"Nếu tối hôm đó ông ấy ăn ít hơn thì đã không ra đi sớm như vậy". Đêm khuya, bên ngoài phòng chăm sóc đặc biệt của một bệnh viện hàng đầu ở Hàng Châu (Trung Quốc), chỉ một câu nói của vợ ông Lý đã khiến những người thân có mặt rùng mình. Theo trang Sohu, ông Lý, 45 tuổi, một quản lý cấp trung trong một công ty, thường có sức khỏe "ổn". Vài ngày trước, ông đã ăn tối với khách hàng, kéo dài từ 7 giờ tối đến 10 giờ tối, với nhiều món thịt, đồ chiên, tráng miệng và bia.

Khi về đến nhà, ông chỉ nói rằng bụng hơi đầy hơi, nghĩ rằng sẽ cảm thấy tốt hơn sau một đêm ngủ ngon. Không ngờ, giữa đêm ông đột nhiên bị đau dữ dội vùng thượng vị, đổ mồ hôi lạnh và nôn mửa. Khi được đưa đến bệnh viện, ông được chẩn đoán mắc viêm tụy cấp nặng kèm theo suy đa tạng. Mặc dù được chăm sóc đặc biệt hai ngày, ông vẫn không qua khỏi.

Bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa trực ca lắc đầu và nói, “tình trạng của ông ấy có liên quan mật thiết đến thói quen lâu năm ăn quá nhiều đồ ăn nhiều dầu mỡ, ăn quá muộn và ăn quá nhiều vào bữa tối”.

Nhiều người tin rằng viêm tụy là do uống rượu. Tuy nhiên, các bác sĩ ngày càng nhận thấy rằng một bữa tối "sang trọng" có thể là giọt nước tràn ly.

Đặc biệt đối với người trung niên và người cao tuổi, hệ tiêu hóa, túi mật và tuyến tụy của họ không còn khỏe mạnh như trước, nhưng họ vẫn giữ được "khả năng ăn uống như thời trẻ". Các nguy cơ tích tụ dần dần, cuối cùng bùng phát đột ngột. Vậy, nên ăn ít hoặc thậm chí tránh những loại thực phẩm nào trong bữa tối? Và nên ăn uống như thế nào để giảm thiểu nguy cơ viêm tụy?

Chức năng của tuyến tụy là tiết ra dịch tụy để giúp tiêu hóa chất béo, protein và tinh bột, đồng thời tiết ra insulin để điều chỉnh lượng đường trong máu. Khi chúng ta ăn nhiều chất béo và protein vào bữa tối, tuyến tụy phải hoạt động hết công suất. Nếu đồng thời có các vấn đề như sỏi mật, mỡ máu cao, béo phì hoặc uống rượu, ống tụy và ống mật sẽ chịu áp lực rất lớn, khiến chúng dễ bị tổn thương hơn.

Các nghiên cứu cho thấy ở những bệnh nhân bị viêm tụy cấp nặng, tỷ lệ liên quan đến chế độ ăn nhiều chất béo và ăn quá nhiều có thể lên tới khoảng 20-30%, và điều này thường xảy ra trong vòng 24 giờ sau khi ăn các bữa ăn nhiều dầu mỡ hoặc ăn quá nhiều trong các dịp lễ. Đối với người trung niên và người cao tuổi, những gì họ ăn vào bữa tối quan trọng hơn nhiều so với bữa sáng hoặc bữa trưa, bởi vì họ ít vận động hơn và có quá trình trao đổi chất chậm hơn vào ban đêm, gây gánh nặng lớn hơn cho tuyến tụy và gan.

5 loại thực phẩm này nên tránh ăn vào bữa tối

Không phải là bạn "không thể ăn nó cả đời", mà là những người trung niên và người cao tuổi, những người bị huyết áp cao, cholesterol cao, đường huyết cao, béo phì, hoặc có tiền sử bệnh túi mật hoặc tuyến tụy nên cố gắng ăn ít hơn hoặc tránh ăn nó vào bữa tối.

- Các món chiên và các món lẩu khô: Gà rán, cá rán, sườn heo rán, lòng heo kho khô, gà cay... tất cả các món ăn này đều có đặc điểm chung là cực kỳ nhiều chất béo. Mỗi phần nhỏ có thể chứa hơn 40-60 gram chất béo, vượt xa lượng khuyến nghị cho một bữa ăn bình thường. Đối với tuyến tụy, điều này giống như bị ép làm thêm giờ đến tận sáng sớm: một lượng lớn dịch tụy được tiết ra, áp lực lên tuyến tụy tăng đột ngột, và trong trường hợp nặng, có thể dẫn đến viêm tụy do tăng lipid máu.

- Lẩu nhiều dầu mỡ, thịt nướng và bia: Nhiều người thường ra ngoài ăn lẩu hoặc thịt nướng vào buổi tối và ngồi ăn từ ba đến bốn tiếng đồng hồ. Nước dùng thường được nấu từ mỡ bò và mỡ động vật, vì vậy một bữa ăn duy nhất có thể dễ dàng cung cấp hơn 2.000 kcal; thêm vài chai bia nữa thì quả là một thách thức đối với tuyến tụy. Bản thân rượu gây hại cho các tế bào tuyến tụy, và khi kết hợp với chế độ ăn nhiều chất béo, nó trở nên cực kỳ nguy hiểm đối với những người có tiền sử viêm tụy, gan nhiễm mỡ, hoặc huyết áp cao, cholesterol cao, hoặc đường huyết cao. Nhiều bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa tại các bệnh viện đã nhận định rằng các khoa điều trị viêm tụy trở nên quá tải hơn đáng kể sau các kỳ nghỉ lễ, chủ yếu là do những "buổi tụ tập ăn lẩu khuya".

- Thịt mỡ, nội tạng động vật và nước dùng đặc: Thịt ba chỉ kho, thịt bò thái lát, chân giò heo, bì gà, bì vịt và lòng heo, cùng với canh gà già "bổ dưỡng" và nước hầm xương, đều là những món ăn "bền chắc" mà nhiều người thích bày trên bàn ăn. Vấn đề là những thực phẩm này cực kỳ giàu chất béo bão hòa và cholesterol. Việc tiêu thụ quá mức trong thời gian dài có thể làm tăng lipid máu và làm tăng đáng kể nguy cơ hình thành sỏi mật, một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây viêm tụy cấp. Khi một viên sỏi mật nhỏ rơi vào ống mật, nó có thể trực tiếp gây ra viêm tụy cấp, có thể đe dọa đến tính mạng trong trường hợp nặng.

- Khẩu phần lớn các món tráng miệng và đồ uống có đường: Nhiều người thích thưởng thức trà sữa, kem, bánh ngọt hoặc các món tráng miệng sau bữa tối. Việc tiêu thụ một lượng lớn đường trong thời gian ngắn có thể dễ dàng gây ra sự dao động nhanh chóng trong lượng đường trong máu và làm tăng triglyceride. Nồng độ triglyceride liên tục trên 5,6 mmol /L làm tăng đáng kể nguy cơ viêm tụy do tăng triglyceride máu. Hơn nữa, nhiều người trung niên và người cao tuổi đã bị kháng insulin hoặc tiền tiểu đường. Ăn nhiều đồ ngọt vào ban đêm giống như ép tuyến tụy vốn đã mệt mỏi của họ phải "chịu đựng".

- Đồ ăn mang về "trông có vẻ nhẹ nhàng nhưng thực chất lại cực kỳ nhiều dầu mỡ": Nhiều người tin rằng các món ăn như cá luộc, rau xào và món kho thường thấy trên các dịch vụ giao đồ ăn là "món ăn đúng chuẩn" và tốt cho sức khỏe hơn gà rán. Tuy nhiên, nhiều nhà hàng thêm một lượng lớn dầu ăn, dầu ớt, bơ hoặc mỡ lợn để tăng hương vị, với một món ăn có thể chứa tới 60-80 gram dầu. Nếu bạn thường xuyên ăn đồ ăn mang về kiểu này, cân nặng, lượng mỡ trong máu và đường huyết của bạn có thể dễ dàng tăng lên cùng lúc, và áp lực lên tuyến tụy cũng đang âm thầm gia tăng.

Để bảo vệ tuyến tụy của bạn, hãy thử công thức món ăn tối này.

- Chế độ ăn "nhẹ nhàng" không chỉ đơn thuần là ăn rau và cơm trắng, mà là một chế độ ăn uống cân bằng với khẩu phần ăn phù hợp và kiểm soát lượng dầu và muối.

- Kiểm soát khẩu phần ăn: Hãy ăn no khoảng 70% vào bữa tối, tức là lượng thức ăn bạn có thể ăn thêm nhưng vẫn sẵn sàng dừng lại. Hãy dành ít nhất 3 giờ để tiêu hóa trước khi đi ngủ để tránh xem video trong khi ăn hoặc vô thức tăng khẩu phần ăn.

- Duy trì tỷ lệ hợp lý cho các loại thực phẩm chính: kết hợp ngũ cốc nguyên hạt với ngũ cốc tinh chế, ví dụ như nửa bát cơm trắng với nửa bát yến mạch, ngô hoặc cơm đậu thập cẩm. Điều này giúp kiểm soát lượng đường trong máu và cân nặng. Tránh bắt đầu bữa ăn với một bát cơm trắng lớn, bánh bao hấp hoặc mì.

- Hãy ưu tiên ba loại rau này: một đĩa rau lá xanh đậm (rau bina, xà lách romaine, cải xoăn...), xào hoặc hấp với một ít dầu; một phần protein chất lượng cao (cá hấp, tôm luộc, thịt gà bỏ da, đậu phụ với một ít dầu), được chế biến bằng cách hấp, hầm hoặc chần thay vì chiên; và một đĩa nhỏ salad lạnh (dưa chuột, rong biển khô, cà chua), nêm một ít dầu ô liu hoặc không cần dầu.

- Hãy để dầu và muối "dễ nhìn thấy": Khi nấu ăn, hãy cố gắng sử dụng thìa đong. Giới hạn lượng dầu ăn mỗi ngày của mỗi người khoảng 25 gram (khoảng 2 muỗng canh) và muối không quá 5 gram (khoảng bằng miệng nắp chai bia). Điều này an toàn hơn nhiều so với việc "thêm dầu bằng cảm tính".

- Nếu bạn đang tổ chức một buổi tụ họp, hãy thay đổi thời gian: cố gắng chuyển các bữa ăn nhiều dầu mỡ, nhiều hương vị sang buổi trưa hoặc đầu giờ chiều, và chọn một bữa ăn gia đình nhẹ nhàng hơn vào buổi tối. Những người có tiền sử viêm tụy, sỏi mật hoặc tăng lipid máu nghiêm trọng cần đặc biệt cẩn thận kiểm soát lượng dầu và rượu khi ăn ngoài. Đôi khi, "ít hơn một chút" có thể giúp bạn sống lâu hơn.