Rằm tháng 7 năm 2026 rơi vào thứ Năm, ngày 27/8 dương lịch (15/7 âm lịch). Vào dịp này, bên cạnh việc chuẩn bị hoa quả, mâm cơm để thắp hương tưởng nhớ tổ tiên, nhiều gia đình còn làm thêm một mâm cúng chúng sinh, dân gian vẫn quen gọi là cúng cô hồn. Chính vì phong tục này khá phổ biến nên không ít người nảy sinh thắc mắc: Rằm tháng 7 có nhất thiết phải cúng chúng sinh hay không? Nếu gia đình chỉ thắp hương gia tiên mà không chuẩn bị mâm lễ này thì có được không?

Cúng chúng sinh không phải nghi lễ bắt buộc mọi gia đình phải thực hiện

Trước hết cần hiểu rằng Rằm tháng 7 trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng của người Việt có nhiều lớp ý nghĩa. Đây là dịp Vu Lan gắn với tinh thần báo hiếu trong Phật giáo, đồng thời cũng là thời điểm nhiều gia đình tưởng nhớ ông bà, tổ tiên và những người thân đã khuất. Trong khi đó, cúng chúng sinh là một tập tục mang ý nghĩa bố thí, chia sẻ với những vong linh không nơi nương tựa theo quan niệm dân gian. Vì thế, mâm cúng này thường có những lễ vật khá giản dị như cháo loãng, gạo, muối, bánh kẹo, bỏng, hoa quả, nước... Tuy nhiên, không có quy định rằng cứ đến Rằm tháng 7, mọi gia đình đều bắt buộc phải cúng chúng sinh. Việc thực hiện hay không còn phụ thuộc vào tín ngưỡng, phong tục địa phương và nếp sinh hoạt của từng nhà. Gia đình vốn duy trì tục cúng chúng sinh từ nhiều năm có thể tiếp tục thực hiện. Ngược lại, nhà chỉ thắp hương gia tiên mà không chuẩn bị riêng mâm cúng chúng sinh cũng không nên vì thế mà lo lắng mình "thiếu lễ" hoặc làm chưa đúng.

Không cúng chúng sinh có cần làm gì thay thế không?

Câu trả lời cũng là không nhất thiết. Nếu gia đình không có tập tục cúng chúng sinh, Rằm tháng 7 vẫn có thể được chuẩn bị như một dịp tưởng nhớ tổ tiên theo nếp nhà. Bàn thờ được lau dọn sạch sẽ, hoa tươi, nước sạch, trái cây hay mâm cơm được chuẩn bị tùy điều kiện. Mâm lễ không cần quá lớn và cũng không có một công thức chung mà tất cả các gia đình phải làm giống nhau.

Với những người thực hành lễ Vu Lan theo Phật giáo, ý nghĩa báo hiếu cũng không chỉ nằm ở việc chuẩn bị lễ vật. Sự quan tâm dành cho cha mẹ khi còn hiện hữu, tưởng nhớ người đã khuất hay làm những việc thiện trong khả năng của mình đều phù hợp với tinh thần hướng tới lòng biết ơn của dịp này. Bởi vậy, không cần thấy hàng xóm hay người thân chuẩn bị mâm cúng chúng sinh rồi vội làm theo chỉ vì sợ nhà mình "thiếu một lễ".

Nếu cúng chúng sinh, nên chuẩn bị thế nào?

Gia đình muốn duy trì phong tục có thể chuẩn bị mâm lễ theo tập quán địa phương hoặc nếp nhà từ trước. Cúng chúng sinh thường không đặt nặng chuyện mâm cao cỗ đầy, lễ vật phổ biến có thể gồm:

- Cháo loãng, gạo và muối.

- Bánh, kẹo, bỏng hoặc một số món ăn đơn giản.

- Hoa quả, nước sạch.

- Hương và các lễ vật khác nếu gia đình vẫn sử dụng theo tập tục.

Theo phong tục phổ biến, mâm cúng chúng sinh thường được đặt ngoài trời, trước cửa hoặc tại vị trí phù hợp bên ngoài không gian thờ cúng chính, thay vì bày chung trên bàn thờ gia tiên. Nếu sống tại chung cư, gia đình cũng cần cân nhắc quy định về phòng cháy chữa cháy và không gian sử dụng chung. Không nên tùy tiện thắp hương, đốt vàng mã hoặc bày lễ tại hành lang, cầu thang và những khu vực có thể ảnh hưởng đến các hộ xung quanh.

Không cần biến mâm cúng thành chuyện hơn - kém

Một điều dễ xảy ra vào những dịp lễ lớn là tâm lý nhìn người khác chuẩn bị rồi cảm thấy nhà mình cũng phải có đủ. Từ một mâm lễ mang ý nghĩa sẻ chia, nhiều người có thể vô tình biến nó thành việc phải sắm thật nhiều mới cảm thấy yên tâm. Điều này không cần thiết. Cũng không có cơ sở để cho rằng mâm lễ càng lớn, lễ vật càng đắt tiền thì càng đem lại nhiều may mắn, hay ngược lại, không cúng chúng sinh sẽ dẫn tới điều không tốt. Nếu thực hiện, gia đình chỉ nên chuẩn bị trong khả năng và giữ sự trang nghiêm, sạch sẽ. Nếu không thực hiện, cũng không cần tìm một nghi lễ khác để "bù" vào.

Quan trọng vẫn là nếp nhà và sự thành tâm

Vì vậy, với câu hỏi "Rằm tháng 7 có nhất thiết phải cúng chúng sinh?", câu trả lời là không. Đây là một phong tục được nhiều gia đình duy trì chứ không phải nghi lễ bắt buộc đối với tất cả mọi người. Nhà có tục thì có thể tiếp tục chuẩn bị, nhà không có tục cũng không cần miễn cưỡng làm theo. Rằm tháng 7 trước hết vẫn là dịp để mỗi người hướng về nguồn cội, tưởng nhớ ông bà, cha mẹ và những người đã khuất. Một bình hoa, nén hương hay mâm cơm giản dị nhưng được chuẩn bị chu đáo vẫn ý nghĩa hơn việc sắm sửa thật lớn chỉ vì tâm lý sợ rằng "không cúng thì không được".

*Thông tin trong bài mang tính tham khảo, chiêm nghiệm