Sáng hơn 6 giờ đã phải ra khỏi nhà, tối 9-10 giờ mới về đến nơi, làm bài tập đến 11-12 giờ đêm, lúc nằm xuống đầu óc gần như không còn tỉnh táo. Sáng hôm sau, chuông báo thức reo lúc 6 giờ, một ngày mới lại bắt đầu với guồng quay như thế.

Hơn 60% học sinh trung học phổ thông Trung Quốc mỗi ngày ngủ chưa đến 7 tiếng. Đây không phải tình trạng cá biệt ở một gia đình nào, mà đã trở thành thực tế phổ biến. Thế nhưng, có những bậc cha mẹ lại bắt con gái mình sau một ngày học hành mệt nhoài trở về nhà, phải ngồi nhặt riêng một đống gạo đen và gạo trắng bị trộn lẫn với nhau. Đây là nội dung đoạn clip khiến mạng xã hội Trung Quốc dậy sóng dạo gần đây.

Trong video, cô bé ngồi trước bàn học, nước mắt không ngừng rơi. Em nói: “Con đi học cả ngày, về đến nhà bố mẹ vẫn nói con không tập trung vào chuyện học hành, còn bắt con ngồi nhặt riêng gạo đen và gạo trắng. Con đến ngủ còn không đủ”. Về phía cha mẹ, logic của họ là: Không phân biệt được hai loại gạo chứng tỏ con thiếu kiên nhẫn. Đã thiếu kiên nhẫn thì càng khó học hành tốt.

Câu chuyện khiến phần bình luận trên mạng xã hội tranh cãi gay gắt.

Trong video, cô bé ngồi trước bàn học, nước mắt không ngừng rơi.

Đừng dạy con một cách rập khuôn

Có người bức xúc: “Đây có phải cha mẹ ruột không vậy? Con đã mệt đến mức ấy rồi mà vẫn còn bắt làm những việc vô nghĩa”. Nhưng cũng có người cho rằng họ hiểu tâm trạng của cha mẹ. Khi con bước vào giai đoạn trung học phổ thông, phụ huynh không thể giúp gì nhiều về việc học, nên luôn muốn làm một điều gì đó để chứng minh rằng mình cũng đang góp sức.

Thực tế, việc nhặt riêng gạo đen và gạo trắng từng được sử dụng trong một số bài tập rèn luyện cảm giác và khả năng phối hợp ở trẻ nhỏ từ nhiều thập kỷ trước. Đối tượng hướng đến là trẻ mắc chứng tăng động giảm chú ý, hoạt động được thực hiện vào ban ngày, khi trẻ còn nhiều năng lượng và có sự hướng dẫn chuyên môn. Nhưng nếu đưa bài tập ấy áp dụng cho một học sinh trung học phổ thông vào đêm muộn, thứ được rèn luyện không phải là sự kiên nhẫn, mà là khả năng chịu đựng.

Điều đứa trẻ học được không phải là “mình có thể tập trung”, mà là “mình đã buồn ngủ đến mức không chịu nổi nhưng vẫn phải làm một việc vô nghĩa như thế này, và dù có phản kháng cũng chẳng ích gì”. Nghe có vẻ gay gắt, nhưng thử nghĩ kỹ, chẳng phải đúng là như vậy sao?

Một học sinh trung học phổ thông, sáng 6 giờ đã ra khỏi nhà, tối 10 giờ mới trở về, đầu óc lúc ấy gần như không còn hoạt động hiệu quả. Điều cha mẹ nên làm nhất là để con đi ngủ. Bắt con ngồi nhặt gạo, dù con có làm thành thạo đến đâu thì ngày hôm sau lên lớp vẫn có thể gật gù vì thiếu ngủ. Khả năng tập trung không thể được rèn luyện bằng những động tác lặp đi lặp lại một cách máy móc, càng không thể rèn vào lúc cơ thể đã kiệt sức.

Cha mẹ vắt cạn chút sức lực cuối cùng của con, vậy ngày mai con lấy gì để nghe giảng?

Vậy tại sao cha mẹ lại làm như thế? Thực ra, có thể hiểu phần nào tâm lý của họ. Khi con bước vào cấp THPT, cha mẹ không còn khả năng hỗ trợ nhiều về mặt học thuật. Nhìn con ngồi trước bàn học, họ cũng không biết con đang thực sự học bài hay chỉ ngồi thẫn thờ. Trong lòng cha mẹ có sự lo lắng. Họ muốn làm điều gì đó để xác nhận rằng mình cũng đang góp sức cho việc học của con. Những việc như nhặt gạo, sắp xếp vở ghi lỗi sai, chép từ vựng... đều có một điểm chung: Người lớn có thể nhìn thấy, sờ thấy, thậm chí quay video lại.

Còn những gì đang diễn ra trong đầu con, cha mẹ lại không thể đánh giá được. Vì thế, những nghi thức mang tính hình thức dần thay thế sự hỗ trợ thực chất, còn cảm giác được kiểm soát mọi thứ giúp người lớn tạm thời xoa dịu nỗi lo của mình.

Cái giá phải trả là chút năng lượng còn lại của đứa trẻ cũng bị vắt kiệt.

Ba năm THPT, thứ khan hiếm nhất đối với học sinh không phải là thời gian, mà là năng lượng. Một học sinh bình thường được ngủ đủ giấc có thể học tập hiệu quả hơn một học sinh luôn thiếu ngủ nhưng được gắn mác “chăm chỉ”. Nếu thực sự muốn hỗ trợ con trong chuyện học hành, cha mẹ có thể làm những việc không nhiều nhưng rất thiết thực.

Đến giờ nghỉ buổi tối, hãy tắt đèn phòng khách, đừng để con cảm thấy cả nhà vẫn thức nên mình cũng ngại đi ngủ. Cuối tuần, hãy dành nửa ngày không sắp xếp bất cứ hoạt động nào, để con được ngủ đến khi tự tỉnh giấc.

Khi con có tâm trạng không tốt, đừng liên tục hỏi: “Có phải con không chịu học hành tử tế không?”. Hãy rót cho con một cốc nước rồi để con được yên tĩnh. Những hành động ấy có vẻ chẳng giống việc giáo dục con, nhưng chúng đang bảo vệ nguồn năng lượng cần thiết để ngày hôm sau con vẫn có thể ngồi trong lớp học.

Cô bé trong video đã khóc và nói một câu: “Phản kháng cũng vô ích”. Đây mới là điều đáng để người lớn dừng lại suy nghĩ, thậm chí còn đáng lo hơn cả chuyện bắt con nhặt gạo. Khi một đứa trẻ nhận ra rằng nói lý lẽ không có tác dụng, khóc cũng chẳng ích gì, em sẽ không trở nên kiên cường hơn. Em chỉ học được cách không nói với cha mẹ nữa.

Nếu gia đình biến thành phòng thi thứ hai, đứa trẻ sẽ chẳng còn nơi nào để thở. Nhặt gạo không thể rèn luyện sự kiên nhẫn. Một đêm được ngủ đủ giấc ít nhất cũng giúp con có đủ sức lực để ngày hôm sau tiếp tục đến trường. Hãy trả lại giấc ngủ cho con. Đó mới là điều quan trọng hơn tất cả.