Không ồn ào, không xuất hiện trên tuyến đầu, nhưng mỗi bản tin dự báo phát đi lại mang dấu ấn của những người phụ nữ làm khoa học. Họ “đọc” bầu trời qua những dòng dữ liệu, “nghe” dòng chảy qua các mô hình, để kịp thời đưa ra những cảnh báo cứu người. 

Những ca trực đêm lặng thầm khi các nữ trí thức “đi trước thiên tai một bước”.

Có những đêm, khi thành phố đã chìm vào giấc ngủ, ánh đèn trong phòng làm việc của các nhà khoa học vẫn sáng. Trên màn hình, những dải màu chuyển động không ngừng, nơi hiển thị cường độ mưa, quỹ đạo bão, những dòng dữ liệu vệ tinh nối dài theo từng giờ. Ở đó, những người phụ nữ đang âm thầm làm công việc của mình: “đọc vị” bầu trời. Không ồn ào, không phô trương, nhưng chính họ đang góp phần bảo vệ cuộc sống của hàng triệu người dân trước thiên tai.

Một tổ chức trẻ, một lực lượng giàu nội lực

Hội nữ trí thức của Viện được thành lập ngày 19/10/2023, một dấu mốc không dài về thời gian, nhưng đủ để cho thấy sự trưởng thành của một lực lượng khoa học nữ. Hiện Hội có 48 hội viên, gồm 1 Phó Giáo sư, 9 Tiến sĩ, 27 Thạc sĩ và các cử nhân, kỹ sư.

Dưới sự dẫn dắt của PGS.TS Phạm Thị Thanh Ngà, Viện trưởng, đồng thời là Chi hội trưởng, đội ngũ này đang dần khẳng định vai trò trong những lĩnh vực vốn được xem là “khô” và đòi hỏi chuyên môn cao như khí tượng, thủy văn, môi trường, biển và biến đổi khí hậu.

Không chỉ tham gia, nhiều nữ trí thức đã trực tiếp đứng tên chủ nhiệm các đề tài khoa học, từng bước khẳng định vị thế của mình trong nghiên cứu và ứng dụng.

Chi hội với 48 hội viên, một tập thể gắn kết và giàu nội lực.

Công việc không có “giờ tan ca”

Với các nữ trí thức nơi đây, công việc không gói gọn trong 8 giờ hành chính. Mùa mưa bão đến cũng là lúc họ bước vào những ngày làm việc căng thẳng nhất. Có những ca trực xuyên đêm, những lần cập nhật số liệu từng giờ, những quyết định cần đưa ra trong thời gian rất ngắn nhưng đòi hỏi độ chính xác cao.

Không chỉ làm việc trong phòng, họ còn đi thực địa đến những vùng núi, ven biển, nơi điều kiện khắc nghiệt và tiềm ẩn nhiều rủi ro, để kiểm chứng từng số liệu.

Những lĩnh vực thầm lặng nhưng thiết yếu

Công việc của các nữ trí thức không chỉ dừng lại ở những con số trên màn hình mà trải dài trên nhiều lĩnh vực thiết yếu, gắn trực tiếp với đời sống và an toàn của cộng đồng.

Họ tham gia dự báo thời tiết hằng ngày, theo dõi và dự báo bão, xoáy thuận nhiệt đới,những thông tin có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng và sinh kế của hàng triệu người dân.

Nữ cán bộ thủy văn lần theo dấu vết lũ trên sông Ba – hành trình đi tìm “dấu tích” của dòng nước.

Ở tầm dài hạn, các nghiên cứu về kịch bản biến đổi khí hậu và nước biển dâng đang góp phần định hình những quyết sách quan trọng của quốc gia trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét.

Không chỉ vậy, các nữ cán bộ còn đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ chuyên sâu như: thông báo và dự báo khí hậu, giám sát và cảnh báo hạn hán, cung cấp thông tin khí tượng nông nghiệp phục vụ sản xuất, cũng như tham gia mạng lưới giám sát lắng đọng axít khu vực (EANET).

Trong lĩnh vực môi trường, họ còn trực tiếp tham gia dự báo và giám sát chất lượng không khí – một vấn đề ngày càng được xã hội quan tâm, gắn với sức khỏe cộng đồng và chất lượng sống của người dân.

Ở lĩnh vực thủy văn và hải văn, họ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong dự báo dòng chảy sông ngòi, cảnh báo lũ, cũng như dự báo các yếu tố biển phục vụ phát triển kinh tế và đảm bảo an toàn cho các hoạt động ven biển.

Mỗi lĩnh vực là một “mặt trận” riêng, nơi đòi hỏi sự chính xác, bền bỉ và trách nhiệm. Và ở đó, những người phụ nữ làm khoa học vẫn đang lặng lẽ góp phần giữ nhịp an toàn cho cuộc sống

Dấu ấn khoa học và vai trò dẫn dắt

Từ năm 2000 đến 2026, Viện đã triển khai rất nhiều đề tài các cấp, đáng chú ý là có 06 đề tài cấp Nhà nước, 48 đề tài cấp Bộ và 39 đề tài cấp cơ sở là các nữ trí thức trực tiếp đứng làm chủ nhiệm, thể hiện nữ trí thức ngày càng giữ vai trò quan trọng nghiên cứu khoa học.

PGS.TS Phạm Thị Thanh Ngà là một trong những gương mặt tiêu biểu, với đề tài nghiên cứu cấu trúc trường mưa trong bão, ứng dụng dữ liệu vệ tinh hiện đại nhằm nâng cao chất lượng dự báo.

Từ phòng thí nghiệm đến diễn đàn quốc gia, PGS.TS Phạm Thị Thanh Ngà – Viện trưởng, Chi hội trưởng Hội Nữ trí thức Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển luôn hiện diện với vai trò kết nối khoa học và thực tiễn.

Ở lĩnh vực môi trường, TS Nguyễn Thị Phương Mai, Phó Viện trưởng đang theo đuổi hướng nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý chất thải theo mô hình kinh tế tuần hoàn, mở ra những cách tiếp cận mới cho bài toán môi trường.

Không chỉ là một nhà khoa học đầu ngành trong nước, PGS.TS Phạm Thị Thanh Ngà còn giữ nhiều vai trò quan trọng ở tầm quốc tế.

Chị hiện là Chủ tịch Ủy ban liên Chính phủ Chương trình Thủy văn Quốc tế (IHP) của UNESCO tại Việt Nam, đồng thời là Chủ tịch Ban chỉ đạo IHP khu vực châu Á – Thái Bình Dương (IHP-AP) nhiệm kỳ 2025–2027, nữ chủ tịch đầu tiên của khu vực này trong suốt gần 50 năm hình thành và phát triển.

Dấu ấn của chị không chỉ dừng lại ở các công trình nghiên cứu mà còn hiện diện trong một lĩnh vực có ý nghĩa đặc biệt: xây dựng kịch bản biến đổi khí hậu cho Việt Nam, nền tảng quan trọng cho hoạch định chính sách và ứng phó với những biến động của thiên nhiên trong tương lai.

Cùng với đó là nhiều nữ trí thức tiêu biểu đã được vinh danh ở các lĩnh vực chuyên môn khác nhau, như bà Trần Thanh Thủy, bà Nguyễn Thị Thanh, bà Ngô Thị Thủy, bà Văn Thị Hằng, …

Trong bối cảnh thiên tai ngày càng cực đoan, vai trò của khoa học càng trở nên thiết yếu. Và trong hành trình ấy, những nữ trí thức vẫn đang âm thầm cống hiến, không ồn ào, nhưng bền bỉ. Họ không đứng ở tuyến đầu cứu hộ. Nhưng chính họ là những người góp phần để mọi hoạt động ứng phó diễn ra kịp thời và hiệu quả hơn. Một cách lặng lẽ, họ đang dựng lên “lá chắn vô hình” bằng tri thức.