Hiệp hội Y khoa Chăm sóc Chân Hoa Kỳ sau nhiều năm điều tra và nghiên cứu đã phát hiện ra rằng: Trên thế giới chỉ có 1/4 số người gặp rắc rối về bệnh về chân, nhưng trong số đó lại có tới 53% mắc các bệnh đau chân nghiêm trọng. Phần lớn những người này, ngoại trừ một số ít do dị tật bẩm sinh, còn lại đều do các nguyên nhân hậu thiên, đặc biệt là sự lơ là trong thời thơ ấu, mà tác nhân chính là việc đi giày không vừa vặn trong thời gian dài.

Câu chuyện về một gia đình ở Trung Quốc được tờ QQ trích lại là minh chứng điển hình cho sự lơ là này. Theo đó, người bà trong gia đình từng vô cùng lo lắng khi cô cháu gái nhỏ liên tục than đau lòng bàn chân mỗi khi đi học mẫu giáo về. Ban đầu, cả nhà đều nghi ngờ cô bé bị va chạm với bạn bè, nhưng giáo viên đã khẳng định không có sự cố nào xảy ra. 

Chỉ đến khi người mẹ đưa con đi khám, bác sĩ mới phát hiện các ngón chân của cô bé đã có dấu hiệu biến dạng nhẹ. "Thủ phạm" chính là đôi giày da cũ mà cô bé đang đi - món đồ vốn là đồ dùng lại từ một người chị họ chỉ lớn hơn cô bé 2 tháng tuổi. 

Đôi giày cũ dù nhìn còn mới nhưng đã bị định hình theo khuôn chân của người chủ trước, gây áp lực sai lệch lên bàn chân non nớt của trẻ

Bác sĩ đã kiên nhẫn giải thích thêm rằng mỗi người có chiều cao, cân nặng, cách đi đứng và hình dáng bàn chân khác nhau. Hình dáng của đôi giày đã bị "người chủ đầu tiên" định hình lại, dù những thay đổi này rất nhỏ nhưng đối với bàn chân non nớt đang phát triển của trẻ nhỏ, nó sẽ gây ra tác động rất lớn. Lúc này, người mẹ mới nhận ra rằng ngoài quần áo, giày dép cũng là thứ không thể xem nhẹ.

Giày cũ còn mới có thể cho trẻ đi tiếp không?

Thực tế, giai đoạn từ 3 đến 6 tuổi không chỉ là đỉnh cao của phát triển trí tuệ mà còn là thời kỳ cơ thể tăng trưởng thần tốc. Đối với trẻ nhỏ, lúc này bàn chân có gần 70% là sụn, hình dáng hơi xòe ra như chiếc quạt, bước đi chưa vững vàng nên một đôi giày vừa vặn là vô cùng quan trọng.

Dù đôi giày có đắt tiền đến đâu, sau một thời gian sử dụng, đặc biệt là với những đứa trẻ hiếu động, hình dáng giày rất dễ bị biến dạng. Nếu cha mẹ vì muốn tiết kiệm mà cho trẻ đi lại những đôi giày cũ này, không chỉ làm giảm sự thoải mái mà còn khiến trẻ dễ mắc các bệnh về chân. Giáo sư Trần Thế Ích cùng đội ngũ tại Viện Nghiên cứu Y học Thể thao và Phục hồi chức năng thuộc Đại học Phúc Đán (Trung Quốc) đã khảo sát và phát hiện khoảng 25% trẻ em Trung Quốc bị bẹt bàn chân và hơn 50% trong số đó là do đi giày không đúng cách.

Ngoài nguy cơ gây bẹt bàn chân, nếu chủ nhân cũ của đôi giày có thói quen đi chân chữ bát (hướng vào trong hoặc ra ngoài), hình dáng giày bị lệch sẽ khiến trẻ đi sau cũng dễ mắc thói quen đó. Hơn nữa, lòng bàn chân chứa rất nhiều mạch máu và dây thần kinh kết nối với não bộ và cột sống. Việc đi giày không phù hợp lâu dài có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của cả hệ thần kinh và cột sống.

Làm thế nào để chọn giày phù hợp cho trẻ?

1. Tuyệt đối không cho trẻ đi giày cao gót

Dù vì tính hiếu kỳ hay bắt chước người lớn, nhiều trẻ nhỏ rất thích xỏ thử giày cao gót của mẹ. Tuy nhiên, trẻ em đang trong giai đoạn phát triển, các bộ phận cơ thể chưa định hình, việc đi giày cao gót không chỉ làm biến dạng bàn chân, cổ chân mà còn gây áp lực lên cột sống, ảnh hưởng đến tư thế đứng.

Việc trẻ nhỏ thử giày cao gót không chỉ làm biến dạng khớp chân mà còn gây áp lực tiêu cực lên cột sống và tư thế phát triển tự nhiên

2. Không nên mua giày quá rộng

Thông thường, trẻ cần thay giày khoảng 3 tháng một lần do tốc độ phát triển nhanh. Nhiều phụ huynh thường có thói quen mua trừ hao lên 1 đến 2 size. Tuy nhiên, các bác sĩ nhi khoa và chuyên gia nuôi dạy con không khuyến khích điều này. Giày quá rộng khiến trẻ phải kéo lê chân khi bước đi, không chỉ cản trở sự phát triển bình thường của bàn chân và chiều cao mà còn khiến trẻ hình thành dáng đi xấu do phải cố gắng điều chỉnh để không bị tuột giày. Do đó, cha mẹ nên chọn cỡ giày vừa vặn, nếu có trừ hao cũng chỉ nên ở mức tối thiểu.

3. Hạn chế mua ủng và giày lỗ (giày crocs)

Những đôi ủng vào mùa đông dày dặn tuy giữ ấm tốt nhưng độ thoáng khí kém, dễ khiến chân trẻ bị bí mồ hôi, sinh vi khuẩn gây ngứa hoặc các bệnh về da. Trong khi đó, giày lỗ tuy nhẹ và trông có vẻ thoáng mát, nhưng đa số làm từ chất liệu nhựa, không thực sự thấm hút mồ hôi. Hơn nữa, loại giày này thường thiếu phần quai hậu chắc chắn, gây ảnh hưởng đến sự thăng bằng khi trẻ đi bộ.

Cách chọn giày phù hợp cho từng lứa tuổi

Chuyên gia nhi khoa từng chỉ ra rằng yêu cầu về giày dép sẽ thay đổi theo từng giai đoạn phát triển của bàn chân trẻ.

Trẻ từ 0 đến 3 tuổi có bàn chân rất yếu ớt, dễ bị tác động bởi ngoại lực. Cha mẹ nên ưu tiên những đôi giày cao cổ, đế cứng vừa phải, chất liệu thoáng khí và thoải mái, cỡ giày có thể lớn hơn chiều dài chân thực tế khoảng nửa size.

Từ 3 đến 6 tuổi, xương chân bắt đầu quá trình cốt hóa và đây cũng là giai đoạn quan trọng để hình thành vòm chân. Ngoài sự thoải mái, cần chọn giày có phần mặt và gót giày hơi cứng để hỗ trợ nâng đỡ vòm chân. 

Ở lứa tuổi học đường, một đôi giày vừa vặn và có chức năng bảo vệ tốt là yếu tố then chốt để hỗ trợ hệ xương phát triển khỏe mạnh

Từ 6 đến 13 tuổi là thời kỳ quan trọng trong phát triển xương, giày cần có chức năng bảo vệ tốt và tuyệt đối không được đi giày không vừa vặn. 

Sau 13 tuổi, bàn chân trẻ về cơ bản đã phát triển hoàn thiện, lúc này có thể cân nhắc giữa sự thoải mái và tính thẩm mỹ theo sở thích của trẻ.

Đúng như nhà văn Deff từng nói: "Đôi chân khác nhau phải đi những đôi giày khác nhau". Cha mẹ dù muốn gìn giữ đức tính tiết kiệm khi cho con mặc lại đồ cũ, nhưng đối với giày dép, hãy cẩn trọng vì nó có thể để lại những mầm mống gây hại cho sức khỏe của trẻ. Đầu tư cho con một đôi giày mới vừa vặn chính là bảo vệ tương lai của con.