Mới đây, mạng xã hội xôn xao trước bài đăng của một phụ huynh có con học lớp 1 ở Hà Nội. Hình ảnh được chị đăng tải là cuốn vở ô ly  bị xé nát thành đống giấy vụn trên bàn, kèm theo đoạn tin nhắn trao đổi với cô giáo chủ nhiệm. Khi phụ huynh thắc mắc: "Là ở trên lớp con tự xé hay bạn nào làm nghịch xé à?", cô giáo đã thẳng thắn thừa nhận: "Em xé chị ạ".

Lý do được đưa ra là học sinh mắc lỗi: "Em mắng vì tội bỏ bài nhiều và nói dối em là về nhà làm. Đang viết trang sau em hỏi bài kí làm chưa kêu con làm rồi. Mở cô xem thì bảo con làm vở kia".

Dường như trong suy nghĩ của cô giáo, hành động xé vở là một biện pháp trừng phạt thích đáng, một hệ quả tất yếu cho việc học sinh không ngoan, lười học và nói dối. Tuy nhiên, nhìn vào đống giấy vụn nát bươm, nơi chứa đựng những nét chữ tập viết đầu đời của một đứa trẻ 6 tuổi, dư luận không khỏi bàng hoàng.

Tin nhắn trao đổi giữa phụ huynh và cô giáo

Xé vở: Kỷ luật hay sự bất lực?

Không ai phủ nhận việc học sinh cần được uốn nắn, nhất là khi trẻ có thói quen chưa tốt như bỏ bài hay nói dối. Nhưng cách hành xử của giáo viên trong trường hợp này lại để lộ nhiều lỗ hổng nghiêm trọng về nghiệp vụ sư phạm.

Thứ nhất, đây là hành vi phản giáo dục. Nhà trường là nơi dạy trẻ yêu sách vở, trân trọng tri thức. Việc một người thầy tự tay xé nát cuốn vở - biểu tượng của việc học ngay trước mặt học sinh là hành động tự mâu thuẫn với chính những gì mình giảng dạy. Nó gửi đi một thông điệp lệch lạc: Khi tức giận, người lớn có quyền phá hủy đồ đạc và thành quả lao động của người khác.

Thứ hai, tổn thương lòng tự trọng của trẻ. Với học sinh lớp 1, tâm lý còn non nớt và nhạy cảm. Việc bị cô giáo xé vở không khác gì một hình phạt "bêu rếu". Cảm giác xấu hổ, sợ hãi sẽ lấn át sự hối lỗi. Thay vì hiểu ra "mình cần chăm chỉ hơn", đứa trẻ sẽ chỉ còn lại nỗi ám ảnh mang tên "cô giáo" và "quyển vở".

Thứ ba, sự thiếu kiềm chế cảm xúc. Câu trả lời "Em xé" ngắn gọn cho thấy cô giáo hành động dựa trên sự bực tức cá nhân hơn là một phương pháp sư phạm đã được cân nhắc. Khi người thầy bất lực trong việc dùng lời nói để thuyết phục hay dùng uy tín để răn đe, họ mới phải dùng đến bạo lực (dù là với đồ vật) để giải tỏa cơn giận.

Những trang vở bị xé vụn

Đừng đẩy trẻ vào cơ chế "nói dối vì sợ hãi"

Cô giáo vin vào cớ "trẻ nói dối" để biện minh cho hành động mạnh tay. Nhưng nhìn từ góc độ tâm lý học trẻ em, nói dối ở lứa tuổi tiểu học thường là một cơ chế phòng vệ.

Trẻ nói dối vì sợ bị mắng, sợ bị phạt, sợ không đáp ứng được kỳ vọng của người lớn. Khi một đứa trẻ cảm thấy môi trường xung quanh thiếu an toàn, chúng sẽ nói dối để "sinh tồn". Hành động xé vở của cô giáo vô tình càng củng cố nỗi sợ đó. Trẻ sẽ học được rằng: "Nếu mình nói thật mà bị phát hiện lỗi sai, hậu quả sẽ rất khủng khiếp (bị xé vở)". Điều này có thể khiến trẻ trở nên lì lợm hơn, hoặc nói dối tinh vi hơn để che đậy trong tương lai.

Vụ việc là một bài học đắt giá cho mối quan hệ giữa gia đình và nhà trường. Sự nghiêm khắc là cần thiết để rèn giũa, nhưng nghiêm khắc phải đi cùng với sự tôn trọng nhân cách học sinh.

Một quyển vở bị xé có thể mua lại, những bài tập viết có thể chép lại, nhưng vết xước trong tâm hồn của một đứa trẻ lớp 1 thì không dễ gì xóa nhòa. Giáo dục, trước hết phải bắt đầu từ sự làm gương về cách quản lý cảm xúc, chứ không phải là sự trút giận lên những trang giấy trắng.