Phụ nữ trí thức thường đứng trước nhiều kỳ vọng về sự nghiệp, gia đình và những đóng góp cho cộng đồng. Nhưng giữa những chuẩn mực ấy, nghệ thuật sống có lẽ nằm ở khả năng hiểu mình, lựa chọn điều thực sự có ý nghĩa và bước đi theo cách riêng. Có những người phụ nữ bước vào một căn phòng với rất nhiều vai trò đi cùng mình: một chuyên gia, giảng viên, nhà nghiên cứu, nhà quản lý, người mẹ, người vợ hay một thành viên tích cực của cộng đồng. Mỗi vai trò đều mang theo những kỳ vọng riêng.

Người ta mong họ giỏi giang nhưng không quá cứng rắn, thành công nhưng vẫn chu toàn, có chính kiến nhưng biết lắng nghe, bận rộn với công việc nhưng không được để gia đình phía sau. Những yêu cầu ấy đôi khi không được nói thành lời, nhưng vẫn hiện diện trong cách xã hội nhìn nhận một người phụ nữ thành đạt. Với phụ nữ trí thức, khi năng lực và thành tựu càng được ghi nhận, áp lực phải làm tốt nhiều vai trò đôi khi cũng lớn hơn. Họ không chỉ phải hoàn thành công việc của mình mà còn dễ bị đặt vào khuôn mẫu của một người “toàn diện”. Nhưng sống giữa những kỳ vọng không đồng nghĩa với việc phải đáp ứng tất cả. Một người phụ nữ có tri thức không chỉ biết tích lũy kiến thức hay theo đuổi thành công, mà còn cần khả năng nhận diện điều gì thực sự có giá trị với mình.

Khi một người phụ nữ được nhìn qua quá nhiều vai trò

Trong đời sống hiện đại, phụ nữ có nhiều cơ hội hơn để học tập, làm việc, nghiên cứu và tham gia vào các hoạt động xã hội. Cùng với những cơ hội ấy là sự xuất hiện của nhiều vai trò đồng thời. Một nữ giảng viên có thể vừa đứng lớp, nghiên cứu, hướng dẫn sinh viên, tham gia các hoạt động chuyên môn, vừa chăm lo gia đình. Một nữ quản lý có thể chịu trách nhiệm cho cả một tập thể nhưng vẫn được kỳ vọng giữ sự mềm mại, tinh tế trong cách ứng xử. Một nữ trí thức tham gia hoạt động cộng đồng lại có thêm một trách nhiệm khác: sử dụng tri thức của mình để tạo ra những giá trị vượt ra ngoài công việc cá nhân. Không có vai trò nào trong số đó là không đáng trân trọng. Điều đáng suy nghĩ nằm ở chỗ một người phụ nữ đôi khi được kỳ vọng phải hoàn thành tất cả cùng một lúc.

Tri thức không chỉ giúp phụ nữ làm tốt công việc chuyên môn, mà còn mở ra những khoảng lặng để học hỏi, suy ngẫm và lựa chọn con đường phù hợp với mình. Ảnh minh họa.

 Khái niệm về một người phụ nữ “toàn diện” vì thế dễ trở thành một chiếc khuôn vô hình. Càng đạt được nhiều thành tựu, người phụ nữ càng có thể tự đặt thêm những yêu cầu mới cho bản thân: phải làm tốt hơn, phải học thêm, phải giữ hình ảnh chuyên nghiệp, phải chăm sóc gia đình, phải có trách nhiệm với cộng đồng. Đến một lúc nào đó, câu hỏi không còn là “mình có thể làm được bao nhiêu?” mà là “mình có thực sự muốn làm tất cả những điều này không?”. Đó là một câu hỏi không dễ trả lời, bởi trong nhiều trường hợp, kỳ vọng của người khác đã hòa vào kỳ vọng của chính mình.

Không phải kỳ vọng nào cũng cần trở thành mục tiêu

Một trong những biểu hiện của sự trưởng thành là khả năng phân biệt giữa điều mình lựa chọn và điều mình đang cố gắng đáp ứng chỉ vì sợ làm người khác thất vọng. Kỳ vọng của gia đình có thể xuất phát từ tình yêu và mong muốn tốt đẹp. Kỳ vọng trong nghề nghiệp có thể thúc đẩy một người không ngừng hoàn thiện chuyên môn. Kỳ vọng của xã hội đôi khi tạo ra động lực để mỗi cá nhân sống có trách nhiệm hơn. Nhưng kỳ vọng chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó không làm mất đi khả năng lựa chọn của một con người.

Với phụ nữ trí thức, tri thức không chỉ giúp họ có thêm năng lực để giải quyết công việc. Quan trọng hơn, tri thức có thể mở rộng khả năng nhìn nhận vấn đề từ nhiều phía, đặt câu hỏi và tự đưa ra quyết định. Điều đó cũng có nghĩa một người phụ nữ có quyền thay đổi mục tiêu khi nhận ra điều mình từng theo đuổi không còn phù hợp. Có quyền nói không với một cơ hội nếu cái giá phải trả vượt quá điều mình mong muốn. Có quyền không tham gia vào cuộc cạnh tranh chỉ để chứng minh rằng mình cũng có thể. Từ bỏ một điều không còn phù hợp không phải lúc nào cũng là thất bại. Đôi khi đó là kết quả của một quá trình hiểu mình rõ hơn.

Trong đời sống nghề nghiệp, phụ nữ trí thức cũng có thể gặp một nghịch lý: thành công khiến người khác tiếp tục kỳ vọng nhiều hơn. Một lần hoàn thành tốt một nhiệm vụ có thể trở thành lý do để lần sau người ta tiếp tục giao thêm trách nhiệm. Một người luôn sẵn sàng giúp đỡ có thể dần trở thành người mà mọi người mặc nhiên tìm đến. Vì vậy, biết giới hạn của mình không làm giảm giá trị của một người phụ nữ. Trái lại, đó là cách để năng lực được sử dụng lâu dài và có chủ đích hơn.

Nghệ thuật sống bắt đầu từ khả năng lựa chọn

Có lẽ không có một công thức chung cho cách sống giữa những kỳ vọng. Mỗi phụ nữ có một hoàn cảnh, một hệ giá trị và một giai đoạn cuộc đời khác nhau. Điều phù hợp với một nữ trí thức trẻ đang xây dựng sự nghiệp có thể không còn phù hợp với một người đã có nhiều năm làm nghề. Một lựa chọn từng rất quan trọng ở tuổi 30 có thể được nhìn bằng con mắt khác ở tuổi 50. Sự thay đổi ấy không phải mâu thuẫn, mà là dấu hiệu của một đời sống luôn vận động. Bởi vậy, nghệ thuật sống không nhất thiết nằm ở việc tìm ra sự cân bằng tuyệt đối giữa công việc, gia đình và bản thân. Trong thực tế, những giai đoạn khác nhau đòi hỏi những ưu tiên khác nhau.

Giữa nhiều kỳ vọng, đôi khi một khoảng lặng cần thiết để nhìn lại điều mình thực sự muốn cũng là một phần của nghệ thuật sống. Ảnh minh họa.

  Có thời điểm công việc cần được đặt lên trước. Có lúc gia đình cần nhiều sự hiện diện hơn. Cũng có những khoảng thời gian một người phụ nữ cần lùi lại để học thêm, đọc thêm, suy nghĩ hoặc đơn giản là sống chậm hơn. Điều quan trọng là sự lựa chọn ấy thuộc về chính mình, thay vì được quyết định hoàn toàn bởi ánh nhìn bên ngoài.

Một người phụ nữ có tri thức cũng không nhất thiết phải lúc nào cũng là người có câu trả lời. Họ có thể thay đổi quan điểm sau một trải nghiệm mới, thừa nhận mình chưa biết một điều gì đó, tìm kiếm sự giúp đỡ hoặc bắt đầu lại ở một lĩnh vực khác. Đó không phải là sự yếu thế. Khả năng học hỏi và thay đổi chính là một phần của đời sống trí tuệ.

Trong một xã hội ngày càng đề cao thành tích, đôi khi việc giữ được sự bình thản trước những thước đo bên ngoài cũng là một năng lực. Không phải thành công nào cũng cần được công bố. Không phải lựa chọn nào cũng cần được giải thích. Và không phải cuộc đời nào cũng cần đi theo cùng một nhịp. Phụ nữ trí thức có thể đóng góp cho xã hội bằng chuyên môn, bằng những công trình nghiên cứu, bằng công việc giáo dục, quản lý, kinh doanh hay những hoạt động cộng đồng. Nhưng bên cạnh những đóng góp ấy, họ cũng có một đời sống riêng với những mong muốn, giới hạn và lựa chọn cần được tôn trọng.

Khi một người phụ nữ hiểu điều gì thực sự quan trọng với mình, tri thức lúc ấy không chỉ giúp cô ấy làm được nhiều hơn. Nó còn giúp cô ấy biết điều gì không nhất thiết phải làm. Và có lẽ, đó là một trong những biểu hiện đẹp nhất của sự trưởng thành: vẫn bước về phía trước, vẫn đóng góp, vẫn giữ trách nhiệm với những người mình yêu thương, nhưng không còn sống chỉ để trở thành phiên bản mà người khác mong đợi.