Bài viết thể hiện quan điểm của anh Trần Vũ Quang - phụ huynh có hai con hiện đang học lớp 9 và 12 ở Hà Nội:

Những ngày gần đây, thông tin Bộ Giáo dục và Đào tạo lấy ý kiến về dự thảo quy chế tuyển sinh lớp 10 với phương án cố định hai môn Toán và Ngữ văn nhận được sự quan tâm rất lớn. Là một phụ huynh tại Hà Nội, từng cùng con lớn trải qua kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 đầy căng thẳng và hiện đang tiếp tục đồng hành cùng đứa con thứ hai sắp bước vào giai đoạn vượt cấp, tôi theo dõi đề xuất này với rất nhiều cảm xúc đan xen. 

Thoạt nghe, việc giảm xuống còn hai môn thi mang lại cảm giác nhẹ nhõm khi khối lượng ôn tập được rút gọn. Thế nhưng, đi qua trải nghiệm thực tế của một người trong cuộc, tôi hiểu rằng câu chuyện giảm áp lực thi cử vốn không chỉ nằm ở việc tăng hay giảm một môn thi.

Quy luật cung - cầu: Gốc rễ của cuộc đua vào lớp 10

Bất kỳ phụ huynh nào từng có con thi vào lớp 10 ở Hà Nội hay các đô thị lớn đều thấu hiểu rằng áp lực không thực sự đến từ việc các con phải thi 2 môn, 3 môn hay 4 môn. Nỗi lo lắng lớn nhất của cha mẹ luôn xuất phát từ tỷ lệ cạnh tranh để có được một suất học trong trường THPT công lập. Tâm lý mong muốn con có một môi trường học tập ổn định, phù hợp với điều kiện kinh tế gia đình là mong mỏi hoàn toàn tự nhiên và chính đáng của số đông.

Khi số lượng học sinh tốt nghiệp THCS tăng đều qua từng năm trong khi chỉ tiêu vào trường công lập gần như không có sự đột biến, cuộc đua tự khắc trở nên khốc liệt. Việc giảm số môn thi giúp tinh giản khâu tổ chức và giảm bớt số đầu sách ôn tập trên bàn học, nhưng không làm tăng thêm số lượng chỗ ngồi trong các trường công. 

Chừng nào cán cân cung - cầu về trường lớp công lập tại các khu vực đông dân cư chưa được giải quyết căn cơ, tâm lý căng thẳng của các bậc phụ huynh và học sinh trước cánh cổng trường cấp ba vẫn sẽ còn nguyên vẹn.

Ảnh minh họa (Nguồn ảnh: AI)

Sự dịch chuyển của điểm số và tâm lý phòng thi

Khi từng đồng hành cùng con lớn trong kỳ thi trước, tôi thấu hiểu áp lực tâm lý nặng nề trong phòng thi đối với một đứa trẻ 15 tuổi. Nếu kỳ thi rút gọn chỉ còn hai môn Toán và Ngữ văn, toàn bộ kết quả xét tuyển sẽ phụ thuộc hoàn toàn vào hai bài thi này. Điều đó đồng nghĩa với việc giá trị của từng 0,25 điểm sẽ tăng vọt và mang tính chất định đoạt cơ hội trúng tuyển.

Biên độ sai số bị thu hẹp tối đa khiến rủi ro phòng thi bị đẩy lên rất cao. Một thoáng mất bình tĩnh, một lỗi tính toán nhỏ hay việc lạc đề ở một ý văn đều có thể khiến cơ hội vào ngôi trường mơ ước vụt mất mà không có môn thi nào khác để bù đắp. 

Đối diện với áp lực này, phản xạ tự nhiên của nhiều gia đình, trong đó có cả bản thân tôi, là sẽ dồn toàn bộ thời gian, công sức và ngân sách để con tập trung luyện thi chuyên sâu hai môn cốt lõi ngay từ những năm đầu cấp hai. Áp lực thi cử vì thế không hề biến mất mà chỉ dịch chuyển, cô đặc lại vào hai môn học với cường độ căng thẳng hơn.

Ở góc độ chuyên môn, để phân loại hàng chục nghìn học sinh chỉ qua hai bài thi, đề thi buộc phải nâng cao tính phân hóa. Điều này vô hình trung có thể đẩy độ khó của đề Toán và Văn lên cao hơn, tạo thêm gánh nặng cho cả người dạy lẫn người học.

Định hướng học tập toàn diện và mục tiêu ngoại ngữ

Kỳ thi tuyển sinh đầu cấp luôn định hình trực tiếp thói quen học tập của con trẻ. Ở lứa tuổi THCS, các con rất dễ rơi vào tình trạng "thi môn gì, học môn đó". Khi chỉ thi hai môn Toán và Văn, việc duy trì sự hứng thú, tự giác của các con đối với các môn Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội, Tin học hay Nghệ thuật sẽ trở thành một thách thức lớn đối với cả phụ huynh lẫn thầy cô giáo.

Đặc biệt, việc không đưa Ngoại ngữ vào diện môn thi bắt buộc khiến những người làm cha mẹ như tôi không khỏi băn khoăn. Chúng ta đều mong muốn thế hệ trẻ được trang bị năng lực tiếng Anh vững vàng để hội nhập, và ngành giáo dục cũng đang nỗ lực đưa tiếng Anh từng bước trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học. 

Nếu môn học quan trọng này không gắn liền với tiêu chuẩn tuyển sinh hoặc một cơ chế kiểm định phù hợp ở bước chuyển cấp then chốt, động lực đầu tư rèn luyện của học sinh và gia đình chắc chắn sẽ có sự chùng xuống rõ rệt.

Cần sự phối hợp đồng bộ từ nhiều góc độ

Nhìn lại hành trình đã qua cùng con lớn và chặng đường sắp tới cùng con thứ hai, tôi luôn tin rằng mong muốn giảm tải của dự thảo là một thiện chí rất đáng trân trọng. Tuy nhiên, để sự thay đổi này thực sự mang lại niềm vui nhẹ nhõm cho mỗi mái nhà, việc tinh gọn môn thi cần đi liền với các giải pháp mang tính cấu trúc và dài hạn.

Điều phụ huynh mong mỏi nhất vẫn là sự ưu tiên về quỹ đất và nguồn lực để xây thêm nhiều trường THPT công lập đạt chuẩn tại các khu vực đô thị hóa nhanh. Cùng với đó, việc nâng cao chất lượng đào tạo và xây dựng cơ hội phát triển rõ ràng cho hệ thống trường nghề, trung tâm giáo dục thường xuyên và khối trường tư thục sẽ giúp cha mẹ yên tâm hơn khi định hướng con theo các ngã rẽ khác nhau, thay vì xem trường công lập là lối đi duy nhất.

Ngoài ra, việc kết hợp linh hoạt giữa điểm thi với kết quả rèn luyện cả quá trình 4 năm THCS hoặc công nhận các chứng chỉ năng lực ngoại ngữ phù hợp sẽ giúp giảm bớt tính chất may rủi của một kỳ thi ngắn ngủi. 

Chỉ khi hạ tầng trường lớp được mở rộng và phương thức đánh giá trở nên toàn diện hơn, các bậc phụ huynh mới thực sự trút bỏ được gánh nặng âu lo, để kỳ thi chuyển cấp trở về đúng nghĩa là một dấu mốc trưởng thành nhẹ nhàng và tích cực của con trẻ.