Tảng băng trôi A23a ở Nam Cực đã hoàn tất quá trình tan rã cuối cùng, chỉ còn lại 35,2 km vuông phần thân chính. Từ diện tích 4.170 km vuông khi tách khỏi thềm băng Filchner năm 1986, kích thước hiện tại của tảng băng nhỏ hơn tiêu chuẩn quốc tế khoảng 68,6 km vuông. A23a được ghi nhận là tảng băng trôi lớn nhất thế giới và đã hoàn thành vòng đời 40 năm của mình.

Kể từ A23a bắt đầu trôi dạt nhanh vào cuối năm 2022, các vệ tinh khí tượng Fengyun của Trung Quốc đã liên tục theo dõi nó. Tảng băng đã bị mắc cạn ở biển Weddell trong một thời gian dài, và chỉ bắt đầu di chuyển chậm về phía bắc vào khoảng năm 2020 do băng tan. Tốc độ di chuyển của nó bắt đầu tăng nhanh vào cuối năm 2022.

Zheng Zhaojun, chuyên gia trưởng của Trung tâm Dịch vụ Người dùng Quốc tế thuộc Trung tâm Khí tượng Vệ tinh Quốc gia Trung Quốc, cho biết kể từ cuối năm 2022, vệ tinh khí tượng Fengyun đã theo dõi 7 giai đoạn thay đổi khác nhau của A23a. Các giai đoạn bao gồm: trôi dạt tăng tốc ở Biển Weddell (cuối năm 2022 đến đầu năm 2024), bị mắc kẹt trong xoáy nước đại dương (tháng 3 đến tháng 12 năm 2024), bị mắc cạn trên thềm lục địa phía tây nam của đảo Nam Georgia (tháng 3 đến tháng 5/2025), trôi dạt trở lại và tan rã trên diện rộng (tháng 6 đến tháng 8/2025), tan rã thảm khốc (tháng 9/2025), thu nhỏ và trôi dạt về phía vĩ độ thấp hơn và tan chảy đáng kể (tháng 10/2025 đến tháng 1/2026), và ba lần tan rã cuối cùng liên tiếp dẫn đến việc mất dấu vết của nó (tháng 2 đến tháng 4/2026).

“Hiện tại, chúng tôi đang lấy A23a làm ví dụ để nghiên cứu những thay đổi sinh thái bề mặt biển do hiện tượng băng tan gây ra”, ông Chen Yihui, kỹ sư tại Trung tâm Dịch vụ Người dùng Quốc tế thuộc Trung tâm Khí tượng Vệ tinh Quốc gia Trung Quốc cho hay. Ông giải thích rằng kể từ cuối năm 2025, khu vực băng vỡ của A23a đã dần có dấu hiệu “chuyển sang màu xanh”, và vùng cột nước xanh tiếp tục phát triển và thay đổi. Điều này có liên quan mật thiết đến hiện tượng tảo nở hoa do nước tan từ băng gây ra. Chúng tôi đang tiến hành phân tích và nghiên cứu chuyên sâu kết hợp với quan sát từ nhiều nguồn khác nhau.

 Phương pháp độc đáo để theo dõi các tảng băng trôi ở Nam Cực　　

Việc giám sát các tảng băng trôi ở Nam Cực đối mặt với những khó khăn nhất định. Zheng Zhaojun giải thích rằng thách thức đầu tiên là thiếu dữ liệu. Viễn thám bằng ánh sáng nhìn thấy không thể sử dụng được vào ban đêm, đặc biệt là trong đêm cực. Viễn thám bằng ánh sáng nhìn thấy và hồng ngoại cũng không thể sử dụng được khi bị mây che khuất. Thứ hai, có vấn đề về việc xác định chính xác tảng băng trôi. Khi bị che phủ bởi những đám mây mỏng hoặc phân mảnh, hoặc khi băng biển mới hình thành ở rìa ngoài của tảng băng trôi, tảng băng trôi và băng nổi bị ép chặt vào nhau, hoặc khi các lớp băng vỡ chưa tách rời khỏi thân tảng băng trôi, rất khó để xác định chính xác phạm vi của tảng băng trôi. Các hồ giữa các kỷ băng hà và các vũng nước tan chảy trên bề mặt băng cũng có thể gây nhiễu việc xác định tảng băng trôi. Thứ ba, có vấn đề về việc tính toán thể tích của tảng băng trôi.

Tuy nhiên, vệ tinh khí tượng Fengyun, có thể được gọi là "vệ tinh trinh sát" giám sát tảng băng trôi, có nhiều "thủ thuật" để theo dõi.

Ông Zheng Zhaojun cho biết: "Vệ tinh khí tượng Fengyun rất giỏi trong việc trả lời các câu hỏi vĩ mô như 'tảng băng trôi ở đâu, kích thước bao nhiêu và nó đang di chuyển theo hướng nào'. Đồng thời chúng cũng có thể giám sát các câu hỏi trung mô và hình thái học như 'bề mặt tảng băng trôi có vết nứt không, nó đang tan chảy ở đâu, nó có bị vỡ thành từng mảng lớn hay tan rã từng lớp một không'".

Hiện nay, thiết bị chụp ảnh quang phổ độ phân giải trung bình 250 mét trên các vệ tinh Fengyun-3D, F và H là trụ cột trong việc giám sát các tảng băng trôi. Khả năng quan sát đa quang phổ của nó có thể phân biệt hiệu quả giữa mây và tuyết, và nó thực hiện ít nhất 12 lần quan sát vùng cực mỗi ngày. Vệ tinh Fengyun-3E có thể cung cấp các quan sát bổ trợ trong ngày cực. Radar đo trường gió và thiết bị chụp ảnh vi sóng của Fengyun-3 cũng có thể giám sát các tảng băng trôi lớn suốt ngày đêm, xuyên qua cả mây.

Ông Zheng Zhaojun cho biết: "Các sản phẩm giám sát băng biển toàn cầu, nhiệt độ bề mặt biển, gió biển và màu sắc đại dương của Fengyun-3 giúp phân tích tổng hợp tác động của những thay đổi trong trường nhiệt và động lực lên sự trôi dạt và tan chảy của tảng băng trôi, đồng thời có khả năng giám sát những thay đổi sinh thái và môi trường do tảng băng trôi gây ra."

Mục tiêu tiếp theo – tảng băng trôi A81

Nói về ý nghĩa khoa học của việc giám sát A23a, Chen Yihui cho biết nó đóng vai trò quan trọng trong nghiên cứu về biến đổi khí hậu vùng cực và toàn cầu. Sự trôi dạt gia tốc và sự tan rã nhanh chóng của A23a đã trở thành một chỉ báo về sự ấm lên ở Nam Đại Dương, và dữ liệu về lượng nước ngọt thải ra và sự thay đổi diện tích của nó cung cấp những ràng buộc quan trọng cho các mô phỏng tuần hoàn nhiệt độ-độ mặn toàn cầu.

Zheng Zhaojun cho biết thêm mục tiêu giám sát tiếp theo là tảng băng A81, nằm ở phía bắc biển Weddell thuộc Nam Cực và có diện tích hơn 1.400 km vuông. Dự kiến vào cuối năm nay hoặc đầu năm sau, tảng băng "khổng lồ" này sẽ đi vào dòng hải lưu vòng quanh Nam Cực và bắt đầu quá trình tan chảy và phân rã sâu.

"Chúng tôi sẽ sử dụng nhiều phương pháp quan sát từ không gian, bao gồm quang học, vi sóng và radar, để tiến hành theo dõi và giám sát chuyên sâu hơn, đồng thời phân tích những thay đổi trong môi trường sinh thái biển do sự tan chảy của nó gây ra”, Zheng Zhaojun cho biết. “Chúng tôi  cũngdự định phát triển một nền tảng phân tích giám sát và nhận dạng tự động cho các tảng băng trôi ở vùng cực để theo dõi các tảng băng trôi có kích thước nhất định và tích hợp chúng vào hệ thống giám sát tầng băng để đạt được khả năng theo dõi hoạt động tự động.”