Trà hoa cúc từ lâu đã được ví như loại đồ uống thảo mộc thanh lành, xuất hiện phổ biến trong góc trà dưỡng sinh của nhiều gia đình. Tuy nhiên, ranh giới giữa một thức uống bổ dưỡng và một "sát thủ" âm thầm gây tổn thương nội tạng lại vô cùng mong manh nếu người dùng mắc phải những sai lầm căn bản. 

Cầm trên tay bản kết quả xét nghiệm, ông Lưu (52 tuổi) bàng hoàng không tin vào mắt mình. Các chỉ số men gan của ông tăng vọt gấp nhiều lần ngưỡng an toàn, mô gan có dấu hiệu viêm nhiễm và suy giảm chức năng nghiêm trọng. Chưa kể thận, dạ dày và thực quản cũng gặp vấn đề nhẹ.

Ảnh minh họa

Cảm giác hoang mang bao trùm bởi suốt nửa năm qua, ông luôn tự hào về lối sống lành mạnh của mình. Ông không hút thuốc, chẳng mấy khi đụng đến một giọt rượu và đặc biệt là mỗi sáng đều đặn pha một ấm trà hoa cúc lớn để thanh lọc gan, hạ hỏa. Bởi vì 6 tháng trước, khi đi khám định kỳ, bác sĩ có cảnh báo ông Lưu nên chú tâm hơn tới chăm sóc gan và thận.

Nhìn vào khuôn mặt thẫn thờ của ông Lưu, bác sĩ Mã Liệt (Ma Lie), Trưởng khoa Nội tại Bệnh viện Ditan Bắc Kinh (Bắc Kinh, Trung Quốc) khó nén được tiếng thở dài. Bác sĩ nhẹ nhàng trấn an ông Lưu về các cách khắc phục rồi mới hỏi: "Ông nói 6 tháng qua ông ăn uống lành mạnh, còn uống đồ tốt cho gan, rút cuộc ông đã uống gì thế?". 

Nghe đến đây, ông Lưu mới thật thà khai báo thói quen uống một ấm trà hoa cúc mỗi sáng khi thức dậy. Ông càng kể chi tiết, bác sĩ Mã càng cau mày, liên tục thở dài. Cuối cùng, bác sĩ Mã chỉ nói: "Đó không phải thải độc gan, rõ ràng là ông đang tự phá hoại gan của mình". 

3 sai lầm khi uống trà hoa cúc "phá gan" nhưng nhiều người tưởng tốt

Bác sĩ Mã nhấn mạnh, bản thân hoa cúc là thảo mộc lành tính, có tác dụng thanh nhiệt, bình gan và chứa nhiều chất chống oxy hóa có lợi nếu uống đúng cách. Tuy nhiên, bi kịch của ông Lưu lại đến từ 3 thói quen thưởng trà cực kỳ tai hại, biến tốt thành độc:

1. Uống trà hoa cúc khi bụng đói cồn cào vào mỗi sáng

Vừa thức dậy khi đường huyết đang ở mức đáy, nạp ngay lượng lớn trà tính hàn gây co thắt mạch máu tạng, làm giảm dòng máu tưới gan (hepatic perfusion). Nghiêm trọng hơn, uống lúc bụng rỗng làm tổn thương hàng rào niêm mạc ruột, khiến Nội độc tố vi khuẩn (Endotoxin/LPS) rò rỉ và theo tĩnh mạch cửa (Portal vein) xối thẳng về gan. Tại đây, độc tố kích hoạt tế bào Kupffer giải phóng các yếu tố gây viêm, tàn phá tế bào gan trong tình trạng thiếu máu nuôi dưỡng.

2. Pha trà hoa cúc quá đặc vì muốn "nhanh thải độc", thêm nhiều đường

Ảnh minh họa

Pha trà quá đậm làm nồng độ các hợp chất Polyphenol, Flavonoid và Tinh dầu tăng cao đột biến. Thay vì bảo vệ, nồng độ quá ngưỡng này khiến gan phải huy động tối đa hệ thống Enzyme Cytochrome P450 để chuyển hóa. Quá trình này sản sinh ra lượng lớn Gốc tự do (ROS) vượt khả năng trung hòa của Glutathione nội sinh, gây nên hiện tượng Stress oxy hóa (Oxidative stress), trực tiếp làm thủng màng tế bào gan và đẩy men gan (ALT/AST) tăng vọt.

Chưa kể, vì pha đặc khó uống, ông Lưu thích thêm nhiều đường. Từ đó biến trà hoa cúc thành đồ uống ngọt tích mỡ trong gan, đẩy nhanh viêm nhiễm.

3. Uống trà hoa cúc thay thế nước lọc trong 6 tháng

Coi trà thảo mộc là nguồn cấp nước duy nhất khiến cơ thể thiếu nước tự do (free water), dẫn đến hiện tượng cô đặc máu (Hemoconcentration). Máu chảy qua các xoang gan (Hepatic sinusoids) trở nên sánh đặc, làm chậm tốc độ lọc và cản trở quá trình đào thải chất thải chuyển hóa. Hệ gan mật rơi vào trạng thái quá tải mãn tính suốt 6 tháng mà không có khoảng trống cho tế bào gan tái tạo (Regeneration), dẫn đến viêm mô gan hoại tử.

May mắn cho ông Lưu khi tình trạng tổn thương gan được phát hiện kịp thời, chưa chuyển sang giai đoạn xơ gan hay suy gan cấp nguy hiểm đến tính mạng. Bác sĩ Mã đã yêu cầu ông lập tức dừng ngay việc uống trà hoa cúc sai cách, đồng thời bước vào liệu trình điều trị nội khoa kết hợp điều chỉnh lại toàn bộ thói quen sinh hoạt.

Sau hơn 3 tháng kiên trì tuân thủ phác đồ điều trị, tích cực uống nước lọc tinh khiết và nghỉ ngơi hợp lý, các chỉ số men gan của ông Lưu đã dần hạ về mức gần đến an toàn, chức năng gan bắt đầu có dấu hiệu phục hồi tích cực.

4 đồ uống thực tốt cho gan nên dùng điều độ

Bên cạnh ưu tiên dùng nước lọc tinh khiết, bác sĩ Mã gợi ý 4 loại thức uống tự nhiên giúp hỗ trợ chức năng gan hiệu quả nếu biết áp dụng đúng cách:

1. Cà phê đen: Chứa nhiều chất chống oxy hóa giúp giảm nguy cơ xơ gan và tích tụ mỡ. Nên uống 1 - 2 tách nguyên chất mỗi ngày vào buổi sáng, tuyệt đối không thêm nhiều đường hay sữa đặc, cũng đừng pha quá đặc hay uống khi đói, sát giờ ngủ.

2. Trà xanh (chè tươi): Giàu polyphenol và EGCG hỗ trợ giảm men gan và chống viêm. Nên hãm nước loãng, uống ấm sau bữa ăn 30 phút và tránh uống vào buổi tối gây mất ngủ, cũng không uống quá 300ml một ngày, không pha quá đặc.

Ảnh minh họa

3. Nước ép củ dền: Chứa nitrat organic và betalain giúp bảo vệ gan khỏi tổn thương oxy hóa. Chỉ nên uống 100 - 150ml/ngày, có thể pha loãng với nước lọc hoặc kết hợp cùng táo, rốt. 

4. Nước chanh ấm: Kích thích gan tiết mật để tiêu hóa chất béo và làm sạch ruột. Cách dùng chuẩn là pha vài giọt nước cốt chanh tươi vào 200ml nước ấm, uống sau ăn sáng, không pha quá chua gây hại dạ dày, không thêm nhiều đường hay mật ong.

Nguồn và ảnh: CQTV Healthy Living, Aboluowang