GS Shirley Meng. Ảnh: University of Chicago Pritzker School of Molecular Engineering.

Từ ngày 1/7 tới, GS Shirley Meng một trong những nhà khoa học hàng đầu thế giới về công nghệ pin sẽ đảm nhận vị trí Phó Hiệu trưởng phụ trách hợp tác doanh nghiệp của Đại học Công nghệ Nanyang (NTU), Singapore. Thông tin được tạp chí khoa học Science công bố đã nhanh chóng thu hút sự chú ý của giới nghiên cứu năng lượng quốc tế.

Sự trở lại của bà mang nhiều ý nghĩa đặc biệt. NTU không chỉ là nơi GS Meng từng học tập trong những năm đầu sự nghiệp, mà hiện còn là một trong những đại học phát triển nhanh nhất châu Á. Sau 35 năm thành lập, trường đứng thứ 12 thế giới theo bảng xếp hạng QS 2026, vượt cả Đại học Chicago một bậc.

Ở cương vị mới, GS Meng sẽ dẫn dắt các chương trình hợp tác giữa NTU với các doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu hàng đầu thế giới, đồng thời thúc đẩy việc hình thành các viện nghiên cứu quốc tế. Bà cho biết mong muốn xây dựng một cộng đồng học thuật năng động hơn, nơi nghiên cứu cơ bản có thể kết nối chặt chẽ với các ứng dụng thực tiễn, phát triển công nghệ mới và tạo ra môi trường học tập liên ngành cho sinh viên, đó cũng là triết lý xuyên suốt sự nghiệp khoa học của Shirley Meng.

Sinh ra và lớn lên tại Trung Quốc, bà sang Singapore học đại học trước khi tiếp tục chương trình tiến sĩ trong liên minh đào tạo Singapore–MIT và nhận bằng năm 2005. Sau đó, bà gia nhập Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) với vai trò nghiên cứu sau tiến sĩ, mở đầu cho hành trình nghiên cứu kéo dài nhiều thập kỷ về lưu trữ năng lượng.

Trong một thế giới ngày càng phụ thuộc vào điện năng và chịu áp lực chuyển đổi xanh, Shirley Meng chọn tập trung vào câu hỏi tưởng như rất cụ thể nhưng có ảnh hưởng toàn cầu: làm thế nào để chế tạo những loại pin tốt hơn, an toàn hơn và rẻ hơn.

Hiện bà là Giáo sư ngành Kỹ thuật Phân tử tại Trường Kỹ thuật Phân tử Pritzker thuộc Đại học Chicago, đồng thời điều hành Sáng kiến Công nghệ Năng lượng chương trình nghiên cứu trọng điểm về chuyển đổi năng lượng sạch. Ngay cả khi chuyển sang NTU, GS Meng vẫn tiếp tục tham gia một phần công việc tại Đại học Chicago và duy trì vai trò trong Mạng lưới Chuyển đổi Năng lượng do chính bà sáng lập nhằm thúc đẩy quá trình giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch trên quy mô toàn cầu.

Những đồng nghiệp từng làm việc cùng Shirley Meng nhận xét bà thuộc nhóm nhà khoa học có khả năng kết nối giữa nghiên cứu hàn lâm và công nghệ ứng dụng. Trong phòng thí nghiệm, bà nổi tiếng với cách tiếp cận kết hợp mô hình lý thuyết cùng các kỹ thuật thực nghiệm hiện đại như kính hiển vi điện tử lạnh và quang phổ học trong điều kiện vận hành thực tế để phân tích hoạt động của pin ở cấp độ vật liệu.

Cách tiếp cận này đã tạo ra nhiều bước tiến về hiệu suất, độ an toàn và tính bền vững của pin thế hệ mới.

Năm 2024, nhóm nghiên cứu của bà công bố loại pin natri thể rắn không sử dụng cực dương đầu tiên trên thế giới. Công nghệ này được kỳ vọng mở đường cho các dòng pin giá rẻ, sạc nhanh và dung lượng cao dành cho xe điện cũng như hệ thống lưu trữ năng lượng quy mô lớn.

Không dừng ở các bài báo khoa học, nhiều kết quả nghiên cứu từ phòng thí nghiệm của GS Meng đã được thương mại hóa thông qua các công ty khởi nghiệp công nghệ. Trong số đó có South 8 Technologies doanh nghiệp phát triển chất điện phân khí hóa lỏng giúp pin lithium-ion hoạt động ổn định trong điều kiện nhiệt độ khắc nghiệt từ âm 60 đến 60 độ C.

Bà cũng đồng sáng lập UNIGRID, công ty phát triển pin natri tại Mỹ, và ExPost Technology doanh nghiệp tập trung vào tái chế và nâng cấp pin. Giai đoạn 2022–2025, bà giữ vai trò giám đốc sáng lập Liên minh Nghiên cứu Lưu trữ Năng lượng, trung tâm đổi mới pin thế hệ mới do Bộ Năng lượng Mỹ tài trợ.

Dấu ấn của Shirley Meng không chỉ nằm ở số lượng công trình hay bằng sáng chế, mà còn ở khả năng đưa nghiên cứu năng lượng ra khỏi phạm vi phòng thí nghiệm để tác động trực tiếp tới ngành công nghiệp và chiến lược chuyển đổi xanh.

Với những đóng góp đó, bà đã nhận nhiều giải thưởng quốc tế uy tín như Giải thưởng Đổi mới Pin Shep Wolsky, Huy chương Faraday của Hiệp hội Hóa học Hoàng gia Anh, Giải Xuất sắc nghiên cứu điện hóa của Hiệp hội Hóa học Mỹ và Giải CAREER của Quỹ Khoa học Quốc gia Mỹ. Bà cũng là viện sĩ của nhiều tổ chức khoa học lớn, trong đó có Hiệp hội Điện hóa, Hiệp hội Nghiên cứu Vật liệu và Hiệp hội Phát triển Khoa học Mỹ (AAAS).

Sau nhiều năm xây dựng sự nghiệp ở Mỹ, việc Shirley Meng trở lại Singapore lần này không đơn thuần là một bước chuyển vị trí quản lý. Đó còn là sự trở về của một nhà khoa học muốn kết nối nghiên cứu, doanh nghiệp và giáo dục để thúc đẩy những công nghệ năng lượng có thể định hình tương lai.