Một khu chợ quê không chỉ là nơi mua bán. Qua những gánh hàng, món ăn sáng, tiếng gọi nhau lúc sớm mai và cách người bán giữ một mức giá vừa túi tiền, người ta có thể nhìn thấy nhịp sống, thói quen và cả cách một cộng đồng gìn giữ những điều quen thuộc. Chợ Giai Sơn, vùng đất từng thuộc Phú Yên, là một nơi như thế.

Có những nơi người ta tìm đến để ngắm một thắng cảnh, chụp một bức ảnh đẹp hay thưởng thức một món đặc sản. Nhưng cũng có những nơi chỉ cần ngồi xuống một chiếc bàn nhỏ, ăn một món quà quê và nghe câu chuyện của người bán hàng, du khách đã có thể hiểu thêm về vùng đất mình đang đi qua. Chợ Giai Sơn là một khu chợ như vậy.

Nằm ở khu vực phía bắc Phú Yên trước đây, chợ từng thuộc thôn Giai Sơn, xã An Mỹ, huyện Tuy An. Sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính, khu vực này hiện thuộc xã Tuy An Nam, tỉnh Đắk Lắk. Những bài viết về chợ trong vài năm gần đây thường nhắc đến nơi này bằng một cái tên khá đặc biệt: “chợ dân sinh rẻ nhất Việt Nam”. Nhưng nếu chỉ nhìn Giai Sơn qua chuyện rẻ hay đắt, có lẽ vẫn chưa kể hết câu chuyện của khu chợ.

Chợ Giai Sơn mang đậm nét bình dị của vùng đất Phú Yên xưa, nơi món ăn dân dã, nhịp chợ sáng và đời sống cộng đồng tạo nên một trải nghiệm đáng nhớ.

Một buổi sáng bắt đầu từ những hàng quà quê

Chợ Giai Sơn không phải khu chợ được xây dựng để phục vụ riêng khách du lịch. Vốn là một chợ dân sinh, nơi đây trước hết phục vụ nhu cầu mua bán và ăn uống thường ngày của người dân địa phương. Chính điều đó tạo nên nét riêng mà những khu chợ được tổ chức chuyên biệt cho khách tham quan khó có thể thay thế.

Chợ thường bắt đầu nhộn nhịp từ sáng sớm. Chợ mở từ khoảng 4 giờ đến 8 giờ, hoạt động buôn bán có thể kéo dài đến trưa, nhưng các hàng ăn thường vơi dần từ khá sớm, nếu muốn cảm nhận đầy đủ không khí Giai Sơn, du khách nên đến từ sáng. Đó cũng là lúc những món ăn quen thuộc của vùng đất này xuất hiện trên các sạp hàng.

Bánh Căn - nguyên liệu chế biến đơn giản chỉ cần bột gạo và trứng cút

Bánh căn, bánh xèo, bánh ướt, bánh canh, bún chả cá, cháo lòng, các loại chè đặc biệt là chè Mít Đát (Món chè đặc sản nổi tiếng Phú Yên)… là những món được nhiều du khách tìm đến. Nhiều món tại chợ có mức giá rất thấp, trở thành lý do khiến du khách tò mò tìm đến. Nhưng điều đáng nói không chỉ nằm ở con số. Bánh xèo ở Giai Sơn chẳng cần một cách trình bày cầu kỳ để trở thành món được nhớ. Bánh có nhân tôm, mực tươi, lớp bột dày và mềm, thường ăn cùng mắm nêm thay vì nước chấm chua ngọt quen thuộc ở một số nơi. Những món ăn ấy mang theo khẩu vị của một cộng đồng và được làm ra trước hết cho những người sống quanh mình. Chính sự bình thường ấy lại làm nên giá trị của khu chợ.

Giá một món ăn kể câu chuyện về đời sống

Danh xưng “chợ rẻ nhất Việt Nam” khiến Giai Sơn được biết đến rộng rãi trên mạng xã hội. Những video trải nghiệm với một khoản tiền nhỏ có thể thưởng thức nhiều món ăn đã đưa một khu chợ vốn quen thuộc với người dân địa phương trở thành điểm đến được nhiều du khách tìm kiếm. Nhưng đằng sau mức giá rẻ là một câu chuyện khác: chợ vẫn hoạt động theo nhu cầu của đời sống địa phương.

Chị Lê, một tiểu thương gắn bó nhiều năm với khu chợ, cho biết các món ăn ở đây chủ yếu phục vụ người dân trong vùng nên giá được giữ ở mức bình dân, phù hợp với thói quen và khả năng chi trả của khách quen. Những chiếc bánh xèo nhân tôm, mực được đổ nóng tại chỗ, bán với mức giá chỉ vài nghìn đồng mỗi chiếc. Nguyên liệu, đặc biệt là tôm, mực, được lựa chọn tươi mới từ nguồn hải sản địa phương, góp phần tạo nên hương vị đặc trưng cho những món ăn tưởng chừng rất đỗi quen thuộc.

Những chiếc bánh xèo nhân tôm, mực được đổ nóng tại chỗ, bán với mức giá chỉ vài nghìn đồng mỗi chiếc

 Với người lần đầu ghé Giai Sơn, điều dễ tạo ấn tượng không chỉ là mức giá mà còn là cảm giác được bước vào một khu chợ vẫn giữ nhịp sống riêng. Một du khách sau khi trải nghiệm có thể cảm nhận rằng, ở đây, món ăn không được làm ra chỉ để phục vụ khách du lịch, mà trước hết vẫn là những thức quà quen thuộc của người dân địa phương. Chính sự tự nhiên ấy khiến một bữa sáng ở chợ trở thành trải nghiệm khó quên: vừa thưởng thức món ăn nóng hổi, vừa nhìn thấy một vùng đất bắt đầu ngày mới theo cách rất bình dị.

Nhìn từ đó, mức giá của một món ăn không còn đơn thuần là chuyện “rẻ”. Nó phản ánh một phần nhịp sống của cộng đồng. Ở những khu chợ quê, người bán và người mua thường không phải hai nhóm hoàn toàn xa lạ. Họ có thể biết nhau, gặp nhau nhiều lần trong tuần, cùng chia sẻ một mặt bằng giá cả và những thói quen đã hình thành từ lâu. Một món ăn được giữ ở mức vừa phải không chỉ để bán được hàng mà còn để phù hợp với đời sống của những người sẽ ăn nó mỗi ngày. Đó là lý do một khu chợ có thể  kể về một vùng đất, theo cách rất khác với những địa danh du lịch nổi tiếng.

Nếu một khu phố trung tâm kể câu chuyện về sự phát triển, những tòa nhà mới và nhịp sống hiện đại, một khu chợ quê có thể kể câu chuyện về những điều chưa biến mất: bữa sáng giản dị, thực phẩm theo mùa, những món ăn quen thuộc và mối quan hệ gần gũi giữa người bán với người mua.

Từ một khu chợ địa phương đến điểm hẹn của du khách

Giai Sơn từng là một khu chợ không có nhiều lý do để xuất hiện trên bản đồ du lịch. Nhưng sự phát triển của mạng xã hội đã thay đổi điều đó. Những video về các món ăn giá rẻ, không gian chợ quê và câu chuyện của người bán hàng khiến ngày càng nhiều người biết đến Giai Sơn. Khu chợ vốn tồn tại nhiều năm nhưng chỉ được biết rộng rãi hơn trong thời gian gần đây, đặc biệt qua các nội dung trải nghiệm trên mạng xã hội.

Đa dạng các loại bánh

 Từ đó, Giai Sơn xuất hiện trong hành trình của những người đến khám phá phía bắc Phú Yên cũ. Vị trí của chợ cũng thuận lợi để kết hợp với nhiều điểm đến quen thuộc như Bãi Xép, Hòn Yến, đầm Ô Loan, Gành Đá Đĩa hay nhà thờ Mằng Lăng. Nhưng sự nổi tiếng ấy cũng đặt ra một câu hỏi thú vị: khi một khu chợ địa phương trở thành điểm đến du lịch, điều gì khiến người ta muốn quay lại? Có lẽ không chỉ là giá rẻ.

Một du khách có thể nhớ Giai Sơn vì một đĩa bánh xèo nóng, một tô bánh canh chả cá hay ly chè nhỏ. Nhưng sau món ăn, thứ ở lại có thể là âm thanh của buổi chợ sáng, cách người bán trò chuyện, những chiếc bàn đơn sơ và cảm giác được bước vào một không gian chưa được sắp đặt riêng cho khách du lịch. Đó là thứ mà một khu chợ truyền thống có thể mang lại: một trải nghiệm không quá hoàn hảo nhưng chân thực.

Các loại hải sản tươi, giá rẻ tại chợ sáng Giai Sơn

  Và cũng vì vậy, câu chuyện của Giai Sơn không chỉ là câu chuyện về một nơi “ăn ngon, giá rẻ”. Nó là câu chuyện về cách một khu chợ dân sinh trở thành một lát cắt của đời sống địa phương, rồi từ chính sự bình dị ấy bước vào hành trình khám phá của những người từ nơi khác tìm đến.

Một thành phố hay một vùng đất không chỉ được nhớ bằng những công trình lớn. Đôi khi, ký ức về nơi ấy bắt đầu từ một buổi sáng rất sớm, từ mùi bánh đang chín trên bếp, tiếng người gọi nhau giữa những sạp hàng và một món ăn có giá vừa đủ để người dân nơi đó có thể ăn vào mỗi ngày. Giai Sơn có thể kể câu chuyện ấy bằng chính nhịp sống của mình. Và có lẽ, đó cũng là lý do một khu chợ nhỏ có thể giúp người ta hiểu một vùng đất nhiều hơn những gì một tấm bản đồ có thể chỉ ra.