng hoàng phát hiện polyp, viêm ruột, thậm chí là ung thư đại trực tràng khi đi khám? Sự thật ngỡ ngàng được các chuyên gia chỉ ra: Thủ phạm không nằm ở thói quen sinh hoạt, mà ẩn nấp ngay trên bàn ăn gia đình.

Theo báo cáo mới nhất của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) thuộc WHO (dự án GLOBOCAN), ung thư đại trực tràng hiện đứng thứ hai về tỷ lệ tử vong trên toàn cầu, cướp đi sinh mạng của gần 1 triệu người mỗi năm. Riêng tại Trung Quốc, dữ liệu chính thức từ Trung tâm Ung thư Quốc gia (NCC) công bố trong Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị căn bệnh này cho thấy, mỗi ngày có hơn 800 người tử vong vì ung thư đại trực tràng.

Ảnh minh họa

Giới y khoa khẳng định căn bệnh này không bao giờ ập đến đột ngột, mà là hệ quả của một chuỗi ngày dài niêm mạc ruột bị tổn thương lặp đi lặp lại. Ăn uống không lành mạnh là một trong số những nguyên nhân gây tổn thương này.

Đặc biệt vào mùa hè nhiệt độ cao, hệ tiêu hóa nhạy cảm hơn bao giờ hết. Các bác sĩ cảnh báo, thà ăn cháo trắng thanh đạm, ít dinh dưỡng còn hơn ăn nhiều 5 món là "đồng phạm" với ung thư đại trực tràng dưới đây: 

1. Thịt muối và các loại thực phẩm chế biến sẵn

Mùa hè oi bức, combo cơm hay cháo trắng ăn kèm vài lát dưa muối, kim chi hoặc xúc xích, giăm bông, thịt xông khói là lựa chọn tiện lợi của nhiều người. Những loại thịt chế biến sẵn cũng được yêu thích vì giảm thời gian nấu nướng nóng nực.

Tuy nhiên, các nghiên cứu lâm sàng chứng minh nguy cơ gây ung thư đại trực tràng từ thịt chế biến sẵn cao gấp gần 10 lần so với đồ chiên thông thường.

Ảnh minh hoạ

Bác sĩ Li Shenglong, Khoa Hậu môn trực tràng, Bệnh viện Nanfang (Trung Quốc) phân tích, các loại thịt và rau củ muối chua chứa hàm lượng nitrit cực lớn để bảo quản và tạo màu. Khi đi vào cơ thể, nitrit phản ứng với các axit amin tạo thành nitrosamine, một hợp chất gây đột biến gene cực mạnh. Nitrosamine liên tục tấn công, bẻ gãy các liên kết DNA, ép tế bào đại tràng phải tăng sinh bất thường để tự sửa chữa, từ đó hình thành các polyp và nốt sần ác tính.

2. Thức ăn thừa để qua đêm trong tủ lạnh

Thời tiết nắng nóng khiến thức ăn rất nhanh ôi thiu, nhiều người có thói quen tích trữ đồ ăn thừa vào tủ lạnh, ngày hôm sau đem hâm nóng lại để ăn tiếp cho mát và tiết kiệm.

Bác sĩ Dong Xiaorong, Khoa Ung bướu, Bệnh viện Union (Trung Quốc) chỉ rõ, đây chính là nguồn cơn của các chất độc hại tích tụ vì môi trường tủ lạnh gia đình không phải là vô trùng. Rau lá xanh (chứa nhiều nitrat tự nhiên), các sản phẩm từ đậu khi để qua đêm sẽ bị vi khuẩn xâm nhập, chuyển hóa nitrat thành nitrit với nồng độ đậm đặc. Việc đun nấu lại nhiều lần không hề tiêu diệt được chất này mà còn tạo ra các gốc tự do tàn phá hệ vi sinh vật đường ruột, làm suy giảm hàng rào miễn dịch và gây tổn thương trực tiếp niêm mạc đại tràng.

Ảnh minh hoạ

3. Các loại ngũ cốc, hạt bị chớm mốc

Vào mùa hè nóng ẩm, các loại lạc, đậu phộng, hạt hướng dương hay bánh bao rất dễ bị biến chất. Nhiều người tiếc rẻ thường chỉ cắt bỏ phần mốc nhìn thấy bằng mắt thường hay đem rửa rồi tiếp tục ăn phần còn lại.

Thực tế, phần nấm mốc nhìn thấy chỉ là hệ sợi nấm bề ngoài. Bác sĩ Dong Xiaorong cảnh báo, độc tố vi nấm nguy hiểm nhất là aflatoxin (chất gây ung thư nhóm 1) đã thẩm thấu sâu vào toàn bộ cấu trúc bên trong thực phẩm từ trước. Aflatoxin cực kỳ "lì lợm", hoàn toàn trơ trước nhiệt độ cao của bếp nấu gia đình. Khi đi vào đường ruột, chúng bám chặt vào niêm mạc ruột, kích hoạt các phản ứng viêm cấp độ tế bào, đẩy nhanh tiến trình dị sản và ác tính hóa niêm mạc đại trực tràng, tăng nguy cơ ung thư đại trự tràng.

4. Các món kho hầm quá nhiều dầu và muối

Các món thịt kho, cá kho đậm vị thường được nấu nhiều vào mùa hè vì kích thích vị giác và dễ đưa cơm. Tuy nhiên, chế độ ăn nhiều chất béo và gia vị đậm đặc này lại là gánh nặng khủng khiếp cho đại tràng.

Dưới góc độ chuyên môn, bác sĩ phẫu thuật béo phì và chuyển hóa Guan Wei, Bệnh viện Nhân dân tỉnh Giang Tô (Trung Quốc) giải thích: Khi nạp quá nhiều chất béo bão hòa, gan phải tăng cường tiết ra axit mật để nhũ tương hóa chất béo. Khi lượng axit mật này đổ xuống đại tràng, hệ vi sinh vật tại đây sẽ phân giải chúng thành axit mật thứ cấp (như axit deoxycholic).

Đây là những chất có tính kiềm và bào mòn cực mạnh, làm bong tróc lớp chất nhầy bảo vệ thành ruột, gây viêm loét mãn tính, khiến nhu động ruột chậm lại gây táo bón kinh niên và tích tụ độc tố. Lâu ngày đại trực tràng dễ bị ung thư.

5. Thịt đỏ tiêu thụ vượt mức cho phép

Ảnh minh hoạ

Nhiều người duy trì thói quen ăn thịt lợn, thịt bò, thịt cừu trong mọi bữa cơm hằng ngày để bồi bổ cơ thể. Nhất là vào những ngày hè nóng nực. 

Bác sĩ Li Shenglong nhấn mạnh, thịt đỏ chứa hàm lượng sắt heme (sắt huyết sắc tố) rất cao. Khi được tiêu hóa trong đại tràng, sắt heme thúc đẩy quá trình hình thành các hợp chất N-nitroso có độc tính cao, đồng thời sinh ra các gốc tự do gây tổn thương oxy hóa lớp nội mô ruột. Bên cạnh đó, các axit béo bão hòa trong thịt đỏ khi bị chế biến nhiệt độ cao cũng tạo ra các amin dị vòng kích hoạt các phản ứng viêm hệ thống tại đại trực tràng.

Bác sĩ Guan Wei khuyến cáo, mỗi người không nên tiêu thụ quá 500g thịt đỏ mỗi tuần. Thay vào đó, hãy ưu tiên các nguồn đạm lành mạnh hơn như cá tươi, thịt gà nạc hoặc đạm thực vật để giảm áp lực tối đa cho đường ruột trong mùa hè cũng như nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng.

Nguồn và ảnh: Sohu, Family Doctor