Đến thời điểm hiện tại, trên mạng người ta vẫn còn cãi nhau về chuyện vì sao Ngưu Lai, một bộ phim bị chê là dở tệ, lại khiến khán giả kéo nhau đến rạp. Ở mức độ chuyên môn hơn, người ta mổ xẻ dụng ý nghệ thuật, chiêu bài marketing, cơ chế lan truyền của mạng xã hội, thậm chí đem tỷ suất lợi nhuận của nó ra đặt cạnh những bom tấn trăm triệu tệ của mùa hè năm nay.

Và rất rất rất ít trong số đó nói về Tôn Lệ Phương, mẹ của đạo diễn Tín Vũ Manh.

Chẳng có một khung hình nào tô vẽ cho cô, chẳng có câu chuyện nào được truyền thông mạnh mẽ. Người ta chỉ biết đến cô khi nhìn vào danh sách ê-kíp thực hiện bộ phim Ngưu Lai, vỏn vẹn hai cái tên, Tín Vũ Manh và mẹ mình, Tôn Lệ Phương.

Và cũng từ đó, người ta chỉ có thể hình dung một người phụ nữ ngồi trước máy tính gia đình, học cách dựng mô hình 3D ở cái tuổi mà phần lớn bạn bè cô đã nghĩ đến chuyện nghỉ hưu.

Con trai cô muốn làm phim hoạt hình.

Đó là loại giấc mơ mà hầu hết các gia đình sẽ khuyên con dẹp đi. Gia đình không có tiền, không có quan hệ trong ngành, và bản thân Tín Vũ Manh không xuất thân trường lớp chính quy, không có bằng cấp nào liên quan đến hoạt hình hay điện ảnh, theo tổng hợp của Sina.

Công ty đứng tên sản xuất bộ phim cũng không phải hãng phim nào cả. Đó là Đại Liên Cảnh Viên Văn hóa Ảnh thị Truyền môi, tiền thân là một công ty thi công trang trí nội thất, mãi đến tháng 7/2021 mới đổi tên và rẽ ngang sang ngành phim. Vốn đăng ký của công ty là 100.000 tệ, và báo cáo thường niên cho thấy chỉ có đúng một người tham gia bảo hiểm.

Nói cách khác, cả bộ phim chỉ có hai người.

Tín Vũ Manh kiêm luôn đạo diễn, nhà sản xuất, lồng tiếng, diễn viên, tự làm phần lớn công đoạn dựng mô hình, quay dựng và hậu kỳ. Mẹ anh đứng tên biên kịch. Phim lập dự án năm 2021, mất 5 năm tự làm độc lập, không thuê ngoài, không nhà đầu tư lớn, đến năm 2024 mới xin được giấy phép phổ biến.

Cả thế giới nói không, chỉ có mẹ nói được

Phần việc của người mẹ nhiều hơn hai chữ "biên kịch" rất nhiều. Cô phụ trách kịch bản, lồng tiếng, đồng thời viết lời, soạn nhạc và tự thể hiện ca khúc kết phim. Hai mẹ con không thuê bất kỳ ê-kíp chuyên nghiệp nào, làm thủ công trên máy tính gia đình suốt 5 năm.

Theo tổng hợp của Sina, cô Tôn Lệ Phương thuộc thế hệ sinh thập niên 1960, học làm hoạt hình từ con số không, không chỉ tham gia sâu vào quá trình sáng tác mà còn tự hát ca khúc cuối phim. Chi tiết này ban đầu do người thân của đạo diễn tiết lộ với truyền thông Trung Quốc, kể rằng đây là một gia đình bình thường, không có đầu tư từ bên ngoài, và người mẹ vừa bỏ tiền vừa trực tiếp bắt tay vào làm, vừa học vừa luyện. Cũng cần nói rõ để tránh hiểu sai, hãng tin AP cho biết họ không liên hệ được với Tín Vũ Manh và không thể xác minh độc lập câu chuyện hai mẹ con.

Điều đáng nói là cô không chọn cách ủng hộ dễ nhất. Ủng hộ con bằng lời thì ai cũng làm được. Ủng hộ bằng cách ngồi xuống, mở phần mềm ra, học một thứ hoàn toàn xa lạ ở tuổi ngoài năm mươi, rồi kiên trì suốt 5 năm trời với một dự án mà cả thế giới bên ngoài đều nghĩ là vô vọng, thì rất khác.

Trong 5 năm đó, không có nhà đầu tư nào gõ cửa, không có ai trong ngành đứng ra bảo lãnh, không có một lời khen nào từ bên ngoài để bám vào. Chỉ có hai mẹ con, một chiếc máy tính và một bộ phim dài 86 phút được làm từng khung hình một.

Đến khi phim xong, cả ngành vẫn nói không. Nhà phát hành từng khuyên đạo diễn hoãn lại đừng chiếu, nhưng anh vẫn giữ ý định với lý do đơn giản, rằng phim đã làm xong rồi, khó khăn lắm mới làm được. Phim ra rạp ngày 5/8 trong im lặng gần như tuyệt đối, chỉ tung ra duy nhất một poster thủy mặc phong cách cổ trang, không trailer, không giới thiệu, không một hoạt động quảng bá nào.

Rồi kết quả đến, phũ phàng đúng như những gì nhà phát hành đã cảnh báo. Ngày đầu tiên, phim có 251 suất chiếu, 122 khán giả và thu 3.420 tệ. Sau 10 ngày, tổng doanh thu là 7.705 tệ, ngày cao nhất chỉ có hơn mười người mua vé, lập kỷ lục doanh thu thấp nhất của phim hoạt hình chiếu rạp Trung Quốc trong năm, theo dữ liệu Maoyan. Nếu mọi chuyện đi theo quy luật thông thường, 5 năm của hai mẹ con sẽ chìm nghỉm giữa hàng trăm tựa phim mùa hè và không ai từng biết đến.

Từ 7.705 tệ lên hơn 27 triệu tệ trong năm ngày

Điều xảy ra sau đó thì không ai viết kịch bản nổi. Chiều 14/8, khi tổng doanh thu vẫn chỉ 7.711 tệ với 278 lượt xem, một hashtag trêu chọc rằng "doanh thu Ngưu Lai chỉ có 7.352 tệ, không có nổi chữ vạn nào" leo lên vị trí số một tìm kiếm nóng. 

Ngày 15/8, phim chiếm 72 hot search trên Weibo và thu 717.000 tệ trong một ngày, gấp hơn 200 lần ngày đầu. Ngày 16/8 doanh thu ngày vọt lên khoảng 6,09 triệu tệ, trưa 17/8 vượt mốc 10 triệu tệ, chiều 18/8 vượt 20 triệu tệ. Đến 17h10 ngày 19/8, doanh thu lũy kế là 26,295 triệu tệ, và đến tối cùng ngày, Maoyan ghi nhận phim vượt 27 triệu tệ, đồng thời nâng dự báo tổng doanh thu nội địa lên 93,71 triệu tệ.

Sẽ là không trung thực nếu kể câu chuyện này như một chiến thắng của tài năng. Khán giả kéo đến rạp vì tò mò muốn xem một bộ phim tệ đến mức nào. Họ phát hiện chất thủy mặc trong poster hoàn toàn không tồn tại trong phim, thay vào đó là mô hình 3D thô sơ, chuyển động cứng đờ và lời thoại nhạt nhòa. 

Ngày 19/8, phim có điểm Douban 5,9 sau 25.752 lượt đánh giá, với phân bố mà cư dân mạng ví như hình sừng bò, hai đầu đều cao. Báo chí trong nước cũng không nhẹ tay. Một bài bình luận trên Tân Kinh Báo, được BBC dẫn lại, cảnh báo bộ phim đã hạ thấp kỳ vọng của khán giả và kêu gọi các rạp phải đóng vai trò gác cổng, từ chối những tác phẩm rõ ràng không đạt chuẩn. Cực Mục Tân Văn thì nhấn mạnh không được coi Ngưu Lai là hình mẫu truyền cảm hứng cho ngành.

Đau nhất là sự ghẻ lạnh đến từ chính quê nhà. Một số rạp ở Đại Liên thông báo nhận lệnh gỡ phim, và một nhân viên rạp nói thẳng với truyền thông rằng phim quá tệ, vì do người Đại Liên làm nên họ sợ ảnh hưởng đến hình ảnh thành phố. Giữa cơn bão đó, ngày 16/8, Tín Vũ Manh viết trên Weibo chính thức rằng đây là tác phẩm anh và mẹ mài giũa từng chút một suốt 5 năm, và nếu xét theo tiêu chuẩn hoạt hình chiếu rạp chuyên nghiệp thì phim còn rất nhiều chỗ thô sơ, thiếu sót. Anh xác nhận giai đoạn chiếu rạp "chính thức khép lại", không thanh minh, không đổ lỗi, cũng không tận dụng sự chú ý để bán thêm câu chuyện cảm động. Trên thực tế phim vẫn tiếp tục bán vé và phía ê-kíp cũng phủ nhận tin đồn bị rút khỏi rạp toàn quốc.

Ai trong đời cũng mong có một người mẹ như thế

Có một điều thú vị mà dữ liệu ngành ghi nhận được. Báo cáo của Đăng Tháp công bố sáng 19/8, dựa trên chân dung người mua vé và dữ liệu mạng xã hội, cho thấy phim đặc biệt hút khán giả thanh thiếu niên, và lượng đánh giá tích cực lại nhiều hơn tiêu cực. Cái bắt đầu bằng chế giễu, đến một lúc nào đó, đã chuyển thành thứ gì đó khác hẳn. Trên các nền tảng quốc tế, phiên bản được lan truyền nhiều nhất không phải là những cảnh phim vụng về, mà là dòng chú thích về việc tình yêu con có thể khiến một người mẹ đi xa đến mức nào.

Về mặt tiền bạc, hai mẹ con cũng đã có thứ mà 5 năm trước không ai dám nghĩ tới. Theo Cục Chuyên tư Điện ảnh Quốc gia, tính đến 12h ngày 19/8, doanh thu lũy kế 24,41 triệu tệ tương ứng với phần chia về phía nhà sản xuất khoảng 7,71 triệu tệ. Con số này đặt cạnh kinh phí sản xuất được truyền thông Trung Quốc dẫn lại, dao động từ khoảng 20.000 đến 30.000 tệ theo Creative Bloq cho đến hơn mười vạn tệ theo một số bản tin khác, là một tỷ suất lợi nhuận mà không hãng phim nào ở Trung Quốc năm nay chạm tới được.

Nhưng điều khiến câu chuyện này lan đi khắp thế giới không phải doanh thu, cũng không phải chất lượng phim. Nó nằm ở chỗ khác. Hầu hết chúng ta đều từng có một giấc mơ nào đó bị người lớn trong nhà gạt đi bằng một câu rất gọn, rằng cái đó không ra tiền, rằng con không có năng khiếu, rằng thôi lo học đi rồi kiếm việc tử tế. Rất ít người có được một người mẹ nói câu ngược lại. Càng ít người có được một người mẹ không chỉ nói, mà còn ngồi xuống học cùng con, làm cùng con, đi hết 5 năm với con trong im lặng, khi không một ai khác tin vào thứ hai mẹ con đang làm.

Bộ phim ấy vụng về, thô sơ, và chẳng ai bênh vực chất lượng của nó. Nhưng phần công sức đằng sau thì thật, đến mức khi cả mạng xã hội xúm vào cười, thứ cuối cùng đọng lại lại là sự nể phục dành cho một người mẹ. Cô không cứu được chất lượng bộ phim, nhưng cô đã làm được điều quan trọng hơn nhiều, là để con trai mình không bao giờ phải sống với câu hỏi giá như ngày đó có ai tin mình.

Và hai mẹ con đã bắt tay vào dự án tiếp theo, một bộ phim điện ảnh mang tên "Dương Cao".