PGS.TS Hà Thị Thanh Hương nhận giải thưởng Phụ nữ tương lai Đông Nam Á “Women of the Future Southeast Asia” 2023 với các nghiên cứu khoa học về sức khỏe. Ảnh: NV

PGS.TS Hà Thị Thanh Hương, Trưởng Bộ môn Kỹ thuật mô và Y học tái tạo, Khoa Kỹ thuật Y sinh, Trường Đại học Quốc tế, Đại học Quốc gia TPHCM, vừa được lựa chọn là ứng viên đại diện Việt Nam tranh tài tại Giải thưởng Khoa học ASEAN - Hoa Kỳ dành cho phụ nữ năm 2026 (ASEAN-U.S. Science Prize for Women 2026), ở hạng mục Nhà khoa học giai đoạn giữa sự nghiệp (Mid-Career Scientist).

Giải thưởng hướng tới tôn vinh các nhà khoa học nữ có đóng góp nổi bật trong ứng dụng khoa học và công nghệ để giải quyết những thách thức cấp thiết của khu vực ASEAN. Năm nay, chủ đề của giải thưởng là “AI for Advancing Inclusive and Resilient Healthcare in ASEAN”, tập trung vào vai trò của trí tuệ nhân tạo trong thúc đẩy một nền y tế bao trùm và có khả năng thích ứng.

Trong lĩnh vực này, PGS.TS Hà Thị Thanh Hương được ghi nhận qua chuỗi nghiên cứu kết hợp AI với công nghệ y sinh, hướng đến chẩn đoán và theo dõi các bệnh lý thần kinh. Việc được lựa chọn trở thành ứng viên Việt Nam, theo nữ nhà khoa học, là niềm vinh dự không chỉ của cá nhân mà còn của tập thể Brain Health Lab.

Sinh năm 1989 tại TP. Hồ Chí Minh, trong gia đình có bố mẹ đều là giáo viên các môn khoa học tự nhiên, Hà Thị Thanh Hương sớm được tiếp xúc với tư duy khoa học. Thời sinh viên ngành Công nghệ Sinh học tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, chị nhận các học bổng Lawrence S.Ting, Odon Vallet và đạt danh hiệu Sinh viên 5 tốt TP. Hồ Chí Minh.

Tốt nghiệp thủ khoa, chị tiếp tục làm trợ lý nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu Lâm sàng của Đại học Oxford (Anh), đặt tại Bệnh viện Nhiệt đới TP. Hồ Chí Minh. Công việc này giúp nữ nhà khoa học trẻ có thêm cơ hội tiếp cận môi trường nghiên cứu quốc tế trước khi bước vào chương trình đào tạo tiến sĩ.

Năm 2012, với học bổng của Quỹ Giáo dục Việt Nam (VEF), chị sang Mỹ học tiến sĩ ngành Thần kinh học tại Đại học Stanford. Tại đây, chị tập trung nghiên cứu cơ chế suy giảm nhận thức. Sau khi hoàn thành chương trình tiến sĩ năm 2018, thay vì tiếp tục phát triển sự nghiệp ở nước ngoài, chị trở về Việt Nam.

Trở lại TP. Hồ Chí Minh, PGS.TS Hà Thị Thanh Hương công tác tại Trường Đại học Quốc tế, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh và sáng lập Brain Health Lab. Phòng thí nghiệm trở thành nơi chị cùng các cộng sự, học viên và sinh viên triển khai những nghiên cứu liên quan đến sức khỏe não bộ, trong đó có hướng ứng dụng AI vào y tế.

Quá trình nghiên cứu của chị được ghi nhận qua nhiều giải thưởng. Năm 2020, chị trở thành nữ tiến sĩ đầu tiên tại Việt Nam nhận Early Career Award của Tổ chức Nghiên cứu Não Quốc tế (IBRO). Năm 2022, chị nhận học bổng L'Oréal - UNESCO Vì sự phát triển phụ nữ trong khoa học.

Năm 2023, nữ nhà khoa học tiếp tục nhận Giải thưởng Quả cầu Vàng, danh hiệu Nhà giáo tiêu biểu toàn quốc, Công dân trẻ tiêu biểu TP. Hồ Chí Minh và giải thưởng quốc tế Women of the Future Southeast Asia. Năm 2024, chị nhận Giải thưởng Phụ nữ Việt Nam. Cuối năm 2025, chị được công nhận đạt chuẩn và bổ nhiệm chức danh Phó Giáo sư, đồng thời nhận danh hiệu Điển hình tiên tiến TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2020-2025.

Đáng chú ý, hướng nghiên cứu của PGS.TS Hà Thị Thanh Hương không dừng ở các công bố khoa học mà được phát triển thành những công cụ có khả năng ứng dụng trong thực tế.

Từ năm 2023, dự án Brain Analytics sử dụng AI để phân tích ảnh MRI sọ não, hỗ trợ chẩn đoán sớm bệnh Alzheimer. Trên cơ sở dữ liệu ADNI của Mỹ, hệ thống cho kết quả với độ chính xác 96% và có thể đưa ra kết quả trong khoảng 7 giờ. Phần mềm đã được các bác sĩ tại 8 bệnh viện trên toàn quốc đánh giá.

Cùng với Brain Analytics, chị phát triển chương trình can thiệp nhận thức số Brain Train phối hợp với Bệnh viện Quân y 175 và ứng dụng Neurai-CBT hỗ trợ trị liệu trầm cảm. Các nghiên cứu khác của nhóm còn hướng tới đo điện não từ xa kết hợp kích thích siêu âm và sử dụng mô hình học máy để đánh giá mức độ căng thẳng ở học sinh.

Đằng sau những hướng nghiên cứu này là quan điểm của PGS.TS Hà Thị Thanh Hương về sức khỏe tâm thần. Chị cho rằng những vấn đề liên quan đến sức khỏe tâm thần cần được nhìn nhận như các bệnh lý có cơ sở sinh học và cần được điều trị, thay vì chỉ được giải thích bằng những lời khuyên mang tính động viên người bệnh phải cố gắng.

PGS. TS Hà Thị Thanh Hương là người sáng lập Brain Health Lab - phòng thí nghiệm nghiên cứu sức khỏe não bộ. Ảnh: NV

Đến nay, PGS.TS Hà Thị Thanh Hương đã công bố 44 bài báo khoa học, trong đó có 19 bài trên các tạp chí quốc tế uy tín; sở hữu một bằng giải pháp hữu ích và một bằng đã được chấp nhận đơn hợp lệ.

Hiện chị giữ vị trí Trưởng Bộ môn Kỹ thuật mô và Y học tái tạo, đồng thời quản lý Brain Health Lab tại Trường Đại học Quốc tế, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh. Một trong những ưu tiên của nhóm nghiên cứu hiện nay là xây dựng nguồn dữ liệu được chuẩn hóa từ người bệnh Việt Nam, qua đó cải thiện các công cụ AI phục vụ chẩn đoán y tế.

Theo PGS.TS Hà Thị Thanh Hương, dữ liệu của người Việt có vai trò quan trọng trong việc phát triển những công cụ phù hợp với đặc điểm dân số trong nước. Mục tiêu không chỉ là nâng cao độ chính xác của chẩn đoán mà còn hướng tới những giải pháp có chi phí phù hợp, tăng khả năng tiếp cận của người bệnh.

Song song với nghiên cứu, PGS.TS Hà Thị Thanh Hương dành thời gian cho công tác đào tạo, hướng dẫn sinh viên và các nhà nghiên cứu trẻ. Với chị, việc xây dựng năng lực nghiên cứu trong nước có ý nghĩa không kém việc tạo ra một công trình hay nhận một giải thưởng.

Ước muốn của nữ phó giáo sư là nghiên cứu sâu hơn những vấn đề liên quan đến sức khỏe não bộ của người Việt, đồng thời góp phần hình thành một hệ sinh thái nghiên cứu đủ mạnh để Việt Nam từng bước làm chủ dữ liệu và công nghệ, đưa kết quả nghiên cứu đến gần hơn với người bệnh.

Việc được lựa chọn làm ứng viên Việt Nam tại Giải thưởng Khoa học ASEAN - Hoa Kỳ dành cho phụ nữ năm 2026 tiếp tục ghi dấu một chặng đường trong hành trình đó, khi các nghiên cứu về AI và sức khỏe não bộ của PGS.TS Hà Thị Thanh Hương được đặt trong một sân chơi khoa học của khu vực.