Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2025 và nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm năm 2026 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Ảnh: VGP

Sau một năm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, bức tranh phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã hiện lên với những chuyển động rõ nét. Từ quyết tâm chính trị ở cấp cao nhất đến hành động đồng bộ của cả hệ thống, Nghị quyết 57 đang dần rời khỏi “vùng chính sách” để đi vào thực tiễn bằng thể chế, nguồn lực và những kết quả có thể đo đếm.

Năm 2025 đánh dấu cột mốc đặc biệt: năm đầu tiên thực thi Nghị quyết 57-NQ/TW. Không chỉ là một nghị quyết chuyên ngành, văn kiện này được xem như tuyên bố chiến lược về con đường phát triển mới của đất nước, trong đó khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là trụ cột quan trọng hàng đầu để Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên số.

Trước đó, dù được khẳng định là động lực tăng trưởng, khoa học và công nghệ vẫn được nhìn nhận là “khâu yếu” với nhiều điểm nghẽn kéo dài: cơ chế quản lý nặng hành chính, đầu tư dàn trải, kết quả nghiên cứu chậm đi vào ứng dụng, doanh nghiệp chưa thực sự trở thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Nghị quyết 57 ra đời trong bối cảnh ấy, đặt khoa học, công nghệ và chuyển đổi số vào vị trí nền tảng phát triển lực lượng sản xuất mới, động lực then chốt để nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Điểm khác biệt căn bản của Nghị quyết 57 so với nhiều nghị quyết trước nằm ở mức độ cam kết chính trị và cách thức tổ chức thực hiện. Việc Tổng Bí thư trực tiếp làm Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương cho thấy quyết tâm đưa khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trở thành động lực trung tâm của phát triển quốc gia. Ngay trong năm đầu triển khai, Quốc hội và Chính phủ đã vào cuộc nhanh chóng, đồng bộ. Quốc hội ban hành Nghị quyết số 193/2025/QH15 thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc biệt nhằm tạo đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Chính phủ ban hành Nghị quyết số 71/NQ-CP về Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 57.

Trong năm 2025, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã ban hành 14 chỉ thị, 25 công điện, 40 thông báo kết luận và khoảng 80 văn bản chỉ đạo liên quan trực tiếp đến các lĩnh vực này. Cùng với đó là 5 phiên họp của Ban Chỉ đạo Chính phủ và 30 phiên họp của lãnh đạo Chính phủ nhằm tháo gỡ vướng mắc, đôn đốc tiến độ và phân rõ trách nhiệm. Tinh thần “đồng tốc” thể hiện rõ khi 100% bộ, ngành, địa phương đã ban hành hoặc tích hợp kế hoạch triển khai Nghị quyết 57, với tổng cộng 1.298 nhiệm vụ được giao, bao trùm từ hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng số, dữ liệu quốc gia đến đào tạo nhân lực và hợp tác quốc tế. Nhiều địa phương như Thái Nguyên, Bắc Ninh, Tuyên Quang, Lào Cai, Đồng Tháp có tỷ lệ hoàn thành đúng hạn cao, cho thấy khi có quyết tâm và cơ chế theo dõi rõ ràng, Nghị quyết hoàn toàn có thể đi vào đời sống.

Năm 2025 cũng được xem là năm “dọn đường thể chế” cho giai đoạn phát triển mới. Chỉ trong thời gian ngắn, Quốc hội và Chính phủ đã ban hành một khối lượng lớn văn bản có tính hệ thống và hiếm có tiền lệ: 28 luật liên quan trực tiếp đến khoa học, công nghệ và chuyển đổi số; 28 nghị định về phân cấp, phân quyền; 31 nghị định hướng dẫn thi hành luật, tạo hành lang pháp lý cho dữ liệu, giao dịch điện tử, chữ ký số, hợp tác công – tư, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và thu hút nhân lực chất lượng cao. Riêng Bộ Khoa học và Công nghệ đã tham mưu xây dựng 10 luật, 20 nghị định và 44 thông tư, thể hiện vai trò nòng cốt trong chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển.

Những nỗ lực thể chế nhanh chóng tạo hiệu ứng lan tỏa. Năm 2025, chuyển đổi số bắt đầu được đánh giá bằng các chỉ số cụ thể: hạ tầng viễn thông xếp hạng 67 (tăng 41 bậc), tốc độ Internet xếp hạng 18 (tăng 42 bậc), Chính phủ điện tử xếp hạng 71 (tăng 15 bậc), an toàn thông tin xếp hạng 17 (tăng 8 bậc). Tỷ trọng kinh tế số trong GDP ước đạt 18,72%, tiệm cận mục tiêu 20%. Doanh thu công nghiệp công nghệ số và ICT tiếp tục tăng mạnh, đặc biệt là từ thị trường nước ngoài.

Hạ tầng số và dữ liệu trở thành một trong những dấu ấn rõ nét nhất. Tháng 8/2025, Trung tâm Dữ liệu quốc gia số 01 chính thức vận hành, đạt chuẩn quốc tế. Đến cuối năm, tỷ lệ phủ sóng 5G đạt 58,9% dân số; thêm 3 tuyến cáp quang biển được đưa vào khai thác, nâng tổng dung lượng kết nối quốc tế lên 198 Tbps. Khoảng 26% người dùng Internet có thể truy cập tốc độ trên 1Gb/s, đưa Việt Nam vào nhóm 10 quốc gia có tốc độ băng rộng cố định cao nhất thế giới.

Ở lĩnh vực đổi mới sáng tạo, Việt Nam tiếp tục giữ vị thế vững chắc trên bản đồ quốc tế: xếp hạng 44/139 quốc gia theo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII), dẫn đầu nhóm các nước thu nhập trung bình thấp. Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo đứng thứ 55 toàn cầu, thứ 5 ASEAN, với khoảng 4.000 doanh nghiệp khởi nghiệp và 2 kỳ lân. Cổng sáng kiến do Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì đã tiếp nhận hơn 1.000 sáng kiến, lựa chọn tài trợ cho 309 sáng kiến, trong đó có 22 sáng kiến đột phá.

Một chuyển biến quan trọng khác là sự gắn kết ngày càng rõ giữa Nhà nước – nhà khoa học – doanh nghiệp. Năm 2025, tỷ trọng vốn xã hội đầu tư cho R&D đạt 67,2%, cho thấy doanh nghiệp đã tham gia sâu hơn vào hoạt động nghiên cứu. Nghị định số 180/2025/NĐ-CP về hợp tác công tư trong khoa học và công nghệ cho phép Nhà nước dùng ngân sách làm “vốn mồi”, chia sẻ rủi ro với doanh nghiệp khi đầu tư công nghệ mới.

Tuy vậy, tiến độ và chất lượng triển khai vẫn chưa đồng đều. Một số địa phương còn tâm lý chờ hướng dẫn; việc phân bổ, giải ngân nguồn lực trong đó có gói ngân sách 25.000 tỷ đồng còn gặp vướng mắc; liên thông dữ liệu và thủ tục hành chính chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Những hạn chế này cho thấy đồng tốc và đồng lòng mới là điều kiện cần, trong khi nâng cao năng lực thực thi mới là điều kiện đủ cho giai đoạn tiếp theo.

Bước sang năm 2026 năm chuyển từ “thiết lập, khởi động” sang “triển khai chiều sâu” những kết quả của năm 2025 đã phát đi tín hiệu rõ ràng: khi có quyết tâm chính trị đủ mạnh, cơ chế đủ rõ và cách làm đủ quyết liệt, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số hoàn toàn có thể trở thành nền tảng cho tăng trưởng nhanh, bền vững và tự chủ hơn của Việt Nam.