Xét trong phạm vi giáo dục đại học, có thể kể đến: GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai, nữ Giám đốc đầu tiên của Đại học Quốc gia TP.HCM; GS.TS Nguyễn Thị Lan, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam; PGS.TS Phạm Thu Hương, Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại thương chị là nữ hiệu trưởng đầu tiên của FTU sau 20 năm, và rất nhiều lãnh đạo nữ khác. Các chị là minh chứng cho sức mạnh của nữ giới trong nghiên cứu khoa học và quản lý giáo dục đại học.

Sự chuyển dịch của giáo dục và dấu ấn phái đẹp

Giáo dục hiện đại hôm nay đã bước ra khỏi ranh giới của những bài giảng truyền thống để trở thành một "hệ sinh thái" mở, đa kết nối và vận hành trên nền tảng công nghệ số. Trong sự chuyển dịch mang tính bước ngoặt này, chúng ta cũng chứng kiến những dấu ấn quan trọng cho thấy vị thế của phụ nữ đang được khẳng định ở những tầm cao mới.

Ở Việt Nam, hiện có hơn 70% nhân lực ngành giáo dục là phụ nữ, và tại các giảng đường đại học, đồng nghiệp nữ chiếm gần một nửa đội ngũ. Chính thực tế sự tham gia đông đảo của các nữ trí thức trong hệ sinh thái giáo dục đã minh chứng và càng thôi thúc chúng tôi – những người làm quản lý – phải tạo ra một hệ sinh thái - nơi trí tuệ phái đẹp được tạo điều kiện tối đa để tỏa sáng và dẫn dắt. Giáo dục không còn là một đường thẳng từ bảng đen đến giảng đường. Nó đã trở thành một "hệ sinh thái" đa tầng, nơi AI, chuyển đổi số và các kết nối mở đang tái cấu trúc lại mọi thứ. Trong dòng chảy đó, nữ trí thức không còn chỉ đóng vai trò "người giảng dạy" thuần túy, phái đẹp đang trở thành "màng lọc" nhân văn cho những công nghệ khô khan, là người kiến tạo nên những gì không thể bị AI thay thế trong môi trường giáo dục.

GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai, nữ Giám đốc đầu tiên của Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh

Nữ trí thức tiên phong chuyển đổi tư duy: từ "truyền thụ" sang "kiến tạo"

Trong quản trị giáo dục, có một thực tế là: Hạ tầng công nghệ có thể mua được bằng tài chính, nhưng “hệ điều hành” tư duy phải được xây dựng bằng sự thay đổi trong nhận thức. Sự chuyển dịch từ mô hình "truyền thụ tri thức" sang "kiến tạo năng lực" không còn là lựa chọn mang tính sở thích, mà là một yêu cầu chính sách cốt lõi được cụ thể hóa trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 và Chiến lược phát triển giáo dục đại học giai đoạn mới, điều này càng được thể hiện thống nhất trong Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị.

Nữ trí thức ngày nay đang giữ vai trò "thủ lĩnh" trong cuộc cách mạng phá bỏ định kiến "thầy đọc - trò chép", họ đang kiến tạo ra hệ sinh thái giáo dục có tốc độ thay đổi chóng mặt. Luận chứng cho sự thay đổi này không chỉ nằm ở việc trang bị các phòng Lab hiện đại, những trường học khang trang đang được thiết kế lại toàn bộ không gian học thuật theo triết lý Giáo dục Trải nghiệm, mà còn ở đó người học buộc phải tư duy phản biện và giải quyết các bài toán thực tế ngay từ giảng đường.

Thực tế đã cho thấy, sự sắc sảo của nữ trí thức còn thể hiện qua cách họ tiếp cận với Trí tuệ nhân tạo (AI). Thay vì lo sợ AI thay thế con người, tại các mạng lưới kết nối như ở EdulightenUp-Mạng lưới quản lí giáo dục không biên giới với gần 1000 thành viên, chúng tôi thảo luận về cách khai phóng năng lượng con người thông qua công nghệ. Chúng tôi đưa AI vào giảng đường với mục tiêu chiến lược: Giải phóng người thầy khỏi những tác vụ lặp lại mang tính "thợ dạy", AI trở thành công cụ đắc lực để mỗi người, mỗi trường học trở nên xuất sắc hơn. Khi áp lực về lưu trữ và truyền đạt thông tin được chuyển giao cho công nghệ, người thầy sẽ có "khoảng thở" quý giá để thực hiện thiên chức cao cả hơn: nghiên cứu chuyên sâu và tương tác cá nhân hóa với người học. Đây cũng là cơ hội cho người thầy kiến tạo những giá trị giáo dục mà công nghệ không thể thay thế.

Quan sát từ các mô hình giáo dục sáng tạo, chúng ta cũng thấy rất nhiều sản phẩm được tạo thành từ khối óc, bàn tay và trái tim phụ nữ. Chúng rất sát với thực tiễn, chúng mang đến trải nghiệm “trong lòng mẹ”. Giáo dục càng hiện đại, sự kết nối giữa con người với con người càng trở nên xa xỉ và đáng giá. Nữ trí thức, với sự thấu cảm đặc trưng, đang sử dụng trí tuệ nhân tạo để phục vụ cho một mục tiêu rất "nhân bản": Thấu hiểu tâm lý, nhận diện sở trường và thúc đẩy tiềm năng riêng biệt của từng cá nhân. Chính sự bền bỉ trong việc "may đo" giáo dục cho từng người học là cách chúng ta tạo ra một thế hệ không thể bị thay thế bởi bất kỳ thuật toán nào.

GS.TS Nguyễn Thị Lan, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam

Nữ trí thức là người truyền cảm hứng, như “dòng nước ấm áp” của thời đại số

Khi điều hành Mạng lưới Quản lý Giáo dục không biên giới (EdulightenUp), tôi được tiếp xúc với hàng ngàn nhà quản lý và giáo viên. Tôi nhận ra rằng, trong kỷ nguyên máy móc, thứ học sinh và sinh viên cần nhất lại là sự thấu cảm và định hướng giá trị – những thế mạnh tự nhiên của phái đẹp.

Nữ trí thức không chỉ truyền dạy kiến thức chuyên môn mà còn là người dẫn dắt về thái độ sống. Giữa một thế giới đầy biến động, chúng tôi giúp các em nhận ra rằng: Công nghệ là công cụ, nhưng bản lĩnh và đạo đức nghề nghiệp mới là kim chỉ nam. Những câu chuyện "người thật việc thật" về sự nỗ lực, về tinh thần tự học suốt đời của các nữ giáo sư, nữ nhà khoa học, … chính là nguồn cảm hứng sống động nhất, giúp thế hệ trẻ tự tin hơn trong lộ trình phát triển bản thân.

Trong định hướng phát triển, các tổ chức giáo dục Việt Nam đều đang trong hành trình kiến tạo “trường học hạnh phúc”, “tổ chức hạnh phúc”. Nhân tố quan trọng để giúp hành trình đó đến đích là đề xuất và thực hành những ý tưởng, mà ở đó con người là trung tâm, trên nền tảng văn hoá và môi trường giáo dục. Khi đó, cả người dạy và người học đều cần có các hoạt động để họ có “cảm giác thuộc về”, từ đó, họ sẽ sống, sẽ làm việc với sự gắn bó và sẵn sàng cùng trải nghiệm, cùng xây dựng. Phụ nữ có thế mạnh khi làm những việc đó. Do vậy, mỗi cơ sở giáo dục cần tạo điều kiện để người phụ nữ được phát huy thế mạnh này. Để họ sẽ thực sự là những dòng nước ấm, dưỡng nuôi những ý tưởng và cũng chính là nhân tố thực thi.

PGS.TS Phạm Thu Hương, Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại thương

Nữ trí thức là "Nhân tố mềm" gắn kết các thành phần trong hệ sinh thái

Một trong những bài học quý giá nhất tôi rút ra được từ thực tế điều hành là sức mạnh của sự kết nối. Hệ sinh thái giáo dục hiện đại cần sự bắt tay giữa Nhà trường và Doanh nghiệp, giữa Nghiên cứu và Ứng dụng, và trong mỗi tổ chức, luôn cần gắn kết các đơn vị, các cá nhân để tạo ra sức mạnh nội sinh.

Với lợi thế về sự mềm dẻo, kiên trì và khả năng lắng nghe, các nữ trí thức đóng vai trò là "chất keo" gắn kết các bên. Chúng tôi không chỉ ngồi trong phòng Lab, mà còn bước ra thị trường để hiểu doanh nghiệp cần gì, từ đó điều chỉnh chương trình đào tạo. Sự tinh tế của phụ nữ giúp dung hòa các lợi ích khác nhau, biến những mối quan hệ đối tác vốn dĩ khô khan trên văn bản thành những chương trình hợp tác thực chất, mang lại giá trị cho người học và cộng đồng. Khi bàn tay khéo léo, trái tim xúc cảm chạm vào trí tuệ sắc sảo thì chắc hẳn các vấn đề cần giải quyết cũng dễ được phá băng, và con người được kết nối gần gũi hơn.

Hệ sinh thái giáo dục hiện đại giống như một cỗ máy tinh vi, công nghệ có thể là những bánh răng nhưng con người mới là nguồn năng lượng để cỗ máy đó vận hành vì mục tiêu nhân văn. Bằng "trí tuệ sắc sảo" của một nhà khoa học và "bàn tay khéo léo" của một người phụ nữ, đội ngũ nữ trí thức đang từng ngày bền bỉ xây dựng một nền giáo dục không chỉ hiện đại về hạ tầng mà còn sâu sắc về giá trị. Tôi tin rằng, sự hiện diện và dấn thân của phái đẹp chính là bảo chứng cho một tương lai giáo dục bền vững, nơi mỗi cá nhân đều được trao cơ hội để tỏa sáng và đóng góp cho xã hội.