Tê bì tay chân thoáng qua, nói ngọng hoặc đột ngột nhìn mờ là những triệu chứng dễ bị bỏ qua, đặc biệt ở người cao tuổi. Nhiều người cho rằng đây chỉ là biểu hiện của thiếu ngủ, thoái hóa đốt sống cổ hoặc thay đổi sức khỏe do tuổi tác. Tuy nhiên, những dấu hiệu xuất hiện trong vài phút rồi tự biến mất đôi khi lại là lời cảnh báo sớm của đột quỵ.

Triệu chứng tự hết không có nghĩa là đã an toàn

Đột quỵ thường được liên tưởng đến tình trạng đột ngột ngã quỵ, liệt nửa người hoặc mất khả năng nói. Vì vậy, không ít người chủ quan khi các triệu chứng thần kinh chỉ xuất hiện thoáng qua rồi tự cải thiện.

Theo các chuyên gia thần kinh, một trong những tình trạng cần đặc biệt lưu ý là cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA), thường được gọi là "đột quỵ nhỏ". Đây là tình trạng rối loạn chức năng thần kinh tạm thời do thiếu máu não, có thể biểu hiện bằng tê hoặc yếu một bên cơ thể, nói khó, mất thị lực thoáng qua hoặc rối loạn thị giác.

Các triệu chứng có thể biến mất sau vài phút, khiến người bệnh lầm tưởng sức khỏe đã trở lại bình thường. Tuy nhiên, đây vẫn là dấu hiệu cảnh báo cần được đánh giá y tế khẩn cấp, bởi người bệnh có thể đối mặt với nguy cơ đột quỵ thực sự trong thời gian tiếp theo.

Cơn thiếu máu não thoáng qua có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân, chẳng hạn mảng xơ vữa gây hẹp động mạch, cục máu đông hoặc huyết khối hình thành từ tim. Việc xác định nguyên nhân có ý nghĩa quan trọng trong lựa chọn biện pháp điều trị và phòng ngừa.

Đặc biệt, người bệnh không thể tự phân biệt chính xác cơn thiếu máu não thoáng qua với đột quỵ thiếu máu não chỉ dựa vào thời gian xuất hiện triệu chứng. Một số trường hợp đột quỵ có biểu hiện nhẹ hoặc dao động trong giai đoạn đầu nhưng vẫn gây tổn thương não.

Không bị tăng huyết áp vẫn có thể đột quỵ

Một quan niệm sai lầm khác là chỉ người bị tăng huyết áp mới có nguy cơ đột quỵ. Trên thực tế, tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ quan trọng nhưng không phải yếu tố duy nhất.

Rung nhĩ, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường, hẹp động mạch cảnh, hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia, béo phì và ít vận động đều có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Trong đó, rung nhĩ là một rối loạn nhịp tim đáng chú ý. Tình trạng này có thể khiến máu ứ đọng trong buồng tim, hình thành cục máu đông. Khi cục máu đông di chuyển theo dòng máu lên não và làm tắc mạch, người bệnh có thể bị đột quỵ. Đáng lưu ý, một số người bị rung nhĩ không có triệu chứng rõ ràng hoặc chỉ cảm thấy hồi hộp thoáng qua.

Do đó, việc không có tiền sử tăng huyết áp, không đau đầu hay không thường xuyên chóng mặt cũng không đủ để loại trừ nguy cơ đột quỵ. Người có yếu tố nguy cơ cần được khám và đánh giá sức khỏe tim mạch, mạch máu theo chỉ định của bác sĩ.

Đừng chờ triệu chứng kéo dài mới đi viện

Khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, một số người có thói quen nằm nghỉ, tự theo dõi hoặc dùng thuốc được cho là có tác dụng hoạt huyết. Đây là cách xử trí tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Trên thực tế, người bệnh không thể biết chắc triệu chứng đang gặp là cơn thiếu máu não thoáng qua hay một đợt đột quỵ cấp. Việc chờ đợi tại nhà có thể làm mất thời gian quý giá để đánh giá và điều trị. Với đột quỵ thiếu máu não, một số phương pháp tái thông mạch như tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch thường được cân nhắc trong cửa sổ thời gian phù hợp, phổ biến là trong 4,5 giờ kể từ khi khởi phát triệu chứng ở người đủ điều kiện. Một số trường hợp có thể được xem xét lấy huyết khối cơ học trong khoảng thời gian dài hơn dựa trên kết quả chẩn đoán hình ảnh và tiêu chí chuyên môn.

Điều này không có nghĩa người bệnh nên tự chờ đến hết khoảng thời gian trên mới đi viện. Càng được cấp cứu sớm, người bệnh càng có cơ hội được đánh giá và tiếp cận phương pháp điều trị phù hợp kịp thời.

Người dân không nên tự ý uống thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu hoặc thuốc được quảng cáo là "hoạt huyết" khi chưa có chỉ định, bởi không phải mọi trường hợp đột quỵ đều do tắc mạch; một số trường hợp là xuất huyết não và có thể trở nên nguy hiểm nếu dùng thuốc không phù hợp. Xoa bóp, bấm huyệt hoặc cạo gió cũng không thể thay thế việc cấp cứu.

Nhận diện dấu hiệu đột quỵ bằng quy tắc FAST

Để nhận biết sớm đột quỵ, người dân có thể ghi nhớ quy tắc FAST:

F - Face (Khuôn mặt): Đột ngột méo miệng, lệch mặt khi cười. 

A - Arms (Cánh tay): Tê hoặc yếu một bên tay, khó nâng đều hai tay. 

S - Speech (Lời nói): Nói ngọng, nói khó, không diễn đạt được hoặc không hiểu lời người khác. 

T - Time (Thời gian): Gọi cấp cứu ngay khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào kể trên.

Ngoài ra, đột ngột mất thị lực, nhìn đôi, mất thăng bằng hoặc đau đầu dữ dội bất thường cũng có thể là dấu hiệu của một tình trạng thần kinh cấp tính cần được xử trí khẩn cấp.

Khi nghi ngờ đột quỵ, cần gọi cấp cứu 115, ghi nhớ thời điểm người bệnh lần cuối còn bình thường và làm theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Không tự lái xe đưa người bệnh đi viện nếu có thể gọi cấp cứu, không tự cho ăn uống hoặc dùng thuốc trong lúc chờ hỗ trợ.

Chủ động kiểm soát nguy cơ để phòng ngừa đột quỵ

Người từ 60 tuổi trở lên, người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, rung nhĩ, người hút thuốc lá hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch, đột quỵ cần chú ý kiểm soát các yếu tố nguy cơ.

Việc khám sức khỏe định kỳ nên được cá thể hóa theo tuổi, bệnh nền và đánh giá của bác sĩ. Đo huyết áp, kiểm tra đường huyết, mỡ máu và đánh giá nhịp tim có thể giúp phát hiện những vấn đề cần can thiệp. Siêu âm động mạch cảnh hoặc các phương pháp chẩn đoán hình ảnh mạch máu không nhất thiết phải thực hiện hằng năm ở tất cả mọi người mà cần dựa trên chỉ định chuyên môn.

Đột quỵ có thể để lại di chứng nặng nề, ảnh hưởng lâu dài đến khả năng vận động, ngôn ngữ và chất lượng cuộc sống. Vì vậy, thay vì bỏ qua những triệu chứng thoáng qua hoặc tự tìm cách xử trí tại nhà, người dân cần nhận diện sớm dấu hiệu cảnh báo, đi khám kịp thời và chủ động kiểm soát các yếu tố nguy cơ.