“Nuôi con trai sao mà mệt quá! Bảo con đi bên này thì con chạy sang bên kia, vừa dọn nhà xong đã thấy đồ chơi bày khắp sàn. Mẹ nói đến khản cả giọng mà con vẫn như không nghe thấy.”

Đây có lẽ là tâm sự quen thuộc của không ít bà mẹ có con trai. Nhiều bé hiếu động, thích chạy nhảy, tò mò với mọi thứ và đôi khi hành động trước khi kịp suy nghĩ. Càng thúc giục, con càng cuống; càng quát mắng, con càng chống đối hoặc thu mình.

Không phải bé trai nào cũng giống nhau. Tuy nhiên, trong hành trình nuôi dạy con, cha mẹ có thể bớt mệt mỏi nếu ghi nhớ ba chữ: Chậm – Rộng – Tin.

CHẬM một chút để con có thời gian lớn lên

Buổi sáng của nhiều gia đình thường bắt đầu bằng một loạt tiếng giục:

“Con đánh răng nhanh lên!”

“Mặc quần áo gì mà lâu thế?”

“Cất sách vở vào cặp đi, sắp muộn học rồi!”

Người lớn nhìn đồng hồ nên sốt ruột, còn trẻ lại chưa có cảm nhận về thời gian giống cha mẹ. Có khi con đang mặc áo thì chợt chú ý đến hình vẽ trên tay áo. Đang xếp sách, con lại mở ra xem một trang truyện. Việc chỉ cần vài phút với người lớn có thể kéo dài gấp đôi khi trẻ tự làm.

Vì sợ muộn, cha mẹ thường nhanh tay làm hộ. Nhưng khi chiếc cặp luôn được mẹ chuẩn bị, đôi giày luôn có bố buộc dây, trẻ sẽ ít có cơ hội rèn luyện kỹ năng và chịu trách nhiệm với việc của mình.

Một người bố đưa con đi công viên, tình cờ nhìn thấy đàn kiến bò thành hàng. Cậu bé lập tức ngồi xuống quan sát rồi hỏi:

“Bố ơi, kiến đang đi đâu thế?”

Người bố không giục con đứng lên mà ngồi xuống bên cạnh:

“Có thể chúng đang chuyển thức ăn hoặc chuyển tổ.”

“Thế tại sao chúng biết đường về nhà?”

“Câu này bố cũng chưa chắc. Tối nay hai bố con mình cùng tìm hiểu nhé.”

Với người lớn, đó chỉ là vài con kiến. Nhưng với đứa trẻ, khoảnh khắc ấy có thể mở ra cả một thế giới đầy câu hỏi. Khi cha mẹ chịu dừng lại, con được học cách quan sát, suy nghĩ và tìm kiếm câu trả lời.

“Chậm” không có nghĩa là để con tùy ý trì hoãn mọi việc. Cha mẹ vẫn cần hướng dẫn con về giờ giấc và trách nhiệm. Tuy nhiên, thay vì liên tục quát “nhanh lên”, hãy báo trước cho con: “Còn 10 phút nữa mình ra khỏi nhà, con kiểm tra lại cặp nhé”.

Nếu con làm chưa thành thạo, hãy cho con thêm thời gian luyện tập. Hôm nay con mất 15 phút để buộc dây giày, ngày mai có thể còn 10 phút và một thời gian sau chỉ cần vài phút.

Trẻ không thể trở nên nhanh nhẹn, tự lập nếu chưa từng được chậm rãi học cách tự làm.

RỘNG lòng để con được phép mắc lỗi

Nhiều cha mẹ thương con nên luôn muốn làm mọi thứ thật chu toàn. Thấy con rửa bát còn nhờn, mẹ giành lấy rửa lại. Thấy con gấp quần áo chưa ngay ngắn, bố làm thay cho nhanh. Con muốn quét nhà nhưng làm bụi bay khắp nơi, người lớn lập tức bảo: “Thôi, để đấy bố mẹ làm”.

Lâu dần, đứa trẻ có thể hình thành suy nghĩ rằng việc nhà không liên quan đến mình, hoặc dù có làm cũng sẽ bị chê.

Một bà mẹ vốn rất sạch sẽ từng không cho con trai động vào việc nhà. Chị sợ con làm vỡ đồ, giặt quần áo không sạch hay khiến căn bếp thêm bừa bộn. Đến khi cậu bé đã lớn, chị mới nhận ra con gần như không biết chăm sóc bản thân.

Từ đó, chị bắt đầu giao cho con những việc vừa sức. Ban đầu là tự xếp quần áo, dọn bàn học, đổ rác; sau đó mới đến rửa bát và chuẩn bị những món ăn đơn giản.

Có hôm con làm vỡ một chiếc bát. Thay vì mắng, chị hướng dẫn con đứng tránh xa mảnh vỡ, mang dép rồi lấy chổi và hốt rác để thu dọn. Cậu bé vừa biết chịu trách nhiệm với việc mình làm, vừa học thêm cách xử lý một tình huống không mong muốn.

Trẻ lớn lên qua những lần thử và sai như thế.

Nếu áo mặc trái, con có thể tự thay lại. Nếu quên mang một cuốn vở, con sẽ hiểu vì sao cần kiểm tra cặp trước khi đến trường. Nếu làm đổ nước, con có thể lấy khăn lau thay vì đứng chờ người lớn giải quyết.

“Rộng” không phải là bỏ qua mọi lỗi lầm hoặc để con muốn làm gì cũng được. Những hành vi gây nguy hiểm, thiếu tôn trọng người khác hay vi phạm nguyên tắc gia đình vẫn cần được ngăn chặn.

Điều cha mẹ nên rộng lòng là những vụng về bình thường trong quá trình con học cách tự lập. Một chiếc áo chưa được gấp đẹp, căn phòng chưa thật ngăn nắp hay vài giọt nước rơi trên sàn không đáng sợ bằng việc đứa trẻ lớn lên mà luôn sợ làm sai.

Khi cha mẹ chấp nhận kết quả chưa hoàn hảo, con mới có đủ can đảm để thử, sửa và tiến bộ.

TIN con, nhất là khi con chưa tin vào chính mình

Trẻ nhỏ thường nhìn bản thân qua ánh mắt và lời nói của cha mẹ.

Nếu liên tục nghe những câu như “Sao con hậu đậu thế?”, “Con chẳng làm được việc gì nên hồn” hay “Nhìn bạn mà học”, trẻ có thể dần tin rằng mình thực sự kém cỏi. Một số bé phản ứng bằng cách chống đối, số khác lại chọn không thử nữa để tránh thất bại.

Một cậu bé bốn tuổi tập đi xe đạp. Sau vài lần ngã, đầu gối con bị trầy và nước mắt bắt đầu rơi. Con nói:

“Con không tập nữa đâu. Con không biết đi.”

Người mẹ ngồi xuống, kiểm tra vết thương rồi nhẹ nhàng nói:

“Mẹ biết con đang đau. Nhưng lúc nãy con đã tự đi được một đoạn rồi đấy. Lần đầu tập mà làm được như vậy là rất cố gắng. Nếu con muốn nghỉ một lát, mẹ sẽ ngồi đây với con.”

Sau khi bình tĩnh lại, cậu bé tự dựng chiếc xe lên và thử thêm một lần nữa.

Điều khiến con tiếp tục không phải lời khẳng định rằng con “giỏi nhất”, mà là cảm giác có người nhìn thấy sự cố gắng và vẫn tin con có thể làm được.

Tin tưởng cũng không có nghĩa là khen con bất chấp đúng sai. Thay vì khen chung chung “Con giỏi quá”, cha mẹ có thể nói rõ điều mình ghi nhận:

“Mẹ thấy con đã ngồi làm bài rất tập trung.”

“Con làm đổ nước nhưng đã tự lấy khăn lau, như vậy là có trách nhiệm.”

“Hôm nay con chưa làm được, nhưng mẹ thấy con không bỏ cuộc.”

Những lời ghi nhận cụ thể giúp trẻ hiểu rằng khả năng không phải thứ cố định. Con có thể chưa làm tốt hôm nay nhưng vẫn có thể tiến bộ nhờ luyện tập.

Khi trẻ mắc lỗi, cha mẹ cũng nên hạn chế trách mắng con trước mặt bạn bè hoặc người thân. Trẻ càng lớn càng có lòng tự trọng và nhạy cảm với cách người khác nhìn nhận mình. Một trận mắng giữa chốn đông người có thể khiến con xấu hổ đến mức không còn muốn chia sẻ với cha mẹ.

Nếu cần góp ý, hãy nói riêng với con, tập trung vào hành vi thay vì quy kết tính cách. Đừng nói “Con là đứa vô trách nhiệm”, hãy nói: “Hôm nay con quên việc đã hứa. Mình cùng nghĩ cách để lần sau con nhớ nhé”.

Khi biết cha mẹ vẫn đứng về phía mình nhưng không bao che cho điều sai, trẻ sẽ học được cả trách nhiệm lẫn lòng tự trọng.

Cha mẹ không cần nuôi một “cậu bé hoàn hảo”

Nhiều áp lực trong gia đình xuất hiện vì cha mẹ mong con phải ngoan ngay, tự giác ngay và làm gì cũng đúng ngay. Nhưng trưởng thành vốn là một quá trình kéo dài, gồm cả những lần chậm chạp, bừa bộn và thất bại.

Cha mẹ không cần biến con thành một “cậu bé hoàn hảo”. Điều quan trọng hơn là giúp con biết tự chăm sóc bản thân, chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình, tôn trọng người khác và không dễ dàng bỏ cuộc khi gặp khó khăn.

Để làm được điều đó, đôi khi người lớn chỉ cần nhớ:

Chậm một chút để không thúc ép con lớn trước tuổi.

Rộng lòng một chút để con được thử và được sai.

Tin con thêm một chút, nhất là vào những thời điểm con chưa đủ tin vào chính mình.

Rồi một ngày, cha mẹ có thể bất ngờ nhận ra cậu bé từng khiến cả nhà đau đầu vì nghịch ngợm đã biết tự chuẩn bị đồ dùng, biết nhận lỗi, biết quan tâm đến người khác và đủ tự tin đối diện với khó khăn.

Đó không phải sự thay đổi xảy ra sau một đêm. Nó được bồi đắp từ những ngày cha mẹ chịu chậm lại, bớt làm thay và trao cho con niềm tin rằng: “Con có thể tự mình trưởng thành”.