Bệnh tiểu đường đang trở thành nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên toàn cầu, dẫn đến 3,4 triệu ca tử vong vào năm 2024. Cứ mỗi 9 giây lại có một người tử vong do các biến chứng liên quan đến bệnh tiểu đường. Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), số người chết vì bệnh tiểu đường tăng lên qua từng năm, cụ thể có 1,5 triệu người chết vì bệnh này vào năm 2019, 1,55 triệu người chết vào năm 2020 và lên 1,6 triệu người chết vì tiểu đường vào năm 2021.

Tiểu đường đang trở thành một trong những vấn đề sức khỏe đáng lo ngại của xã hội hiện đại. Cùng với lối sống ít vận động, ăn uống thiếu kiểm soát và áp lực kéo dài, số người mắc tiểu đường ngày một gia tăng, không còn giới hạn ở người cao tuổi.

Bản thân tiểu đường hiếm khi gây tử vong trực tiếp. Điều nguy hiểm nằm ở tình trạng đường huyết mất kiểm soát kéo dài, dẫn đến hàng loạt biến chứng nghiêm trọng như nhồi máu cơ tim, đột quỵ, suy thận giai đoạn cuối, thậm chí phải cắt cụt chi. Đây mới là những nguyên nhân chính khiến người bệnh tiểu đường đối mặt với nguy cơ tử vong.

Vì vậy, các bác sĩ nhấn mạnh rằng, muốn giữ đường huyết ổn định và tránh biến chứng, người bệnh không chỉ phụ thuộc vào thuốc hay đo đường huyết định kỳ, mà còn cần thay đổi lối sống một cách bền vững, đặc biệt là thói quen ăn uống. Trong đó, việc ăn trái cây cần hết sức chú ý.

Ăn trái cây tốt hay xấu?

Trái cây là nguồn cung cấp vitamin, khoáng chất và chất xơ tự nhiên, và được khuyến nghị rộng rãi như một phần quan trọng của chế độ ăn uống lành mạnh. Tuy nhiên, đối với người mắc bệnh tiểu đường, đường tự nhiên trong trái cây (chủ yếu là glucose và fructose) có thể gây ra sự tăng đột biến nhanh chóng lượng đường trong máu.

Một nghiên cứu của Trường Y tế Công cộng Harvard với sự tham gia của 4.500 người mắc bệnh tiểu đường cho thấy việc tiêu thụ quá nhiều trái cây có chỉ số đường huyết cao (GI) hàng ngày làm tăng sự dao động đường huyết khoảng 18% và tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch lên 12%.

Hơn nữa, việc tiêu thụ quá nhiều trái cây có liên quan tích cực đến tỷ lệ mắc các biến chứng tiểu đường, đặc biệt là bệnh thận và bệnh võng mạc.

Cụ thể, ba loại trái cây sau đây có nhiều khả năng gây tăng đường huyết nhanh:

- Nho và vải: Chứa nhiều fructose, khoảng 16 gram glucose trên 100 gram, và vải thậm chí còn cao hơn với 18 gram. Hấp thụ nhanh có thể dễ dàng gây tăng đột biến lượng đường trong máu.

- Dưa hấu: Với chỉ số GI cao tới 72, mặc dù chứa nhiều đường và nước, nhưng ăn khi đói bụng hoặc với số lượng lớn vẫn có thể gây tăng đột biến lượng đường trong máu trong thời gian ngắn.

- Các loại trái cây nhiệt đới chín như sầu riêng và chuối: Trái cây chín có hàm lượng đường cao, có thể lên tới 22-28 gram trên 100 gram. Tiêu thụ quá nhiều tiềm ẩn nguy cơ đáng kể.

Hàm lượng đường cao trong các loại trái cây này làm tăng gánh nặng cho các tế bào β tuyến tụy. Lượng đường trong máu cao kéo dài có thể dẫn đến rối loạn chức năng nội mô (mạch máu giống như đường ống nước, dễ bị đóng cặn theo thời gian), cuối cùng gây ra các biến chứng tim mạch, mạch máu não và bệnh thận.

Nếu bạn thường xuyên ăn các loại trái cây có hàm lượng đường cao, cơ thể bạn có thể trải qua 5 thay đổi này sau sáu tháng.

1. Biến động đường huyết kéo dài: Việc tiêu thụ lâu dài các loại trái cây có chỉ số đường huyết cao có thể dẫn đến tình trạng đường huyết tăng đột biến sau bữa ăn, cao hơn đáng kể so với mức bình thường (khoảng 12-15 mmol/L), làm tăng nguy cơ biến chứng tiểu đường.

2. Tăng cân và tích tụ mỡ: Lượng đường dư thừa sẽ được chuyển hóa thành chất béo, và cân nặng có thể tăng từ 2-4kg trong vòng sáu tháng, đồng thời mỡ bụng sẽ tích tụ rõ rệt.

3. Gánh nặng gia tăng cho tuyến tụy: Lượng đường trong máu cao kéo dài kích thích tiết insulin, có thể dẫn đến kháng insulin và làm trầm trọng thêm tình trạng kiểm soát bệnh tiểu đường.

4. Sức khỏe mạch máu bị tổn hại: Các nghiên cứu cho thấy những người có sự dao động lớn về lượng đường trong máu có nguy cơ mắc xơ vữa động mạch cao hơn 15-20%.

5. Suy giảm chức năng thận: Lượng đường trong máu cao có thể gây ra tiểu albumin niệu, và trong vòng sáu tháng, tốc độ lọc cầu thận có thể giảm, với các dấu hiệu rõ ràng của bệnh thận giai đoạn đầu.

4 lời khuyên giúp cải thiện tình trạng sức khỏe

Trước những rủi ro liên quan đến các loại trái cây có hàm lượng đường cao, các chuyên gia đã đưa ra những lời khuyên dựa trên cơ sở khoa học và có thể áp dụng ngay:

- Chọn các loại trái cây có chỉ số đường huyết thấp: chẳng hạn như dâu tây, kiwi và táo, chứa khoảng 6-10 gam đường trên 100 gam, giúp lượng đường trong máu tăng chậm sau bữa ăn.

- Kiểm soát lượng tiêu thụ: Lượng trái cây khuyến nghị hàng ngày là 150-200 gram (khoảng một nắm nhỏ). Tránh ăn quá nhiều trái cây có hàm lượng đường cao cùng một lúc.

- Ăn nhiều chất xơ: Ăn trái cây cùng với yến mạch, các loại hạt hoặc bánh mì nguyên cám có thể làm chậm quá trình hấp thụ đường và giảm sự dao động đường huyết.

- Theo dõi đường huyết sau ăn: Sử dụng máy đo đường huyết để theo dõi đường huyết 1-2 giờ sau bữa ăn và điều chỉnh chế độ ăn uống kịp thời nếu phát hiện bất thường.

Ngoài ra, bệnh nhân tiểu đường cũng cần lưu ý: không nên ăn trái cây khi đói bụng, nên tránh ăn quá nhiều trước khi đi ngủ, và nên kết hợp ăn trái cây với tập thể dục hàng ngày và uống thuốc. Bằng cách kết hợp khoa học và ăn uống điều độ, hoàn toàn có thể thưởng thức hương vị thơm ngon của trái cây mà không làm tăng nguy cơ sức khỏe.