Ung thư phổi hiện là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trong số các bệnh ung thư trên toàn cầu. Theo GLOBOCAN 2024, bộ số liệu mới nhất được IARC công bố năm 2026, thế giới ghi nhận hơn 2,63 triệu ca mắc mới và gần 1,87 triệu ca tử vong do căn bệnh này. Tại Việt Nam, ước tính có 23.085 ca mắc mới và 21.340 ca tử vong mỗi năm. Ung thư phổi đứng thứ hai về số ca mắc mới nhưng là nguyên nhân gây tử vong do ung thư hàng đầu tại nước ta.

Ảnh minh họa

Một trong những lý do dẫn đến thực trạng này là do ung thư phổi tiến triển âm thầm, dấu hiệu dễ nhầm lẫn với "bệnh vặt", bệnh nhân chỉ được phát hiện ở giai đoạn muộn và tiên lượng xấu. Do đó, phòng bệnh bao giờ cũng hơn chữa bệnh, nhất là vào mùa lạnh.

Bác sĩ ung bướu Zhi Xiuyi (Bắc Kinh, Trung Quốc) cho biết, niêm mạc đường hô hấp trở nên nhạy cảm hơn gấp nhiều lần khi thời tiết chuyển lạnh. Trong giai đoạn này, nhiều người vì muốn giữ ấm hoặc do thói quen sinh hoạt sai lầm mà vô tình rước "sát thủ" gây ung thư vào phổi. Để bảo vệ chính mình, bạn cần tránh xa 5 thứ sau đây, nhất là khi trời lạnh:

1. Ở trong không gian kín, đặc biệt là chứa khói bếp và khí đốt

Mùa lạnh, nhiều gia đình có thói quen đóng chặt toàn bộ cửa sổ để giữ nhiệt. Tuy nhiên, việc "lười" thông gió khi nấu nướng hay đốt bếp sưởi ấm dễ khiến khói, chất độc hại (benzopyrene, CO...) tích tụ nồng độ cao và làm tăng nguy cơ gây ung thư.

Nghiêm trọng hơn, bác sĩ cảnh báo việc hít phải khói bếp trong không gian kín gây hại không kém gì thuốc lá, đặc biệt là đối với phụ nữ. Bạn nên mở cửa thông gió ít nhất 30 phút vào giữa trưa khi không khí bên ngoài trong lành nhất. Dùng máy hút mùi/hút khói để hỗ trợ khi nấu ăn.

Ảnh minh họa

2. Khói thuốc

Rất nhiều người, đặc biệt là nam giới có thói quen hút thuốc nhiều hơn để giữ ấm khi trời lạnh. Khói thuốc chứa hơn 69 chất gây ung thư cực mạnh như nitrosamine và nicotine. Trong mùa lạnh, độ ẩm không khí thay đổi khiến các hạt bụi mịn PM2.5 trong khói thuốc lơ lửng lâu hơn và dễ dàng đi sâu vào phế nang. 

Cần phải nhớ, ngay cả thuốc lá điện tử không hề vô hại như lời đồn. Nó là "cạm bẫy" nicotine làm tổn thương tế bào phổi âm thầm, khiến nguy cơ hình thành khối u ác tính tăng cao ở người trẻ.

3. Tiếp xúc với bụi bẩn mà không có khẩu trang

Nhiều người chủ quan không đeo khẩu trang khi ra đường vào mùa lạnh vì nghĩ chỉ cần giữ ấm cổ là đủ, không cần chống nắng.

Nhưng thực tế, không khí lạnh mang theo một lượng lớn vi khuẩn, bụi mịn và các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi. Nếu không có lớp màng bảo vệ, các tác nhân này sẽ trực tiếp tấn công niêm mạc khí quản, gây viêm nhiễm mãn tính và làm biến đổi cấu trúc tế bào phổi.

Ảnh minh họa

4. Thói quen thức khuya

Ban đêm là thời gian vàng để phổi nghỉ ngơi và phục hồi các tổn thương DNA, cũng là khi nhiệt độ giảm mạnh. 

Việc quá thường xuyên thức khuya trong mùa lạnh làm rối loạn nhịp sinh học và suy giảm hệ miễn dịch nghiêm trọng. Khi cơ thể mệt mỏi, khả năng tự đào thải các tác nhân gây bệnh từ môi trường bên ngoài bị tê liệt, tạo điều kiện cho các tế bào ung thư khởi phát và phát triển nhanh chóng.

5. Kìm nén cảm xúc và những cơn giận dữ

Nhiều người không hề biết rằng sự bất ổn về tâm lý được gọi là "ô nhiễm tâm lý", có tác động tiêu cực trực tiếp đến chức năng hô hấp. 

Khi nổi giận hoặc stress kéo dài, nhịp thở trở nên gấp gáp khiến các phế nang giãn nở liên tục một cách bất thường. Tình trạng này làm suy yếu hàng rào phòng vệ tự nhiên của phổi, khiến cơ thể dễ dàng đầu hàng trước các tác nhân gây ung thư di truyền hoặc môi trường.

Ảnh minh họa

Để phòng ngừa ung thư phổi, ngoài tránh xa các "đồng phạm" trên, bạn cũng cần ăn uống và nghỉ ngơi hợp lý, vận động vừa phải. Đặc biệt chú ý tới giữ ấm và bảo vệ không gian sống, hệ hô hấp cũng như miễn dịch trong mùa lạnh. Hãy khám sức khỏe định kỳ, thực hiện tầm soát bằng phương pháp chụp CT liều thấp nếu thuộc nhóm nguy cơ cao hoặc có bất thường.