Trong văn hóa gia đình Việt Nam, sự tôn trọng ranh giới cá nhân có đôi khi thường bị xem nhẹ dưới cái bóng của tình ruột thịt. Nhiều cha mẹ mặc định rằng con cái do mình sinh ra thì mình có quyền biết tất cả, can thiệp vào tất cả và mang tất cả những gì thuộc về con ra để làm chất liệu trò chuyện với thế giới bên ngoài.

Chính từ tư duy này, một hành động tưởng chừng như rất đỗi bình thường đã xuất hiện ở hầu khắp các gia đình, đó chính là mang chuyện riêng tư, lỗi lầm hoặc những khuyết điểm của con ra làm quà câu chuyện, bêu tiếu trước mặt người ngoài. Dưới góc nhìn chuyên môn về tâm lý học phát triển, đây chính là một dạng bạo lực tinh thần trá hình dưới danh nghĩa "giao tiếp xã hội", là vết dao chí mạng cắt đứt sợi dây kết nối giữa cha mẹ và con cái khi trưởng thành.

Nhiều bậc cha mẹ có thói quen mang con cái ra làm chủ đề "tám" chuyện (Ảnh minh họa)

Hành động này thường diễn ra rất tự nhiên trên các bàn tiệc họ hàng, những buổi gặp gỡ hàng xóm hay thậm chí là trong các cuộc trò chuyện với đồng nghiệp có mặt đứa trẻ ở đó. Cha mẹ thản nhiên kể về việc con dạo này lười học, con bị điểm kém, con có thói quen xấu khi ngủ, hay thậm chí là những rung động đầu đời ngây ngô của con với một thái độ cợt nhả, coi đó là trò đùa để mua vui cho đám đông. 

Khi đứa trẻ biểu lộ sự khó chịu, xấu hổ hoặc lên tiếng phản kháng, phản ứng quen thuộc của phụ huynh sẽ là gạt đi và kèm theo những lời định kiến: "Có thế mà cũng dỗi, người lớn nói đùa một tí thì đã sao", "Trẻ con mà sĩ diện hão". Họ không hề biết rằng, khoảnh khắc đám đông cười ồ lên cũng là lúc lòng tự trọng của đứa trẻ hoàn toàn vụn vỡ.

Bản chất của hành vi này lột trần sự thiếu hụt nghiêm trọng năng lực thấu cảm và sự tôn trọng quyền cá nhân của đứa trẻ. Trẻ em từ 3 tuổi đã bắt đầu hình thành ý thức về cái tôi, và khi bước vào độ tuổi dậy thì, nhu cầu bảo mật không gian tâm lý cá nhân sẽ đạt mức tối đa. 

Khi những bí mật bí ẩn, những tổn thương hay khiếm khuyết mà con chỉ tin tưởng chia sẻ với cha mẹ lại bị chính họ mang ra làm trò đùa cho thiên hạ, cảm giác an toàn cốt lõi trong gia đình của đứa trẻ sẽ sụp đổ hoàn toàn. Con nhận ra người bảo vệ mình lại chính là người phản bội mình đau đớn nhất. Nỗi nhục nhã, bẽ bàng trước mặt người ngoài lâu dần sẽ tích tụ thành sự phẫn uất, khiến trẻ mất đi niềm tin vào đấng sinh thành.

Hậu quả tất yếu của thói quen độc hại này là cơ chế tự vệ đóng băng cảm xúc của đứa trẻ sẽ được kích hoạt. Để bảo vệ bản thân không tiếp tục trở thành miếng mồi cho những câu chuyện phiếm của cha mẹ, trẻ sẽ chọn cách im lặng tuyệt đối. Con sẽ không bao giờ tâm sự về trường lớp, không chia sẻ về bạn bè, không nói về những khó khăn hay ước mơ của mình nữa. 

Ngôi nhà lúc này không còn là tổ ấm, mà trở thành một nơi đầy rẫy sự đề phòng. Khi lớn lên, những đứa trẻ này sẽ tìm mọi cách để thoát ly khỏi gia đình càng sớm càng tốt, chọn cách sống xa cách, lạnh lùng với cha mẹ. Đến lúc đó, nhiều phụ huynh lại quay sang than vãn, trách móc con cái vô ơn, máu lạnh mà không hề hay biết chính mình đã từng là kẻ đẩy con ra xa bằng những tiếng cười vô duyên ngoài cổng trường năm ấy.

Trẻ em từ 3 tuổi đã bắt đầu hình thành ý thức về cái tôi (Ảnh minh họa)

Nuôi dạy một đứa trẻ trưởng thành khỏe mạnh về mặt tâm hồn đòi hỏi cha mẹ phải biết học cách tôn trọng con như một bản thể độc lập. Những câu chuyện riêng tư của con không phải là tài sản chung để cha mẹ có thể tùy ý sử dụng làm quà ngoại giao trên các bàn trà, bàn tiệc. 

Hãy biết giữ thể diện cho con, biết bảo vệ những bí mật của con trước thế giới bên ngoài, bởi sự tinh tế và bao dung trong cách bảo vệ lòng tự trọng cho con chính là chiếc chìa khóa vàng giúp giữ vững tình mẫu tử, phụ tử luôn khăng khít và ấm áp suốt cuộc đời.