ThS. Vũ Thị Hạnh thay mặt nhóm tác giả đạt giải chia sẻ hành trình nghiên cứu Al chống deepfake tại lễ trao giải, ngày 19/8. Ảnh: VnExpress

Sinh năm 1992, ThS. Vũ Thị Hạnh hiện là Trưởng phòng Công nghệ, Kỹ thuật - Lab Học viện Viettel, Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội. Chị là một trong 10 nhà khoa học trẻ được trao Giải thưởng Khoa học công nghệ Quả Cầu Vàng năm 2026 ở lĩnh vực công nghệ số.

Một trong những công trình nghiên cứu nổi bật của chị là mô hình AI đa phương thức phát hiện giả mạo khuôn mặt. Giải pháp do chị làm chủ nhiệm đã được ứng dụng trong các hệ thống xác thực điện tử, góp phần bảo vệ định danh số trước những phương thức gian lận ngày càng tinh vi.

Tốt nghiệp thạc sĩ khoa học tại Trường Đại học Khoa học và Công nghệ POSTECH (Hàn Quốc), Vũ Thị Hạnh từng làm nghiên cứu viên và trợ giảng tại Trường Đại học Korea. Năm 2024, khi được Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội giới thiệu tại một hội thảo chuyên đề về trí tuệ nhân tạo (AI), chị đã có gần 10 năm kinh nghiệm nghiên cứu, làm chủ công nghệ lõi trong lĩnh vực này.

Trong quá trình công tác tại Viettel, chị tham gia nhiều dự án nghiên cứu và phát triển AI, trong đó có bài toán phát hiện giả mạo khuôn mặt trong xác thực điện tử.

Thách thức đặt ra cho nhóm nghiên cứu là các hình thức gian lận liên tục thay đổi. Đối tượng có thể sử dụng ảnh in, ảnh chụp từ điện thoại, mặt nạ 3D silicon hoặc công nghệ tái tạo khuôn mặt 3D để vượt qua hệ thống xác thực. Sự phát triển của AI tạo sinh cũng khiến việc phân biệt khuôn mặt thật và giả mạo trở nên khó khăn hơn.

Ban đầu, nhóm xây dựng các mô hình riêng để phát hiện từng loại hình tấn công. Tuy nhiên, phương pháp này khiến hệ thống cồng kềnh, khả năng xử lý chưa đáp ứng yêu cầu và tỷ lệ sai sót còn cao.

Chia sẻ với báo chí, ThS. Vũ Thị Hạnh cho biết nhóm nghiên cứu từng nhiều lần thất bại, phải trải qua những đêm làm việc kéo dài và tranh luận để tìm hướng giải quyết. Theo chị, nếu tiếp tục phát triển các mô hình riêng lẻ, nhóm sẽ luôn ở thế chạy theo những phương thức tấn công mới.

Từ thực tế đó, nhóm chuyển hướng sang xây dựng mô hình AI hợp nhất, có khả năng nhận diện đồng thời nhiều dạng giả mạo. Công trình mang tên BiMoTranS, sử dụng kiến trúc AI đa phương thức và được huấn luyện từ đầu trên dữ liệu riêng, không phụ thuộc vào các mô hình AI tiền huấn luyện của nước ngoài.

Mô hình BiMoTranS đã được đăng ký bảo hộ sáng chế tại Việt Nam và Mỹ, được thẩm định và đăng công báo.

Điểm đáng chú ý của công trình là khả năng ứng dụng trong thực tế. Từ tháng 6/2024, giải pháp được triển khai trong xác thực giao dịch ngân hàng, ví điện tử và dịch vụ công tại hơn 20 tổ chức, doanh nghiệp.

Theo số liệu được công bố, hệ thống đã góp phần phát hiện, ngăn chặn hơn 5,2 triệu lượt giả mạo xâm nhập. Trong khi đó, tổng số lượt xác thực qua giải pháp vượt 60 triệu. Giá trị làm lợi trực tiếp của sáng kiến ước tính hơn 3,7 tỷ đồng, đồng thời giúp giảm chi phí vận hành và nâng cao an toàn hệ thống.

So với giải pháp trước đó, công nghệ mới giúp tiết kiệm tài nguyên triển khai gấp ba lần, xử lý nhanh gấp đôi và giảm số nhân sự vận hành còn một nửa. Mô hình cũng vượt qua các loại hình giả mạo trong bài kiểm định quốc tế.

Những kết quả này cho thấy hướng nghiên cứu của nhóm không chỉ tập trung vào khả năng nhận diện các hình thức giả mạo mà còn đặt ra yêu cầu về hiệu suất xử lý và khả năng triển khai trên quy mô lớn.

Thời gian tới, nhóm nghiên cứu định hướng nâng cấp mô hình để phát hiện thêm các phương thức giả mạo liên quan đến văn bản, vân tay và giọng nói. Giải pháp cũng được nghiên cứu để tích hợp trên các nền tảng số, mạng xã hội nhằm cảnh báo sớm nguy cơ giả mạo, lừa đảo bằng cuộc gọi video.

Bên cạnh hoạt động nghiên cứu, Vũ Thị Hạnh quan tâm đến việc kết nối giữa nhà khoa học và doanh nghiệp, đưa kết quả từ phòng thí nghiệm vào ứng dụng.

Tại tọa đàm “Tài năng trẻ với những đại công trình quốc gia - Làm chủ công nghệ và bài toán lớn cho nhà khoa học trẻ” do Trung tâm Phát triển Khoa học, Công nghệ và Tài năng trẻ (Trung ương Đoàn) tổ chức chiều 10/11/2026, chị chia sẻ kinh nghiệm triển khai các giải pháp AI trong môi trường doanh nghiệp.

Theo ThS. Vũ Thị Hạnh, tại Viettel, nguồn kinh phí từ quỹ nghiên cứu khoa học được ưu tiên cho những đề tài trực tiếp giải quyết các vấn đề thực tiễn. Một giải pháp AI được lựa chọn không nhất thiết phải là công nghệ hiện đại nhất thị trường; điều quan trọng là khả năng giải quyết đúng bài toán mà doanh nghiệp, địa phương hoặc quốc gia đang đặt ra.

Từ kinh nghiệm triển khai các dự án nghiên cứu ứng dụng, chị cho rằng sự hợp tác giữa doanh nghiệp và nhà khoa học cần bắt đầu từ nhu cầu thực tế, đồng thời phải có minh chứng rõ ràng về hiệu quả đầu ra.

Doanh nghiệp cần tham gia ngay từ đầu trong việc xác định bài toán, phối hợp với trường đại học, viện nghiên cứu, giảng viên và sinh viên để phát triển giải pháp. Khi sản phẩm chứng minh được hiệu quả, các bên có thể tiếp tục tìm kiếm cơ chế thương mại hóa và triển khai trên quy mô lớn.

Tháng 9/2026, Vũ Thị Hạnh tham gia tọa đàm “Phụ nữ trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo” do Học viện Phụ nữ Việt Nam tổ chức, chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm nghiên cứu, ứng dụng AI. Chị cũng có nhiều bằng sáng chế, giải pháp hữu ích liên quan đến lĩnh vực này.

Năm 2026, ThS. Vũ Thị Hạnh trở thành nhà khoa học đầu tiên của Viettel được trao Giải thưởng Khoa học công nghệ Quả Cầu Vàng. Đây là giải thưởng do Trung ương Đoàn chủ trì, nhằm tôn vinh các tài năng trẻ có thành tích nổi bật trong nghiên cứu và ứng dụng khoa học, công nghệ.

Năm nay, giải thưởng được mở rộng từ 5 lên 10 lĩnh vực, phù hợp với định hướng phát triển các công nghệ chiến lược quốc gia. Mỗi cá nhân đạt giải được nhận Bằng khen của Ban Chấp hành Trung ương Đoàn, Cúp Quả Cầu Vàng, Giấy chứng nhận và phần thưởng tiền mặt trị giá 20 triệu đồng.