Ảnh minh họa: AI

Sau một năm 8 tháng triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, nhiều điểm nghẽn về thể chế và nguồn lực đã được tháo gỡ. Hệ thống pháp luật mới cơ bản được ban hành, tạo hành lang cho việc triển khai các nhiệm vụ trong những lĩnh vực này.

Đáng chú ý, nguồn ngân sách dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2026 đạt khoảng 95.000 tỷ đồng, tương đương 3% tổng chi ngân sách nhà nước. Theo Vụ Kế hoạch - Tài chính (Bộ Khoa học và Công nghệ), con số này cho thấy chủ trương ưu tiên các lĩnh vực trên đã được cụ thể hóa bằng nguồn lực.

Tuy nhiên, nguồn vốn tăng không đồng nghĩa với hiệu quả đầu tư được cải thiện. Qua theo dõi quá trình xây dựng kế hoạch và giải ngân, Vụ Kế hoạch - Tài chính nhận định, những điểm nghẽn hiện nay chủ yếu nằm ở khâu tổ chức thực hiện.

Tại một số nơi, tâm lý e ngại, sợ sai, né tránh trách nhiệm vẫn ảnh hưởng đến tiến độ triển khai các cơ chế mới. Trong khi đó, chất lượng chuẩn bị nhiệm vụ chưa đồng đều. Một số đề xuất chưa xác định rõ mục tiêu, sản phẩm đầu ra, hiệu quả kinh tế - xã hội hoặc nhu cầu kinh phí, khiến hồ sơ phải chỉnh sửa nhiều lần trong quá trình thẩm định, kéo theo việc chậm giao dự toán và giải ngân.

Năng lực tổ chức thực hiện tại một số bộ, ngành, địa phương cũng chưa đáp ứng yêu cầu của các chương trình khoa học, công nghệ và chuyển đổi số quy mô lớn. Vì vậy, có nơi được giao nguồn lực nhưng khả năng hấp thụ vốn còn hạn chế.

Để xử lý những tồn tại này, Bộ Khoa học và Công nghệ đã tham mưu Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 29/CT-TTg về đẩy nhanh tiến độ triển khai nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2026.

Theo Vụ Kế hoạch - Tài chính, trọng tâm của Chỉ thị không nằm ở việc bổ sung thêm cơ chế mà ở việc nâng cao kỷ luật thực thi. Các bộ, ngành, địa phương được yêu cầu rà soát toàn bộ danh mục nhiệm vụ, đẩy nhanh phân bổ và giải ngân, đồng thời xử lý dứt điểm những nhiệm vụ chậm triển khai. Trách nhiệm của người đứng đầu cũng được gắn với tiến độ và kết quả thực hiện.

Cách tiếp cận này nhằm khắc phục tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, chuyển trọng tâm từ việc bảo đảm đúng quy trình sang chịu trách nhiệm về kết quả.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, hiệu quả thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW không thể chỉ đo bằng số kinh phí đã được bố trí. Quan trọng hơn là nguồn lực đó tạo ra bao nhiêu công nghệ mới, hỗ trợ bao nhiêu doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, đưa bao nhiêu nền tảng số vào vận hành và đóng góp như thế nào cho tăng trưởng kinh tế.

Từ nay đến cuối năm 2026, Bộ Khoa học và Công nghệ xác định trọng tâm là tổ chức thực hiện hiệu quả các chính sách đã được ban hành, đưa các cơ chế của Nghị quyết số 57-NQ/TW vào thực tế và tạo ra những kết quả có thể đo lường.

Trước hết, Bộ tập trung xử lý tình trạng chậm đề xuất nhiệm vụ, chậm phân bổ nguồn lực và chậm tổ chức thực hiện do tâm lý e ngại, sợ sai. Việc triển khai Chỉ thị số 29/CT-TTg sẽ gắn với tăng cường kiểm tra, đôn đốc và trách nhiệm của người đứng đầu đối với tiến độ thực hiện cũng như kết quả giải ngân.

Cùng với việc đẩy nhanh tiến độ, nguồn lực sẽ được ưu tiên cho các chương trình, dự án có khả năng tạo tác động lan tỏa, trong đó có công nghệ chiến lược, phòng thí nghiệm trọng điểm, hạ tầng số, cơ sở dữ liệu, nền tảng số dùng chung và các sản phẩm phục vụ trực tiếp người dân, doanh nghiệp.

Quan điểm của Bộ là tránh phân bổ dàn trải, tập trung vào những nhiệm vụ thực sự cần thiết, có sản phẩm đầu ra rõ ràng và khả năng tạo tác động đối với tăng trưởng.

Công tác quản lý đầu tư và ngân sách cũng được định hướng theo kết quả. Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ phối hợp với Bộ Tài chính, các bộ, ngành và địa phương rà soát danh mục nhiệm vụ, theo dõi tiến độ và xem xét điều chuyển nguồn lực từ những nhiệm vụ chậm triển khai sang các nhiệm vụ có khả năng hấp thụ vốn tốt hơn.

Đồng thời, chất lượng xây dựng kế hoạch sẽ tiếp tục được nâng lên, nhằm hạn chế tình trạng nhiệm vụ chưa được chuẩn bị kỹ nhưng vẫn phải điều chỉnh trong quá trình thẩm định và triển khai.

Sau giai đoạn tập trung hoàn thiện thể chế và tăng nguồn lực, Nghị quyết số 57-NQ/TW đang chuyển sang giai đoạn đòi hỏi kết quả cụ thể hơn. Với khoảng 95.000 tỷ đồng được bố trí trong năm 2026, thách thức không còn chủ yếu nằm ở việc có thêm nguồn lực, mà ở khả năng biến nguồn vốn thành công nghệ, sản phẩm, nền tảng và mô hình có thể đo đếm được, mang lại lợi ích cho người dân, doanh nghiệp và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.