Những ngày qua, người dân trên cả nước đang phải trải qua một đợt nắng nóng diện rộng với diễn biến ngày càng gay gắt và khắc nghiệt. Theo dự báo từ cơ quan khí tượng, nền nhiệt tại nhiều khu vực đã chạm ngưỡng báo động, có nơi ghi nhận nhiệt độ cao nhất phổ biến trên 40°C. Chỉ số tia cực tím (UV) liên tục duy trì ở mức gây hại cực cao, kết hợp với hiệu ứng đô thị khiến cảm giác nắng rát càng thêm dữ dội.

Nền nhiệt cực đoan này không chỉ gây đảo lộn sinh hoạt mà còn đẩy nguy cơ kiệt sức, sốc nhiệt và đột quỵ tăng cao. Trước tình hình này, các chuyên gia y tế cảnh báo người dân cần đặc biệt lưu ý đến các dấu hiệu mất nước nghiêm trọng của cơ thể và thay đổi ngay những thói quen chống nóng sai lầm tưởng chừng như vô hại.

Khi nào cơ thể phát tín hiệu "cấp cứu" vì mất nước?

Theo chia sẻ của BS.Nguyễn Huy Hoàng - Thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, khi nhiệt độ môi trường tăng cao, cơ thể phải liên tục điều tiết bằng cách đổ mồ hôi để tỏa nhiệt. Nếu không được bù nước và điện giải kịp thời, tình trạng mất nước sẽ chuyển sang giai đoạn nghiêm trọng, đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Theo các chuyên gia y tế, người dân cần đưa người bệnh đến ngay cơ sở y tế gần nhất nếu xuất hiện từ hai dấu hiệu trở lên sau đây:

Tổn thương hệ thần kinh: Người bệnh cảm thấy chóng mặt, đau đầu dữ dội, mệt lả, không còn sức lực để làm việc. Đáng lo ngại nhất là các biểu hiện rối loạn ý thức như lú lẫn, mất phương hướng, nói khó hiểu hoặc kích thích bất thường.

Dấu hiệu sốc nhiệt cấp tính: Tim đập nhanh, thở nhanh, khó thở. Đặc biệt, da người bệnh có thể rất nóng và đỏ nhưng tuyệt đối không ra mồ hôi. Đây là dấu hiệu cho thấy trung khu điều nhiệt đã bị tê liệt, cần xử trí khẩn cấp.

Suy kiệt điện giải: Xuất hiện tình trạng nôn liên tục, chuột rút các vùng cơ, tiểu rất ít hoặc nước tiểu sẫm màu.

Loạt thói quen chống nóng sai lầm dễ kích hoạt đột quỵ

BS.Nguyễn Huy Hoàng - Thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cho biết, trong mùa nắng nóng, nhiều người vẫn duy trì các thói quen giải nhiệt theo bản năng. Tuy nhiên, dưới góc độ khoa học, đây lại là những hành vi tiềm ẩn rủi ro sức khỏe cực kỳ lớn:

Tắm nước lạnh ngay khi đi nắng về

Khi vừa đi ngoài trời nắng về, các mạch máu dưới da đang giãn tối đa để thải nhiệt, tim phải hoạt động mạnh. Việc dội nước lạnh đột ngột khiến mạch máu co lại nhanh chóng, làm huyết áp tăng vọt trong thời gian ngắn. Điều này đặc biệt nguy hiểm với người lớn tuổi hoặc người có sẵn bệnh lý tim mạch, vì rất dễ kích hoạt một cơn đột quỵ não hoặc nhồi máu cơ tim.

Uống nước đá lạnh liên tục để "giải nhiệt nhanh"

Nước quá lạnh khi đi vào cơ thể sẽ làm co mạch máu ở dạ dày và ruột, gây rối loạn tiêu hóa, dẫn đến đau bụng, đầy hơi, thậm chí tiêu chảy. Đồng thời, niêm mạc họng bị kích thích đột ngột bởi nhiệt độ thấp sẽ làm giảm sức đề kháng tại chỗ, tăng nguy cơ viêm họng, sổ mũi, viêm đường hô hấp.

Lạm dụng nước mát, nước thảo dược thay nước lọc

Các loại nước mát, nước đắng, nước rễ tranh, mía lau hay viên sủi thanh nhiệt thường có tác dụng lợi tiểu. Nếu lạm dụng và dùng thường xuyên thay cho nước lọc, cơ thể sẽ bị kích thích thải nước nhiều hơn, dẫn đến mất nước và mất cân bằng điện giải sâu, lâu dài ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng thận.

Tự ý truyền dịch và dùng thuốc tại nhà

Đáng báo động nhất là thói quen tự ý gọi dịch vụ truyền dịch tại nhà khi cảm thấy mệt mỏi do nắng nóng. Truyền dịch là một can thiệp y khoa bắt buộc phải có chỉ định. Tự ý truyền sai cách, sai liều lượng có thể gây sốc phản vệ, phù phổi cấp hoặc quá tải tuần hoàn.

Bên cạnh đó, việc tự ý dùng thuốc hạ sốt (đặc biệt là nhóm thuốc kháng viêm giảm đau) khi bị sốt vào mùa hè mà chưa rõ nguyên nhân cũng tiềm ẩn nguy cơ xuất huyết, chảy máu nguy hiểm nếu người đó mắc sốt xuất huyết.

Cẩm nang phòng bệnh toàn diện từ chuyên gia

Để an toàn đi qua những ngày nắng nóng cực đoan vượt ngưỡng 40°C, người dân cần chủ động thiết lập một hàng rào bảo vệ sức khỏe đồng bộ:

1. Nguyên tắc bù nước đúng và đủ

Uống nước đều đặn trong ngày, chia thành từng ngụm nhỏ, không chờ đến khi thật khát mới uống dồn dập.

Việc duy trì đủ nước giúp ổn định thể tích tuần hoàn, giảm nguy cơ máu bị cô đặc – nguyên nhân chính hình thành cục máu đông gây đột quỵ vào mùa hè.

2. Thực hiện nghiêm túc "Ăn chín - Uống sôi"

Dưới nền nhiệt độ cao, thức ăn rất nhanh bị ôi thiu và nhiễm khuẩn. Thức ăn sau khi nấu nên dùng ngay, hạn chế để lâu ngoài môi trường.

Hạn chế tối đa các món ăn tươi sống, đồ tái, gỏi trong thời điểm nắng nóng vì nguy cơ ngộ độc và nhiễm khuẩn đường tiêu hóa là rất cao.

3. Sử dụng điều hòa khoa học phòng bệnh hô hấp

Không để nhiệt độ phòng quá thấp hoặc quá chênh lệch so với nhiệt độ ngoài trời.

Tránh để hướng gió điều hòa hoặc quạt thổi trực tiếp vào vùng đầu, mặt, cổ.

Vệ sinh máy lạnh định kỳ để loại bỏ bụi bẩn, vi khuẩn và nấm mốc trú ngụ.

4. Phòng bệnh truyền nhiễm và ngoài da

Giữ vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng dưới vòi nước sạch.

Dọn dẹp môi trường sống sạch sẽ, phát quang bụi rậm, không để nước đọng ở các lu vại nhằm hạn chế muỗi vằn sinh sản truyền bệnh.

Mặc quần áo rộng rãi, chất liệu mỏng nhẹ, thoáng khí và thấm hút mồ mồ hôi tốt để tránh các bệnh viêm da, rôm sảy.

Khuyến cáo đặc biệt bảo vệ người lao động ngoài trời

Người lao động phải làm việc trực tiếp dưới ánh nắng mặt trời là nhóm chịu tác động nhiệt lớn nhất và có nguy cơ cao nhất bị kiệt sức, sốc nhiệt. Các chuyên gia y tế khuyến cáo nhóm đối tượng này cần tuân thủ nghiêm ngặt các lưu ý sau:

Về trang phục: Nên mặc quần áo dài tay, sáng màu (để hạn chế hấp thụ nhiệt), chất liệu thông thoáng. Bắt buộc phải đội mũ rộng vành che kín vùng gáy – vì gáy là khu vực nhạy cảm, tập trung trung khu điều nhiệt của cơ thể, nếu bị ánh nắng chiếu trực tiếp quá lâu sẽ rất dễ gây tổn thương hệ thần kinh.

Về thời gian làm việc: Tổ chức thời gian làm việc hợp lý, hạn chế tối đa việc phơi mình ngoài trời trong khung giờ cao điểm từ 10h đến 16h. Nếu bắt buộc phải làm việc, cần chia nhỏ thời gian: sau mỗi 45-60 phút làm việc nên vào nghỉ ngơi từ 10–15 phút tại những nơi râm mát, có bóng cây hoặc mái che.

Về chế độ bù nước: Người lao động cần mang theo nước và uống liên tục kể cả khi chưa cảm thấy khát. Bên cạnh nước lọc, nên ưu tiên bổ sung thêm nước muối loãng hoặc các dung dịch bù điện giải (Oresol) để bù lại lượng muối khoáng đã thất thoát qua tuyến mồ hôi.

Nắng nóng gay gắt là một hình thái thời tiết cực đoan nguy hiểm. Việc chủ động lắng nghe cơ thể, loại bỏ các thói quen sai lầm và áp dụng các biện pháp phòng ngừa khoa học là chìa khóa cốt lõi để bảo vệ tính mạng và sức khỏe cho bản thân cũng như gia đình trong suốt mùa hè.