Nếu trí thức là lực lượng sáng tạo tri thức, dẫn dắt đổi mới và thúc đẩy tiến bộ xã hội, thì nữ trí thức chính là một bộ phận giàu nội lực, mang đến những giá trị đặc biệt nhờ sự kết hợp hài hòa giữa trí tuệ, bản lĩnh, tinh thần nhân văn và khả năng thích ứng linh hoạt.

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế sâu rộng và phát triển kinh tế tri thức, nữ trí thức Việt Nam ngày càng khẳng định rõ vị thế của mình trong đời sống xã hội, không chỉ ở lĩnh vực chuyên môn mà còn trong vai trò kiến tạo cộng đồng, thúc đẩy bình đẳng giới và góp phần định hình tương lai quốc gia.

Hội Nữ trí thức Việt Nam ra mắt Ban Chấp hành khóa III nhiệm kỳ 2021-2026

1. Nữ trí thức Việt Nam - lực lượng quan trọng của xã hội hiện đại

Nữ trí thức được hiểu là những phụ nữ hoạt động chủ yếu bằng lao động trí óc, có trình độ học vấn cao, chuyên môn sâu, tư duy độc lập và khả năng sáng tạo trong các lĩnh vực như giáo dục, khoa học, công nghệ, y tế, quản lý, văn hóa, nghệ thuật, kinh tế, luật pháp hay truyền thông. Họ không chỉ là những người tiếp thu tri thức mà còn trực tiếp kiến tạo tri thức mới, ứng dụng tri thức vào thực tiễn, giải quyết các vấn đề xã hội và tạo ra giá trị phát triển.

Trong xã hội hiện đại, vai trò của nữ trí thức ngày càng trở nên nổi bật bởi nền kinh tế không còn phụ thuộc chủ yếu vào tài nguyên thiên nhiên hay lao động giản đơn, mà chuyển mạnh sang dựa trên chất lượng nguồn nhân lực, trình độ công nghệ và năng lực sáng tạo. Chính trong môi trường ấy, trí tuệ, sự nhạy bén, khả năng nghiên cứu và tư duy hệ thống của nữ trí thức trở thành nguồn lực quý giá.

Lễ tôn vinh nữ trí thức tiêu biểu ngành y giai đoạn 2019-2022

Tại Việt Nam, cùng với sự phát triển của giáo dục và chính sách thúc đẩy bình đẳng giới, ngày càng nhiều phụ nữ được tiếp cận cơ hội học tập, nghiên cứu và phát triển nghề nghiệp. Từ giảng đường đại học, các viện nghiên cứu, phòng thí nghiệm khoa học, bệnh viện, cơ quan quản lý nhà nước đến doanh nghiệp công nghệ cao, dấu ấn của nữ trí thức ngày càng rõ nét. Đóng góp của họ vào tiến bộ xã hội và bình đẳng giới thể hiện ở việc thành công của họ không chỉ cho riêng mình mà còn tạo tác động lan tỏa rộng lớn đối với xã hội.

Chính họ chứ không phải ai khác đã thúc đẩy bình đẳng giới bằng những hành động thực tế của mình. Mỗi thành công của nữ trí thức chính là minh chứng sống động rằng phụ nữ hoàn toàn có thể đảm nhiệm công việc chuyên môn cao, vị trí lãnh đạo và vai trò quyết định. Điều này góp phần thay đổi nhận thức xã hội, xóa bỏ định kiến giới và mở rộng cơ hội cho thế hệ phụ nữ trẻ.

Thành công của nữ trí thức còn truyền cảm hứng cho thế hệ sau. Hình ảnh những phụ nữ học tập bền bỉ, nghiên cứu nghiêm túc, làm việc chuyên nghiệp và sống trách nhiệm trở thành nguồn cảm hứng mạnh mẽ cho học sinh, sinh viên, đặc biệt là các em gái. Họ khuyến khích thế hệ trẻ dám học lớn, nghĩ lớn và theo đuổi đam mê bằng năng lực thực chất.

Với những giá trị mang bản sắc riêng, nữ trí thức còn góp phần xây dựng xã hội nhân văn bởi họ thường mang đến góc nhìn giàu tính nhân văn trong giáo dục, y tế, chính sách xã hội, chăm sóc cộng đồng và phát triển bền vững. Sự kết hợp giữa lý trí khoa học và sự nhạy cảm xã hội giúp họ đóng góp hiệu quả vào những vấn đề liên quan đến con người.

Hội nghị Mạng lưới các nhà khoa học và kỹ sư nữ khu vực châu Á-Thái Bình Dương năm 2024 tổ chức tại Việt Nam

2. Vượt qua rào cản để khẳng định bản lĩnh

Hành trình khẳng định vị thế của nữ trí thức không phải lúc nào cũng bằng phẳng. Dù xã hội đã tiến bộ đáng kể, phụ nữ vẫn phải đối mặt với nhiều rào cản cả khách quan và chủ quan. Họ luôn phải chịu áp lực “vai kép” khi tham gia vào các hoạt động xã hội.

Một trong những thách thức lớn nhất là việc cùng lúc đảm nhận trách nhiệm nghề nghiệp và thiên chức gia đình. Ngoài công việc nghiên cứu, giảng dạy, quản lý hay khám chữa bệnh, nhiều nữ trí thức vẫn là người chăm lo chính cho con cái, gia đình và đời sống nội trợ.

Việc cân bằng giữa sự nghiệp và gia đình đòi hỏi họ phải có năng lực tổ chức thời gian, sức bền tinh thần và ý chí rất lớn.

Các đại biểu quốc tế và Việt Nam dự Hội nghị INWES-APNN năm 2024 đến tiếp kiến Thủ tướng Chính phủ

Lại nữa, cho dù xã hội phát triển văn minh, thì nữ trí thức đôi khi vẫn không “thoát” ra được định kiến giới còn tồn tại đâu đó trong xã hội. Trong một số môi trường, định kiến về vai trò giới vẫn tồn tại, như quan niệm phụ nữ phù hợp hơn với công việc ổn định, ít áp lực; hoặc nam giới thích hợp hơn cho vị trí lãnh đạo, nghiên cứu chuyên sâu. Chính những định kiến vô hình ấy đôi khi làm giảm cơ hội phát triển, thăng tiến hoặc được công nhận tương xứng của người nữ trí thức.

Trong một xã hội mà khoa học phát triển như vũ bão và tốc độ thay đổi của xã hội đến chóng mặt, thì các nữ trí thức còn phải chịu áp lực cạnh tranh nghề nghiệp.

Nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan tham dự Hội nghị Mạng lưới các nhà khoa học và kỹ sư nữ khu vực châu Á- Thái Bình Dương năm 2024

Xã hội tri thức đòi hỏi cập nhật liên tục. Để duy trì vị thế chuyên môn, nữ trí thức phải không ngừng học tập, công bố nghiên cứu, nâng cao kỹ năng, thích ứng công nghệ mới và mở rộng hợp tác quốc tế. Điều đó tạo ra áp lực lớn nhưng cũng là động lực để họ trưởng thành mạnh mẽ hơn.

Điều đáng quý là thay vì bị giới hạn bởi khó khăn, nhiều nữ trí thức đã biến thử thách thành động lực khẳng định bản lĩnh. Họ chứng minh năng lực bằng kết quả công việc, bằng thành tựu cụ thể và bằng giá trị đóng góp lâu dài.

3. Khẳng định vị thế bằng tri thức và năng lực chuyên môn

Điều đầu tiên giúp nữ trí thức Việt Nam khẳng định vị thế chính là năng lực chuyên môn vững vàng. Trong nhiều lĩnh vực vốn đòi hỏi trình độ cao, cường độ lao động lớn và áp lực cạnh tranh mạnh mẽ, phụ nữ đã chứng minh rằng họ hoàn toàn có thể đạt thành tựu xuất sắc.

Hội nghị BCH khóa III lần thứ 3

Ngành giáo dục là một trong những lĩnh vực có sự hiện diện mạnh mẽ của nữ trí thức. Nhiều nữ giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ, giảng viên đã có đóng góp quan trọng trong nghiên cứu khoa học, đổi mới phương pháp giảng dạy và đào tạo thế hệ nhân lực chất lượng cao. Không ít nữ nhà giáo còn trở thành những người truyền cảm hứng mạnh mẽ, giúp học sinh, sinh viên không chỉ tiếp cận tri thức mà còn nuôi dưỡng tư duy phản biện, khát vọng cống hiến và tinh thần học tập suốt đời.

Khoa học công nghệ từng được xem là lĩnh vực nhiều thách thức với phụ nữ, nhưng ngày nay nữ trí thức Việt Nam đang chứng minh năng lực vượt trội cả trong nghiên cứu cơ bản và ứng dụng. Nhiều nhà khoa học nữ đã có công trình giá trị trong y sinh, công nghệ sinh học, vật liệu mới, trí tuệ nhân tạo, nông nghiệp công nghệ cao, môi trường và chuyển đổi số. Những nghiên cứu ấy không chỉ có ý nghĩa học thuật mà còn trực tiếp phục vụ đời sống sản xuất, chăm sóc sức khỏe cộng đồng và phát triển bền vững.

Bà Bùi Thị Minh Hoài, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy MTTQ, các đoàn thể Trung ương, Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam (bìa phải) và bà Lê Thị Thủy, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam trao bằng chứng nhận tôn vinh GS.TS Nguyễn Thị Doan, Chủ tịch Danh dự Hội Nữ trí thức Việt Nam, Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Phó Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Đội ngũ nữ bác sĩ, dược sĩ, chuyên gia y khoa, nhà nghiên cứu sức khỏe cộng đồng đang góp phần to lớn trong bảo vệ và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Đặc biệt, qua những giai đoạn khó khăn như đại dịch, hình ảnh các nữ trí thức ngành y vừa tận tụy chuyên môn, vừa kiên cường nơi tuyến đầu càng cho thấy chiều sâu cống hiến của phụ nữ Việt Nam.

Ngày càng nhiều nữ trí thức đảm nhận vai trò lãnh đạo trong doanh nghiệp, tổ chức xã hội, cơ quan quản lý nhà nước. Họ tham gia hoạch định chính sách, điều hành sản xuất, xây dựng chiến lược phát triển và dẫn dắt đổi mới sáng tạo. Khả năng quản trị, tư duy chiến lược cùng phong cách lãnh đạo nhân văn đang giúp nhiều phụ nữ tạo dấu ấn rõ rệt trong môi trường cạnh tranh hiện đại.

Các đại biểu tham dự buổi lễ tôn vinh và biểu dương Nữ trí thức tiêu biểu

4. Hội Nữ trí thức Việt Nam - môi trường để nữ trí thức tiếp tục ghi dấu ấn trong xã hội

Chỉ khoảng 400 hội viên những ngày đầu thành lập, đến nay, Hội Nữ trí thức Việt Nam đã có gần 6000 hội viên, sinh hoạt tại các đơn vị trực thuộc, các Hội thành viên và các chi hội trong cả nước. Điều đó chứng tỏ sức hút của hoạt động Hội đối với các nữ trí thức, và cũng thông qua các hoạt động Hội đa dạng, phong phú này, các nữ trí thức lại có thêm cơ hội để ngày càng khẳng định vị thế của mình, lan tỏa ảnh hưởng và ghi dấu ấn trong xã hội. Đó là:

- Hoạt động tham vấn, phản biện chính sách;

- Hoạt động khoa học và chuyển giao công nghệ, kết nối học thuật, cố vấn nghề nghiệp, hợp tác nghiên cứu và chia sẻ kinh nghiệm cả trong nước và quốc tế, giúp nữ trí thức phát triển bền vững hơn. Trung tâm ứng dụng khoa học công nghệ và khởi nghiệp (COSTAS) thuộc Hội đã hỗ trợ hội viên quảng bá, thương mại hóa các kết quả nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ…

Lãnh đạo tỉnh Thừa Thiên Huế tặng hoa chúc mừng Hội nghị Nữ khoa học toàn quốc lần thứ 4

Từ năm 2013, Hội Nữ trí thức Việt Nam là thành viên chính thức của Mạng lưới các nhà khoa học và kỹ sư nữ khu vực châu Á - Thái Bình Dương (INWES-APNN). Hội đã tham gia tích cực các hoạt động của Mạng lưới: cử đoàn tham dự Hội nghị thường niên được tổ chức luân phiên tại các nước/vùng lãnh thổ thành viên từ năm 2014. Đặc biệt, trong hai năm 2018 và 2024, Hội Nữ trí thức Việt Nam đã phối hợp với Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam đăng cai và tổ chức thành công Hội nghị thường niên Mạng lưới các nhà khoa học và kỹ sư nữ khu vực châu Á - Thái Bình Dương (INWES-APNN). Từ các hoạt động khoa học công nghệ do Hội tổ chức, các hội viên đã ngày càng ghi dấu ấn đậm nét trong lĩnh vực này cả trong nước và quốc tế, lan tỏa ảnh hưởng của mình trong xã hội.

Những thành tựu của hội viên Hội Nữ trí thức Việt Nam luôn được Hội hỗ trợ, ghi nhận, biểu dương, tôn vinh kịp thời đã có ý nghĩa khích lệ lớn, đồng thời tạo hình mẫu tích cực cho cộng đồng.

***

Lãnh đạo Hội Nữ trí thức Việt Nam tặng hoa chúc mừng Chi hội Nữ trí thức Trường Đại học Luật Hà Nội trong ngày ra mắt

15 năm đồng hành cùng Hội Nữ trí thức Việt Nam, các nữ trí thức Việt Nam đang ngày càng khẳng định vị thế của mình bằng chính tri thức, tài năng, bản lĩnh và tinh thần cống hiến. Họ không chỉ chinh phục những đỉnh cao chuyên môn trong nhiều lĩnh vực giáo dục, khoa học, y tế, quản lý hay kinh tế mà còn góp phần thay đổi nhận thức xã hội về vai trò của phụ nữ trong thời đại mới. Hành trình ấy phản ánh sự trưởng thành của chính phụ nữ Việt Nam, đồng thời cho thấy bước tiến của xã hội trên con đường công bằng, văn minh và phát triển bền vững.

Khi nữ trí thức được tạo điều kiện phát huy đầy đủ năng lực, lợi ích không chỉ thuộc về cá nhân họ mà còn lan tỏa tới gia đình, cộng đồng và cả quốc gia. Bởi đầu tư cho nữ trí thức chính là đầu tư cho nguồn lực sáng tạo, cho tiến bộ xã hội và cho tương lai phát triển của đất nước, kiến tạo xã hội hiện đại trong kỷ nguyên tri thức này.