Ngoài 70 tuổi, bà Hà (Hàng Châu, Trung Quốc) có vẻ ngoài trẻ trung hơn rất nhiều so với tuổi, cũng rất ít khi đau ốm. Khoảng 1 tuần trước, bà đột nhiên bị sốt xen kẽ. Bà nghĩ là cảm lạnh do hè nắng nóng, bật điều hòa ngủ nên lạnh. Các con đưa bà đến phòng khám gần nhà để xét nghiệm máu, phát hiện các chỉ số viêm chỉ tăng nhẹ và được tuyền kháng sinh cephalosporin tĩnh mạch trong 3 ngày.

Thế nhưng bệnh tình không hề thuyên giảm mà còn ngày một nặng thêm. Bà bắt đầu ho dữ dội đến mức mất ngủ cả đêm, cơ thể suy kiệt hoàn toàn. Quá hoảng hốt, gia đình đã đưa bà đến Chi nhánh Đông Hồ thuộc Bệnh viện Y học Cổ truyền và Hiện đại Liên hợp Quận Linping (Hàng Châu, Trung Quốc) để cấp cứu.

Bác sĩ Trần Lý Tường của bệnh viện cho biết tình hình sức khỏe của bà Hà rất nguy cấp khi chụp CT cho thấy vùng đông đặc lớn xuất hiện, xâm chiếm toàn bộ lá phổi phải và biến nó trở nên trắng xóa gần như hoàn toàn trên phim. Ngay lập tức, bà được chuyển tuyến gấp lên bệnh viện tuyến chính để điều trị.

Tiếp nhận ca bệnh, bác sĩ phẫu thuật hô hấp Chung Tiểu Hoa nhận thấy nhiều dấu hiệu bất thường. Qua quá trình khai thác kỹ tiền sử sinh hoạt, một manh mối đắt giá đã lộ diện: Chiếc điều hòa trong phòng bà Hà đã bị "lãng quên", chưa từng được lau dọn kể từ mùa đông năm 2025. Khi cái nóng nực mùa hè 2026 lên đến đỉnh điểm, bà cứ thế bật điều hòa lên dùng mà chẳng hề hay biết đang tự "rước bệnh vào thân".

Các bác sĩ lập tức tiến hành rửa phế quản và phát hiện sự dày đặc của vi khuẩn Legionella pneumophila trong mẫu bệnh phẩm, chính thức xác nhận bà Hà đã mắc bệnh Legionnaires (viêm phổi cấp do vi khuẩn). May mắn thay, sau khi được đổi sang phác đồ kháng sinh đặc hiệu và điều trị theo triệu chứng, tình trạng bắt đầu được kiểm soát tốt.

Cảnh báo mức độ nguy hiểm khi lười vệ sinh điều hòa

Bác sĩ Chung chia sẻ, bà Hà không phải trường hợp hiếm bị viêm phổi do vi khuẩn trong điều hòa không được vệ sinh hoặc vệ sinh chưa đúng cách. Những ca bệnh như vậy tăng cao, nhất là vào đầu mùa hè. Đặc biệt, không phải chỉ người cao tuổi hay trung niên, có bệnh nền mới gặp nguy hiểm khi nhiễm vi khuẩn từ điều hòa. Gần đây, một người đàn ông 32 tuổi ở Vũ Hán (Trung Quốc) cũng "thập tử nhất sinh" vì bệnh Legionnaires do điều hòa. Anh có thân hình cao to, chăm tập thể hình và kết quả khám sức khỏe trước đó 3 tuần hoàn toàn khỏe mạnh.

Điều đáng lo là không chỉ bà Hà hay người đàn ông 32 tuổi kể trên, rất nhiều gia đình mắc phải sai lầm tương tự khi dùng điều hòa, thường để điều hòa từ mùa này qua mùa khác, năm này qua năm khác không vệ sinh mà đã vội sử dụng ngay. Bác sĩ Chung cảnh báo, điều hòa không sử dụng trong thời gian dài dễ tích tụ bụi bẩn, hơi ẩm, tế bào da chết và nấm mốc ở các bộ phận bên trong như dàn bay hơi, quạt gió hay khay nước. Đây chính là môi trường lý tưởng cho vi khuẩn sinh sôi.

Nhiều người chỉ tháo lưới lọc ra rửa rồi nghĩ đã sạch. Nhưng thực tế, nơi vi khuẩn phát triển mạnh nhất lại nằm sâu bên trong máy. Khi bật điều hòa, luồng khí lạnh sẽ cuốn theo vi khuẩn và các hạt aerosol phát tán khắp phòng kín. Người trong nhà hít phải liên tục có thể bị nhiễm trùng hô hấp nặng.

Cũng theo bác sĩ Chung, Legionella là loại vi khuẩn có thể gây viêm phổi nặng với tốc độ tiến triển nhanh. Người bệnh thường khởi phát bằng sốt cao, rét run, đau cơ, mệt lả rồi nhanh chóng xuất hiện ho khan, khó thở, đau ngực. Một số trường hợp còn đau bụng, tiêu chảy hoặc rối loạn ý thức. Điều khiến bệnh dễ bị bỏ qua là các triệu chứng ban đầu rất giống cúm hoặc cảm lạnh mùa hè. Nhiều người tự mua thuốc uống tại nhà, đến khi khó thở mới nhập viện thì phổi đã tổn thương nghiêm trọng.

Ông cảnh báo, bệnh có thể dẫn tới suy hô hấp, thậm chí suy đa tạng ở người nặng. Tỷ lệ tử vong có thể lên tới khoảng 15%, đặc biệt nguy hiểm với người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người có miễn dịch kém.

Không chỉ vi khuẩn Legionella, điều hòa lâu ngày không vệ sinh còn có thể trở thành "ổ chứa" của nhiều loại nấm mốc, vi khuẩn và bụi mịn nguy hiểm. Môi trường ẩm tối bên trong dàn lạnh, khay nước hay màng lọc là điều kiện lý tưởng để nấm Aspergillus, Staphylococcus aureus cùng nhiều tác nhân gây bệnh đường hô hấp phát triển mạnh. Khi bật máy, các hạt bụi và vi sinh vật này sẽ theo luồng khí phát tán khắp phòng, đi thẳng vào phổi. 

Người khỏe mạnh có thể bị viêm mũi, ho kéo dài, dị ứng, viêm xoang hoặc kích ứng phế quản, trong khi trẻ nhỏ, người già và người có bệnh nền hô hấp dễ đối mặt nguy cơ viêm phổi, hen suyễn bùng phát, thậm chí suy hô hấp nếu tiếp xúc kéo dài trong không gian kín.

Quy trình tự vệ sinh điều hòa tại nhà giúp bảo vệ hệ hô hấp

Để bảo vệ sức khỏe, việc vệ sinh điều hòa định kỳ, sau thời gian dài không sử dụng là điều tối quan trọng. Nếu không gọi thợ chuyên nghiệp, bạn có thể tự thực hiện tại nhà với các bước dưới đây:

- Tắt nguồn điện: Bước đầu tiên bắt buộc phải rút phích cắm hoặc ngắt Aptomat tổng của điều hòa để đảm bảo an toàn tuyệt đối, tránh nguy cơ bị điện giật.

- Gột rửa bộ lọc: Cẩn thận tháo tấm lưới lọc bụi ra ngoài, dùng vòi nước xịt rửa thật sạch mặt sau (mặt lõm) và chà nhẹ nhàng bằng bàn chải mềm. Sau khi làm sạch, hãy đặt lưới lọc ở những nơi thoáng mát để khô tự nhiên, tuyệt đối không phơi dưới nắng gắt.

- Khử trùng dàn bay hơi: Sau khi tháo bộ lọc, các lá tản nhiệt của dàn bay hơi sẽ lộ ra. Hãy dùng dung dịch xịt vệ sinh điều hòa chuyên dụng để phun đều lên bề mặt các lá nhôm này. Lưu ý không xịt nước hay hóa chất vào phần bo mạch điện tử để tránh gây chập cháy.

- Xả thải độc tố: Lắp lại bộ lọc và tấm chắn khi đã khô ráo, để yên máy trong khoảng 15 phút. Sau đó, bạn bật điều hòa cho chạy ở chế độ làm mát từ 20 đến 30 phút để toàn bộ chất bẩn, dung dịch vệ sinh cùng nước thải độc hại tự động trôi ra ngoài theo đường ống thoát nước.

Nếu gia đình bạn sử dụng hệ thống điều hòa trung tâm, hãy gọi thợ kỹ thuật chuyên nghiệp đến bảo dưỡng và khử trùng đường ống dẫn khí trước khi vận hành. Đừng đánh cược tính mạng và sức khỏe của cả gia đình vào những luồng gió mát chứa đầy mầm bệnh. Ngay khi bản thân hoặc người nhà xuất hiện các triệu chứng bất thường như sốt, ho, mệt mỏi hay tức ngực sau khi nằm điều hòa, hãy đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.

Nguồn và ảnh: HK01, The Paper, CCTV