Gánh nặng thuế vượt mức 20% thông thường

Trong bối cảnh kinh tế nhiều biến động, các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản đang phải đối mặt với không ít áp lực, từ giá nguyên liệu tăng cao đến chi phí tài chính leo thang. Tuy nhiên, theo phản ánh từ doanh nghiệp, một trong những “điểm nghẽn” đáng chú ý hiện nay lại đến từ chính quy định về thuế tại Nghị định 132/2020/NĐ-CP, văn bản vốn được xây dựng nhằm kiểm soát hoạt động chuyển giá.

Theo chia sẻ của Phan Minh Thông - Tổng Giám đốc Phúc Sinh Group, trong năm 2025, doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận khoảng 77 tỷ đồng sau một năm kinh doanh nhiều thách thức. Theo quy định chung của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, mức thuế suất áp dụng là 20%, tương ứng khoảng 11,7 tỷ đồng.

Tuy nhiên, khi áp dụng quy định khống chế chi phí lãi vay tại Nghị định 132, tổng số thuế phải nộp của doanh nghiệp tăng lên đáng kể. Cụ thể, phần chi phí lãi vay vượt trần không được tính vào chi phí hợp lý đã làm phát sinh thêm khoảng 15,7 tỷ đồng thuế. Như vậy, tổng số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp lên đến 27,4 tỷ đồng, tương đương khoảng 35,6% lợi nhuận.

Nghị định 132/2020/NĐ-CP và áp lực chi phí vốn với doanh nghiệp nông sản.

Theo quy định tại Nghị định 132, chi phí lãi vay được trừ không vượt quá 30% tổng lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh cộng chi phí lãi vay (sau khi trừ lãi tiền gửi) và chi phí khấu hao. Quy định này nhằm kiểm soát tình trạng doanh nghiệp sử dụng đòn bẩy tài chính để chuyển lợi nhuận, đặc biệt trong các giao dịch liên kết xuyên biên giới.

Vấn đề đặt ra, theo đại diện doanh nghiệp, là quy định này đang tác động không nhỏ đến các doanh nghiệp sản xuất - xuất khẩu trong nước, dù không có yếu tố chuyển giá quốc tế.

Trong trường hợp của Phúc Sinh, chi phí lãi vay năm 2025 lên tới 161 tỷ đồng, con số tăng mạnh do giá nông sản biến động. Chỉ riêng mặt hàng cà phê đã tăng từ khoảng 36.000 đồng/kg lên có thời điểm 135.000 đồng/kg; giá tiêu cũng tăng gấp đôi. Điều này buộc doanh nghiệp phải vay vốn lớn hơn nhiều lần để duy trì cùng một sản lượng xuất khẩu.

“Cùng một khối lượng hàng, doanh nghiệp phải vay gấp 3 lần vốn so với trước. Lãi suất ngân hàng tăng, chi phí tài chính đội lên, và khi chi phí lãi vay bị khống chế, doanh nghiệp lại tiếp tục chịu thêm áp lực thuế”, ông Thông cho biết.

Doanh nghiệp nông sản và bài toán chi phí vốn

Ngành xuất khẩu nông sản vốn đặc thù với chu kỳ vốn lớn, phụ thuộc nhiều vào tín dụng ngân hàng. Doanh nghiệp không chỉ thu mua nguyên liệu từ nông dân mà còn đầu tư nhà máy tại vùng nguyên liệu, xây dựng chuỗi giá trị và thương hiệu sản phẩm.

Trong bối cảnh đó, việc chi phí lãi vay bị khống chế khiến nhiều doanh nghiệp cho rằng chưa phản ánh đúng thực tế hoạt động sản xuất. Đặc biệt khi các khoản vay chủ yếu phục vụ vận hành kinh doanh, không phải là công cụ chuyển giá.

Thực tế thị trường những năm gần đây cũng cho thấy sự sàng lọc mạnh mẽ. Giai đoạn 2023-2024, theo doanh nghiệp, có tới gần 60% nhà cung cấp rút khỏi thị trường do không chịu nổi áp lực tài chính.

Nghị định 132 được ban hành thay thế Nghị định 20/2017/NĐ-CP, với mục tiêu chính là quản lý thuế đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết, hạn chế hành vi chuyển giá. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng cần có sự phân loại rõ ràng hơn giữa doanh nghiệp có yếu tố liên kết quốc tế và doanh nghiệp nội địa thuần túy.

Đáng chú ý, trong bối cảnh Nghị quyết 68/2025 của Bộ Chính trị đặt mục tiêu thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân trở thành động lực tăng trưởng quan trọng, việc tạo điều kiện về chi phí vốn và chính sách thuế được xem là yếu tố then chốt.

Từ thực tế hoạt động, đại diện Phúc Sinh kiến nghị cơ quan quản lý xem xét điều chỉnh quy định theo hướng linh hoạt hơn, đặc biệt với các doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu nông sản có nhu cầu vay vốn lớn.

“Chúng tôi mong muốn chính sách thuế không trở thành rào cản khiến doanh nghiệp mất khả năng tích lũy và tái đầu tư, nhất là trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng khốc liệt”, ông Thông chia sẻ.

Có thể thấy, mục tiêu chống chuyển giá là cần thiết để đảm bảo công bằng thuế và minh bạch tài chính. Tuy nhiên, trong quá trình thực thi, bài toán đặt ra là làm sao để chính sách vừa kiểm soát rủi ro, vừa không tạo thêm gánh nặng cho những doanh nghiệp đang đóng góp trực tiếp vào xuất khẩu và phát triển kinh tế.

Việc rà soát, đánh giá tác động và điều chỉnh chính sách phù hợp với từng nhóm doanh nghiệp có thể sẽ là hướng đi cần thiết, nhằm đảm bảo cân bằng giữa quản lý và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.