Nếu các cơ quan trong cơ thể có thể cất tiếng nói, gan chính là "kẻ kiệm lời" nhất. Do không có dây thần kinh cảm giác đau, lá gan thường gánh chịu tổn thương trong âm thầm, chỉ phát ra tín hiệu bệnh tật ở giai đoạn muộn. Sự im lặng đáng sợ ấy khiến không ít người chìm trong ảo tưởng về một sức khỏe hoàn hảo, để rồi gục ngã đột ngột khi ung thư gan đã đi đến chặng cuối.

Cái chết đột ngột ở tuổi 37 của một người đàn ông họ Chung (Quảng Đông, Trung Quốc) xảy ra tuần trước là một ví dụ điển hình. Sự ra đi của anh là cú sốc lớn cho toàn bộ gia đình, đồng nghiệp và bạn bè. Không chỉ bởi anh qua đời quá đột ngột mà còn vì nguyên nhân ung thư gan chẳng ngờ lại liên quan tới thói quen vô cùng lành mạnh: chạy bộ.

Ảnh minh họa

Trong mắt tất cả mọi người, anh Chung là biểu tượng của một lối sống tích cực và chuẩn mực. Trang mạng xã hội cá nhân của anh luôn phủ kín những bức ảnh check-in tập luyện năng lượng cao, mồ hôi ướt đầm áo sau những buổi chạy. Đều đặn mỗi sáng, anh đều thức dậy từ sớm để hoàn thành cự ly chạy 5km quanh khu phố. Với một người nghiêm túc rèn luyện thể lực như vậy, chẳng ai có thể ngờ rằng một "bản án tử" lại đang âm thầm gặm nhấm cơ thể anh từng ngày.

Bi kịch chỉ thực sự lộ diện khi kết quả khám nghiệm tử thi được cơ quan y tế công bố: Người đàn ông 37 tuổi này mắc ung thư gan giai đoạn cuối. Nguyên nhân tử vong đột ngột được xác định là biến chứng Spontaneous HCC Rupture (vỡ khối u ung thư gan cấp tính). Việc chạy bộ cường độ cao làm tăng áp lực khoang bụng, khiến khối u chứa nhiều mạch máu mỏng manh bị nứt vỡ. Tình trạng xuất huyết nội ồ ạt dẫn đến sốc mất máu cấp (hemorrhagic shock) và ngưng tim chỉ trong thời gian ngắn.

Sự thật khiến gia đình anh nghẹn ngào trong cay đắng, bởi suốt thời gian qua, anh chưa từng kêu đau hay có biểu hiện suy kiệt rõ rệt. Họ càng không hiểu, chạy bộ thì "phá gan" như thế nào.

Tại sao chạy bộ không đúng cách lại khiến gan "sớm hỏng"?

Nói về trường hợp đau lòng này, bác sĩ Trần Hoàng (Chen Huang) thuộc Bệnh viện Đại học Y khoa Nam Phương (Quảng Đông, Trung Quốc) không khỏi thở dài tiếc nuối. Bác sĩ chỉ ra rằng, tập thể dục là thói quen rất tốt, nhưng việc vận động vượt ngưỡng chịu đựng của cơ thể kết hợp với những sai lầm nghiêm trọng sau khi tập chính là "mồi lửa" thiêu rụi sức đề kháng của lá gan.

Theo phân tích, khi chạy bộ cường độ cao kéo dài, cơ thể phải trải qua quá trình dị hóa mạnh mẽ, sản sinh ra một lượng khổng lồ các gốc tự do (ROS). Lúc này, gan phải huy động toàn bộ lượng enzyme chống oxy hóa để trung hòa độc tố. Nếu vận động vừa sức, quá trình này giúp kích thích miễn dịch, nhưng nếu tập quá tải, các gốc tự do sẽ quay ngược lại tấn công, gây ra hiện tượng căng thẳng oxy hóa (oxidative stress) tàn phá màng tế bào gan.

Ảnh minh họa

Con đường 5km không phải quá dài với nhiều người, nhưng với bản thân anh Chung thì quá sức. Nhất là trong giai đoạn anh đã mắc bệnh ung thư gan cùng nhiều rối loạn chuyển hóa khác mà không hay. Mấy năm liền, anh mê chạy bộ đến nỗi không cho cơ thể nghỉ ngơi dù chỉ một ngày. Ngay cả những ngày mưa gió hay lạnh giá, thậm chí đau ốm anh vẫn nhất quyết không nghỉ.

Nguy hiểm hơn, người đàn ông này lại mắc phải hai thói quen tàn phá gan cực kỳ phổ biến, một cái thường làm ngay sau khi chạy bộ. Đó là uống rượu bia để giải khát và thức khuya xử lý công việc.

Theo bác sĩ Trần, thành phần Ethanol trong rượu bia khi đi vào cơ thể sẽ được gan ưu tiên chuyển hóa trước. Quá trình này tạo ra Acetaldehyde, là một chất độc cấp tính có khả năng liên kết trực tiếp với DNA, làm đứt gãy chuỗi gen và gây ra các đột biến ác tính ở tế bào nhu mô gan.

Trong khi đó, khoảng thời gian từ 23 giờ đêm đến 3 giờ sáng được coi là "khung giờ vàng" để gan thực hiện chức năng tự sửa chữa và đào thải độc tố. Việc vừa kiệt sức do chạy bộ quá đà, vừa nạp chất độc cồn, lại tiếp tục bắt cơ thể thức khuya đã tạo nên một "đòn tàn phá kép". Hệ thống phòng thủ của gan bị tê liệt hoàn toàn, khiến quá trình xơ hóa diễn ra nhanh gấp nhiều lần bình thường và tạo điều kiện cho các tế bào ung thư hình thành.

Tập luyện và bảo vệ gan thế nào cho đúng?

Trường hợp tử vong xót xa ở tuổi 37 của anh Chung là lời cảnh tỉnh nghiêm khắc cho bất kỳ ai đang chủ quan với sức khỏe của mình. Bác sĩ Trần nhấn mạnh, việc chăm sóc gan không đòi hỏi những phương pháp đắt đỏ, mà bắt đầu từ những thói quen khoa học mỗi ngày:

- Vận động vừa sức: Tập thể dục từ 3 - 5 lần mỗi tuần, mỗi buổi kéo dài 30 - 60 phút với cường độ phù hợp. Tránh việc ép cơ thể chạy quá đà khi đang mệt mỏi.

- Tránh xa cồn và thức khuya sau khi tập: Bổ sung nước lọc hoặc nước điện giải nhẹ nhàng sau khi vận động. Đảm bảo lên giường đi ngủ trước 23 giờ để gan thực hiện cơ chế giải độc.

Ảnh minh họa

- Chế độ ăn củng cố tế bào gan: Bổ sung Protein chất lượng cao (1 - 2 quả trứng hoặc 200g đậu phụ mỗi ngày) giúp phục hồi tổn thương mô; đồng thời nạp thêm Vitamin E từ các loại hạt sống hay dầu ô liu để bảo vệ màng tế bào.

- Nhận diện các tín hiệu cảnh báo kín đáo: Dù không gây đau, tổn thương gan vẫn có thể biểu hiện qua tình trạng mệt mỏi dai dẳng không rõ nguyên nhân, da và lòng trắng mắt ngả vàng nhạt, hôi miệng dù vệ sinh kỹ, hoặc cảm giác đầy trướng ở vùng bụng trên bên phải.

Đặc biệt, nhóm người trên 35 tuổi hoặc có thói quen uống rượu, thức khuya cần chủ động siêu âm gan và xét nghiệm chỉ số men gan (ALT/AST), AFP định kỳ 1 lần mỗi năm. Đây chính là tấm lá chắn đáng tin cậy nhất để phát hiện sớm mầm mống ung thư và bảo vệ cuộc sống của chính mình.

Nguồn và ảnh: FH21 Health, Sohu