Không chỉ có hệ thống lăng tẩm, cung điện hay sông Hương, Huế còn sở hữu một không gian thiên nhiên đặc biệt trải dài hàng chục km ven biển. Đó là hệ đầm phá Tam Giang - Cầu Hai, nơi được đánh giá là một trong những đại diện hiếm hoi của hệ sinh thái ven biển nhiệt đới, đồng thời là hệ đầm phá nước lợ lớn nhất Đông Nam Á.

Hệ đầm phá rộng khoảng 22.000 ha, thuộc loại lớn trên thế giới

Theo Cổng thông tin điện tử TP Huế, hệ đầm phá Tam Giang - Cầu Hai kéo dài khoảng 68 km theo hướng Tây Bắc - Đông Nam, với tổng diện tích mặt nước khoảng 22.000 ha. Đây là hệ đầm phá tiêu biểu nhất trong số 12 vực nước cùng loại ven biển Việt Nam và thuộc nhóm đầm phá có quy mô lớn trên thế giới.

Con số khoảng 22.000 ha nói trên là diện tích của toàn hệ Tam Giang - Cầu Hai, chứ không phải riêng Phá Tam Giang. Hệ thống này gồm các vùng nước nối tiếp nhau từ bắc xuống nam là Phá Tam Giang, Đầm Sam, Hà Trung - Thủy Tú và Cầu Hai. Riêng Phá Tam Giang rộng khoảng 52 km2, kéo dài từ cửa sông Ô Lâu tới cửa sông Hương.

Giá trị của nơi này không chỉ nằm ở diện tích. Cơ sở dữ liệu của Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học nhận định Tam Giang - Cầu Hai là một trong những đại diện hiếm hoi của hệ sinh thái ven biển nhiệt đới với môi trường phức tạp và đa dạng. Vùng đất ngập nước còn là nơi tập trung lượng lớn chim nước di cư vào mùa đông, đồng thời có vai trò quan trọng trong cân bằng sinh thái vùng ven bờ.

Theo Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, kết quả điều tra từng thống kê được 1.296 loài sinh vật tại khu vực đầm phá. Sự pha trộn giữa nguồn nước từ sông và nước biển tạo nên môi trường nước lợ, kéo theo hệ động, thực vật phong phú và nguồn lợi thủy sản gắn bó mật thiết với sinh kế của người dân địa phương.

Một trong những mắt xích đặc biệt trong không gian sinh thái ấy là Rú Chá, nằm cách trung tâm Huế khoảng 15 km. Theo Sở Du lịch TP Huế, đây là khu rừng ngập mặn nguyên sinh duy nhất còn sót lại trên Phá Tam Giang. “Rú” theo cách gọi địa phương có nghĩa là rừng, còn cây chá là loài thực vật đặc trưng mọc dày tại đây.

Những thân cây, bộ rễ nổi và cành chá đan vào nhau tạo thành các lối đi phủ kín bóng cây. Không chỉ tạo cảnh quan khác biệt, rừng ngập mặn còn góp phần giữ đất, chắn sóng và tạo nơi cư trú cho nhiều loài sinh vật vùng đầm phá.

Một vài hình ảnh ấn tượng khác về hệ đầm phá Tam Giang - Cầu Hai (Ảnh Cục Du lịch Quốc gia)

Trải nghiệm một ngày từ chợ cá lúc 4 giờ sáng đến hoàng hôn trên mặt phá

Điểm thú vị của Tam Giang - Rú Chá là du khách không nhất thiết chỉ tới để ngắm cảnh. Nếu sắp xếp hợp lý, hành trình có thể kéo dài từ khi mặt trời chưa mọc tới tận chiều muộn.

Một trong những nơi phù hợp để bắt đầu ngày mới là điểm du lịch cộng đồng Ngư Mỹ Thạnh. Theo Sở Du lịch TP Huế, chợ thủy sản tại đây thường họp từ khoảng 4-7 giờ sáng, khi ngư dân trở về sau một đêm lao động trên phá. Những ghe cá cập bến, hoạt động mua bán thủy sản và ánh sáng bình minh trên mặt nước tạo nên khung cảnh khác hẳn khu vực trung tâm Huế.

Sau đó, du khách có thể di chuyển tới Rú Chá để đi bộ dưới những vòm cây chá, quan sát hệ rễ ngập nước hoặc lên tháp quan sát nhìn toàn cảnh khu rừng và vùng sông nước phía xa. Visit Hue cũng giới thiệu nơi đây như một điểm phù hợp cho những người yêu nhiếp ảnh; trong rừng còn có miếu thờ Đức Thánh Mẫu gắn với tín ngưỡng địa phương.

Buổi chiều là thời điểm phù hợp để trở lại mặt phá. Tùy các mô hình du lịch cộng đồng đang hoạt động, du khách có thể đi thuyền, chèo SUP, tìm hiểu cách thả lừ, bủa lưới hay các phương thức đánh bắt truyền thống. Đến cuối ngày, chỉ cần ngồi trên thuyền giữa mặt nước rộng cũng có thể quan sát cảnh sắc thay đổi rõ rệt khi mặt trời hạ thấp.

Chính bình minh và hoàng hôn là hai thời điểm được Cục Du lịch Quốc gia nhấn mạnh khi giới thiệu Phá Tam Giang. Ánh sáng phản chiếu trên mặt nước, xen giữa những chiếc thuyền nhỏ và hệ thống nò sáo của ngư dân tạo nên khung cảnh được xem là một trong những “đặc sản” của vùng đầm phá.

Bữa ăn trong hành trình cũng có thể gắn trực tiếp với sản vật nước lợ. Cá kình, cá nâu, cá dìa, tôm, cua, ghẹ cùng nhiều loại thủy sản là nguồn nguyên liệu quen thuộc của cư dân quanh phá. Trong đó, bánh khoái cá kình là một trong những món ăn thường được nhắc tới khi nói về ẩm thực vùng Tam Giang.

Nên đi vào thời gian nào để thấy Tam Giang - Rú Chá đẹp nhất?

Nếu ưu tiên thời tiết thuận lợi cho các hoạt động ngoài trời, khoảng đầu năm đến hết mùa hè là giai đoạn dễ sắp xếp hơn. Theo dữ liệu khí hậu được Cổng thông tin TP Huế công bố, mùa ít mưa ở khu vực đồng bằng kéo dài từ tháng 1 đến tháng 8, trong khi lượng mưa tăng mạnh từ tháng 9 trở đi.

Vì vậy, khoảng tháng 2-8 phù hợp để kết hợp đi thuyền, khám phá Tam Giang - Rú Chá và ngắm hoàng hôn. Tuy nhiên vào các tháng hè, thời tiết Huế có thể nắng nóng, du khách nên dành các hoạt động ngoài trời cho sáng sớm và sau 15-16 giờ thay vì giữa trưa.

Riêng với rừng Rú Chá lại có một thời điểm đặc biệt: tháng 9. Chuyên trang Visit Hue ghi nhận vào những ngày cuối tháng 9, lá chá chuyển từ xanh sang vàng rồi nâu đỏ, khiến cả khu rừng mang màu sắc hoàn toàn khác. Khoảnh khắc này khá ngắn; chỉ một đợt mưa lớn cũng có thể khiến lá rụng nhanh.

Đây cũng là điểm du khách cần cân nhắc, bởi tháng 9 đã bước vào giai đoạn mưa tăng ở Huế; mùa lũ chính thường rơi vào tháng 10-12 và một số năm có thể xuất hiện từ tháng 9. Nếu muốn “săn” rừng Rú Chá đổi màu, việc theo dõi dự báo thời tiết sát ngày đi là cần thiết.