Bạn có còn nhớ mùi hương của bà mình không? Nếu thử hồi tưởng về một người lớn tuổi thân thương, rất có thể trong ký ức sẽ hiện lên một mùi quen thuộc - hơi giống dầu cũ, pha lẫn chút mùi giấy hoặc quần áo để lâu trong tủ. Nó có thể khiến ta liên tưởng đến những cuốn sách cũ hay một thùng đồ vintage vừa mở ra sau nhiều năm.

Mùi này không nồng như mùi mồ hôi của người trẻ, nhưng vẫn đủ đặc trưng để nhiều người nhận ra và thường gọi bằng một cái tên quen thuộc: "mùi người già".

Ít ai biết rằng, cảm giác đó không chỉ là ấn tượng chủ quan. Các nhà khoa học cho biết "mùi tuổi già" thực sự là một hiện tượng sinh học xảy ra khi cơ thể lão hóa.

Hợp chất gây ra "mùi tuổi già"

Theo các chuyên gia da liễu, khi con người bước qua tuổi 40, làn da bắt đầu xuất hiện những thay đổi sinh hóa có thể làm biến đổi mùi cơ thể. Nghiên cứu đã xác định một hợp chất quan trọng đứng sau hiện tượng này: 2-nonenal, một chất thuộc nhóm aldehyde.

Ở người lớn tuổi, cơ thể sản sinh 2-nonenal nhiều hơn, tạo nên mùi đặc trưng hơi khô, hơi dầu - thứ mùi mà nhiều người thường liên tưởng đến "mùi bà".

Không phải tất cả aldehyde đều có mùi giống nhau. Ví dụ, cinnamaldehyde - hợp chất tạo nên hương thơm của quế - cũng thuộc nhóm này. Điều đó cho thấy các aldehyde có thể tạo ra nhiều loại mùi khác nhau, từ dễ chịu đến đặc trưng.

Điều gì xảy ra với làn da khi chúng ta già đi?

Theo bác sĩ da liễu Sonal Choudhary (Đại học Pittsburgh, Mỹ), quá trình lão hóa khiến nhiều thay đổi xảy ra cùng lúc trong làn da:

Hệ thống chống oxy hóa tự nhiên của da suy giảm

Thành phần bã nhờn trên da thay đổi

Tổn thương do tia UV và môi trường tích lũy theo thời gian

Những yếu tố này làm gia tăng stress oxy hóa, từ đó thúc đẩy sự hình thành 2-nonenal.

Các nghiên cứu cho thấy lượng hợp chất này thường bắt đầu tăng rõ rệt sau tuổi 40 và có thể trở nên dễ nhận biết hơn khi bước sang tuổi 50. Tuy nhiên, quá trình này diễn ra từ từ, không phải đột ngột.

Mức độ mùi cũng khác nhau giữa từng người, phụ thuộc vào di truyền, loại da, lối sống và môi trường sống.

Hầu hết mọi người đều có thể gặp phải "mùi người già"

Bác sĩ da liễu Naana Boakye, người sáng lập Bergen Dermatology, cho biết các bằng chứng khoa học cho thấy sự xuất hiện của 2-nonenal là hiện tượng phổ biến liên quan đến tuổi tác, không chỉ xảy ra ở một số ít người.

Nghiên cứu đã phát hiện mùi đặc trưng này ở người lớn tuổi thuộc cả hai giới. Mặc dù mức độ khác nhau giữa từng cá nhân, gần như bất kỳ ai khi già đi cũng có thể trải qua thay đổi này.

Người trong cuộc có thể không tự ngửi thấy mùi của mình

Điều thú vị là nhiều người lớn tuổi không hề nhận ra mùi này ở chính mình. Nguyên nhân nằm ở một cơ chế của não bộ gọi là "thích nghi khứu giác".

Khi tiếp xúc lâu với một mùi quen thuộc, não sẽ dần "lọc bỏ" tín hiệu đó để tập trung nhận diện những mùi mới. Vì vậy, bạn có thể dễ dàng nhận ra mùi đặc trưng trong nhà người khác, nhưng lại rất khó nhận thấy mùi trong chính ngôi nhà của mình.

Hiện tượng tương tự cũng xảy ra với mùi cơ thể.

Khó loại bỏ hoàn toàn chỉ bằng tắm rửa

Không giống mồ hôi, 2-nonenal là hợp chất có tính dầu, nên không dễ bị rửa trôi bằng nước và xà phòng thông thường.

Danielle Reed, giám đốc khoa học tại Monell Chemical Senses Center (Mỹ), cho biết phân tử này có xu hướng bám chặt vào da và cả vải vóc. Việc tắm rửa có thể giảm bớt phần nào, nhưng cơ thể vẫn tiếp tục sản sinh hợp chất này nên mùi có thể quay trở lại.

Một số chuyên gia cho rằng việc sử dụng sữa tắm chứa chất chống oxy hóa hoặc các sản phẩm có tannin - chất có khả năng liên kết với aldehyde - có thể giúp giảm bớt mùi.

Chẳng hạn, xà phòng hồng (persimmon soap) - chứa tannin từ quả hồng Nhật Bản - đã được dùng từ lâu để hỗ trợ giảm mùi cơ thể ở người lớn tuổi, dù các nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn vẫn còn hạn chế.

Một phần tự nhiên của quá trình lão hóa

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng nếu bạn nhận thấy mùi này ở bản thân hoặc ở người thân lớn tuổi, đó không phải là dấu hiệu của vệ sinh kém.

Theo bác sĩ Choudhary, đây chỉ đơn giản là một thay đổi sinh hóa bình thường của làn da khi lão hóa, tương tự như nếp nhăn hay tình trạng da khô.

Với việc chăm sóc da hợp lý, bổ sung chất chống oxy hóa và giữ vệ sinh quần áo tốt, mùi này có thể được giảm đáng kể.

Hơn nữa, cảm nhận mùi hương vốn mang tính chủ quan. Chúng ta thường cho rằng mùi của người già là khó chịu, trong khi lại rất thích mùi của trẻ sơ sinh. Nhưng thực tế, không phải ai cũng thấy mùi tuổi già là tiêu cực.

Theo bác sĩ da liễu Delphine J. Lee, lão hóa là một quá trình sinh học tự nhiên mà tất cả mọi người đều trải qua. Điều quan trọng hơn là tập trung vào sức khỏe, sự an lành và những trải nghiệm sống tích lũy theo năm tháng.

Bởi đôi khi, chính những dấu hiệu của tuổi tác - từ nếp nhăn đến mùi hương đặc trưng – lại là dấu ấn của một cuộc đời đã được sống trọn vẹn.