Chưa đầy 5 giờ sáng, khi cả khu phố còn chìm trong giấc ngủ, ông Hứa (Trung Quốc), 51 tuổi, đã thức dậy, xỏ giày và ra khỏi nhà như mọi ngày suốt nhiều năm qua. Với ông, chạy bộ 6km mỗi sáng hơn cả một thói quen mà gần như một nghi thức, cung là cách chứng minh bản thân vẫn sung sức dù đã ngoài 50. Ông hiếm khi bỏ buổi nào, kể cả những hôm trời lạnh, mưa nhỏ hay cơ thể hơi mệt mỏi.

Sáng hôm đó, ông hơi mệt nên khó ngủ, đi chạy bộ sớm hơn bình thường khoảng 30 phút. Ông chạy với tốc độ quen thuộc, không khởi động kỹ vì nghĩ cơ thể đã quá quen việc này. Được khoảng 5km, ông thấy tức ngực nhẹ, hơi khó thở. Nhưng thay vì dừng lại, ông Hứa chỉ nghĩ đơn giản tối qua ngủ không ngon, rồi cắn răng chạy nốt đoạn còn lại.

Vài phút sau khi về gần đến nhà, ông ôm ngực đột ngột khuỵu xuống. Dù được đưa đi cấp cứu ngay, ông đã không qua khỏi. Bác sĩ xác định nguyên nhân là biến cố tim mạch cấp tính, xảy ra ngay trong và sau quá trình vận động cường độ cao.

Ảnh minh họa

Câu chuyện của ông khiến không ít người tập thể dục đều đặn giật mình. Theo bác sĩ Wu Zhongyuan (Thành Đô, Trung Quốc), tập thể dục nhịp điệu vẫn có tác dụng bảo vệ tim mạch đã được chứng minh rõ. Nhưng một số người dù tập đều đặn vẫn tử vong sớm hơn cả người không vận động, vì vấn đề không nằm ở việc có chạy hay không, mà ở cách chạy.

Chưa kể, với nam giới ngoài 50, độ đàn hồi mạch máu đã suy giảm, mảng bám dễ tích tụ, khiến rủi ro khi vận động khác hẳn tuổi đôi mươi. Ông Hứa lại có tiền sử mỡ trong máu khá cao, chưa đến mức bệnh lý nhưng cũng là một trong những yếu tố đẩy ông đến bờ vực sinh tử khi chạy bộ sai cách ngày hôm ấy.

Qua trường hợp đau lòng của ông Hứa, các bác sĩ đưa ra cảnh báo quan trọng về 5 sai lầm khi chạy bộ biến tốt thành hại, lứa tuổi nào cũng cần hết sức chú ý:

1. Chạy cường độ cao khi bụng đói vào sáng sớm

Bác sĩ Wu Zhongyuan cho biết, khoảng 5 -10 giờ sáng là "cửa sổ nguy cơ cao" với các biến cố tim mạch. Trong khung giờ này, độ nhớt máu tăng, tiểu cầu dễ kết tập, mạch máu phản ứng mạnh hơn, làm tăng nguy cơ co thắt động mạch vành. Nếu kết hợp nhịn ăn, đường huyết thấp khiến cơ tim thiếu năng lượng, tim dễ quá tải khi vận động mạnh.

Tử vong đột ngột do tim thường có đỉnh điểm vào khoảng 7 giờ sáng, trùng thời điểm nhiều người chạy bộ cường độ cao lúc bụng đói. Bác sĩ khuyên nên ăn nhẹ lót dạ trước khi chạy, đồng thời tăng dần cường độ thay vì chạy bộ hết sức từ ngay ban đầu để tránh trường hợp như ông Hứa.

Ảnh minh họa

2. Không khởi động trước khi chạy, dừng đột ngột sau khi chạy

Theo bác sĩ Pan Zhijun (Chiết Giang, Trung Quốc), tim cần thời gian thích nghi khi chuyển từ nghỉ ngơi sang vận động mạnh. Chạy ngay khi chưa khởi động khiến nhịp tim tăng nhanh trong khi mạch máu chưa kịp thích ứng, dễ gây thiếu máu cơ tim, thậm chí nhồi máu cơ tim cấp ở người có tiền sử xơ vữa động mạch. Đây cũng là sai lầm mà ông Hứa mắc phải.

Dừng đột ngột sau khi chạy cũng nguy hiểm, vì máu dồn xuống chân khiến lượng máu về tim giảm mạnh, huyết áp tụt, có thể gây ngất xỉu. Bác sĩ khuyên dành 5 phút khởi động trước và 5 phút đi bộ chậm sau khi chạy.

3. Phớt lờ tín hiệu cảnh báo từ cơ thể

Tức ngực, nhịp tim không đều, đau vai trái hay cánh tay trái, chóng mặt, khó thở dữ dội đều là dấu hiệu cảnh báo từ tim mạch. Nhiều người chạy bộ lại nghĩ đó chỉ do "không tập trung" hay "thể lực chưa tốt" rồi cố chịu đựng, giống như ông Hứa trong buổi sáng định mệnh.

Bác sĩ Pan Zhijun lưu ý, mảng xơ vữa ở nam giới trung niên thường kém ổn định hơn người trẻ, dao động huyết áp khi vận động mạnh có thể khiến mảng xơ vữa vỡ ra, dẫn đến huyết khối cấp tính. Nếu thấy khó chịu ở ngực hoặc chóng mặt khi đang chạy, cần dừng lại ngay, đi bộ chậm, ngồi xuống nếu cần và gọi trợ giúp nếu không cải thiện.

Ảnh minh họa

4. Quá chú trọng tốc độ và quãng đường

Nhiều người dùng ứng dụng thể dục để so sánh dữ liệu mỗi ngày, cảm thấy chưa hài lòng nếu chạy chậm hơn hay ngắn hơn hôm trước. Tâm lý này chấp nhận được ở người trẻ, nhưng với người trên 50 tuổi lại giống như liên tục đẩy tim đến giới hạn.

Sau tập luyện cường độ cao kéo dài, nồng độ troponin, chỉ dấu tổn thương tim, sẽ tăng lên, hiện tượng từng ghi nhận ở vận động viên marathon. Nếu cường độ vượt khả năng tim phổi, hệ thần kinh giao cảm duy trì kích thích cao, dễ gây rối loạn nhịp thất. Bác sĩ Wu Zhongyuan khuyên người chạy trên 50 tuổi nên giữ nhịp tim ở mức 60 đến 70% nhịp tim tối đa, tính bằng 220 trừ tuổi. Với người 50 tuổi, nhịp tim mục tiêu nên trong khoảng 102 đến 119 lần mỗi phút.

5. Chạy bộ ngoài trời bất chấp thời tiết bất thường

Ngày sương mù, bụi mịn cao hơn nhiều lần bình thường, dễ gây viêm đường hô hấp và rối loạn nhịp tim, đặc biệt nguy hiểm với người đã có bệnh tim mạch nền.

Nhiệt độ thấp gây co mạch ngoại biên, làm huyết áp tăng thụ động, tim phải chịu tải lớn hơn. Ngược lại, thời tiết nóng bức dễ gây mất nước, mất cân bằng điện giải, máu cô đặc, tăng nguy cơ đột quỵ và đau tim. Bác sĩ Pan Zhijun cho rằng khi thời tiết khắc nghiệt, chuyển sang chạy máy trong nhà hoặc đổi giờ tập là lựa chọn có trách nhiệm với sức khỏe, không phải sự thỏa hiệp.

Nguồn và ảnh: Sohu, Family Doctor, Toutiao