Khi nhắc đến những quốc gia đa ngôn ngữ, nhiều người thường nghĩ ngay đến Ấn Độ, Trung Quốc hay Thụy Sĩ. Thế nhưng, quốc gia nắm giữ kỷ lục về số lượng ngôn ngữ nhiều nhất thế giới lại là một cái tên khá xa lạ với phần lớn chúng ta, đó chính là Papua New Guinea.

Điều khiến các nhà ngôn ngữ học kinh ngạc là quốc gia chỉ có khoảng 10 triệu dân này lại sở hữu tới hơn 800 ngôn ngữ khác nhau, chiếm hơn 10% tổng số ngôn ngữ còn tồn tại trên toàn thế giới.

Nơi có nhiều ngôn ngữ nhất hành tinh

Theo thống kê của Guinness World Records, Papua New Guinea hiện là quốc gia có số lượng ngôn ngữ nhiều nhất thế giới với khoảng 840 ngôn ngữ đang được sử dụng. Con số này vượt xa hầu hết các quốc gia khác và thậm chí nhiều hơn tổng số ngôn ngữ của cả một số châu lục cộng lại.

Điều đáng chú ý là phần lớn các ngôn ngữ tại đây không phải những biến thể nhỏ của cùng một ngôn ngữ gốc, mà là những hệ thống ngôn ngữ hoàn toàn khác biệt. Nói cách khác, người sử dụng ngôn ngữ này có thể không hiểu bất kỳ điều gì khi nghe người thuộc cộng đồng khác trò chuyện, dù họ cùng sinh sống trong một quốc gia.

Nhiều ngôn ngữ chỉ có vài trăm hoặc vài nghìn người sử dụng. Có những ngôn ngữ được truyền lại trong phạm vi một ngôi làng hoặc một cộng đồng nhỏ qua nhiều thế hệ.

Papua New Guinea hiện được xem là quốc gia có nhiều ngôn ngữ nhất thế giới, với khoảng 840 ngôn ngữ còn được sử dụng

Vậy, vì sao một quốc gia nhỏ bé lại có nhiều ngôn ngữ đến vậy?

Câu trả lời nằm ở địa hình đặc biệt của Papua New Guinea.

Quốc gia này sở hữu những dãy núi cao, các thung lũng biệt lập, rừng nhiệt đới dày đặc cùng hàng nghìn hòn đảo lớn nhỏ. Trong quá khứ, việc di chuyển giữa các cộng đồng không hề dễ dàng. Nhiều nhóm dân cư gần như sống tách biệt với nhau trong thời gian rất dài.

Khi các cộng đồng ít giao tiếp, ngôn ngữ của họ cũng phát triển theo những hướng riêng. Qua hàng trăm, thậm chí hàng nghìn năm, những khác biệt ngày càng lớn dần và cuối cùng hình thành nên các ngôn ngữ hoàn toàn mới.

Một số nhà nghiên cứu ví Papua New Guinea giống như "bảo tàng sống" của các ngôn ngữ trên thế giới, nơi vẫn còn lưu giữ rất nhiều ngôn ngữ cổ và độc đáo mà không nơi nào khác có được.

Ở một diễn biến khác, khi nghe đến hơn 800 ngôn ngữ tồn tại trong một quốc gia, nhiều người không khỏi thắc mắc rằng nếu mỗi cộng đồng nói một thứ tiếng khác nhau thì người dân nơi đây giao tiếp ra sao?

Trên thực tế, bên cạnh các ngôn ngữ bản địa, Papua New Guinea còn có ba ngôn ngữ chính thức là tiếng Anh, Tok Pisin và Hiri Motu. Trong đó, Tok Pisin được xem là ngôn ngữ phổ biến nhất, đóng vai trò như chiếc cầu nối giữa các cộng đồng sử dụng ngôn ngữ khác nhau. Nhiều người dân có thể nói song song ngôn ngữ của bộ tộc mình và Tok Pisin để giao tiếp với những người ngoài cộng đồng. Điều này đồng nghĩa với việc biết từ hai ngôn ngữ trở lên ở Papua New Guinea gần như là chuyện bình thường.

Mỗi cộng đồng dân cư tại Papua New Guinea thường sở hữu ngôn ngữ riêng, tạo nên sự đa dạng ngôn ngữ hiếm có trên thế giới

Một kho báu ngôn ngữ đang đối mặt với nguy cơ biến mất

Dù sở hữu sự đa dạng đáng kinh ngạc, nhiều ngôn ngữ tại Papua New Guinea hiện đang đứng trước nguy cơ mai một. Giống như nhiều nơi khác trên thế giới, quá trình đô thị hóa, giáo dục phổ thông và sự phát triển của các ngôn ngữ phổ biến hơn khiến một bộ phận người trẻ ít sử dụng tiếng mẹ đẻ của cộng đồng mình.

Các nhà ngôn ngữ học cho rằng mỗi ngôn ngữ biến mất không chỉ là sự mất đi của một cách giao tiếp, mà còn kéo theo sự biến mất của những câu chuyện dân gian, tri thức bản địa, phong tục và cả cách nhìn nhận thế giới đã được tích lũy qua nhiều thế hệ. 

Bởi vậy, Papua New Guinea không chỉ là quốc gia có nhiều ngôn ngữ nhất thế giới, mà còn được xem như một trong những nơi lưu giữ sự đa dạng ngôn ngữ quý giá nhất của nhân loại. Trong khi nhiều quốc gia chỉ sử dụng một hoặc vài ngôn ngữ chính, quốc gia này vẫn là minh chứng cho thấy ngôn ngữ của con người có thể phong phú và đa dạng đến mức đáng kinh ngạc.