Ung thư đại trực tràng nổi tiếng là căn bệnh tiến triển âm thầm, với nhiều triệu chứng ban đầu dễ nhầm lẫn với các rối loạn tiêu hóa thông thường như trĩ hay viêm đại tràng.

Theo số liệu GLOBOCAN 2024 của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC thuộc WHO), thế giới ghi nhận khoảng 2,04 triệu ca mắc mới và gần 918.000 ca tử vong do ung thư đại trực tràng. Đây hiện là loại ung thư phổ biến thứ 3 và đứng thứ 2 về số ca tử vong do ung thư trên toàn cầu. Tại Việt Nam, căn bệnh này cũng nằm trong nhóm ung thư phổ biến nhất, với ước tính 22.584 ca mắc mới và 10.990 ca tử vong trong năm 2024, xếp thứ 3 về số ca mắc mới.

Ảnh minh họa

Sở dĩ căn bệnh này được ví như kẻ "lén ăn tuổi thọ" là bởi quá trình biến đổi từ một polyp lành tính thành khối u ác tính thường diễn ra lặng lẽ suốt 5 đến 10 năm mà gần như không gây đau đớn. Sự chủ quan khiến người bệnh đánh mất giai đoạn vàng điều trị; nếu phát hiện ở giai đoạn sớm, tỷ lệ sống trên 5 năm đạt tới hơn 90%, nhưng khi khối u đã di căn xa, con số này tụt giảm thảm hại xuống dưới 15%.

Vì sao buổi sáng dễ "phơi bày" dấu hiệu ung thư đại trực tràng?

Sau một đêm dài từ 7 đến 8 tiếng nghỉ ngơi, phân và các chất cặn bã tích tụ tại đoạn cuối của đại tràng và trực tràng. Khi bạn vừa thức dậy và đứng thẳng người, phản xạ dạ dày đại tràng tự nhiên được kích hoạt, tạo ra các đợt nhu động ruột mạnh mẽ nhất trong ngày để đẩy chất thải ra ngoài.

Ảnh minh họa

Chính áp lực co bóp và sự cọ xát của khối phân vào thành ruột lúc sáng sớm sẽ trực tiếp tác động lên khối u ác tính (nếu có), khiến chúng bộc lộ những tín hiệu bất thường rõ rệt nhất. Nếu thấy 4 dấu hiệu dưới đây kéo dài trên 2 tuần, bạn cần đến bệnh viện nội soi ngay lập tức:

1. Thay đổi thói quen đại tiện ngay khi vừa thức dậy

Ở người khỏe mạnh, nhu động ruột buổi sáng diễn ra nhịp nhàng và trơn tru. Tuy nhiên, nếu vừa mở mắt bạn đã bị mót rặn dữ dội, đi ngoài nhiều lần trong buổi sáng nhưng mỗi lần chỉ ra rất ít phân, hoặc rơi vào tình trạng táo bón xen kẽ tiêu chảy thất thường thì tuyệt đối không được chủ quan.

Khi khối u phát triển nhô vào lòng ruột, nó vừa cản trở đường đi của chất thải, vừa kích thích liên tục các thụ thể thần kinh tại niêm mạc trực tràng. Điều này tạo ra cảm giác buồn đi vệ sinh giả tạo ngay khi bạn vừa bước xuống giường, khiến người bệnh luôn có cảm giác đi ngoài không hết phân.

2. Đau quặn bụng dưới và mệt mỏi rã rời dù vừa ngủ dậy

Nếu vừa thức dậy sau một giấc ngủ dài nhưng cơ thể vẫn uể oải, hoa mắt chóng mặt kèm theo những cơn đau quặn âm ỉ vùng bụng dưới, rất có thể đường ruột của bạn đang gặp vấn đề nghiêm trọng.

Ảnh minh họa

Theo Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (ACS), tình trạng chảy máu vi thể âm thầm kéo dài tại khối u đại trực tràng khiến người bệnh bị thiếu máu thiếu sắt mạn tính, dẫn đến cảm giác kiệt sức, thiếu oxy và chóng mặt ngay từ đầu ngày. Đồng thời, sự tắc nghẽn bán phần do khối u gây ra khiến khí và phân bị ứ đọng suốt đêm, tạo ra các cơn co thắt đau quặn ở khung đại tràng vào buổi sáng sớm.

3. Phân dẹt mỏng như dải ruy băng hoặc vón cục nhỏ

Thay vì vội vàng xả nước, bạn hãy quan sát hình dạng khuôn phân trong lần đi vệ sinh đầu tiên trong ngày. Nếu thấy phân biến dạng bất thường, dẹt mỏng như chiếc bút chì, dải ruy băng hoặc chia thành từng viên nhỏ lổn nhổn, đó là tín hiệu cảnh báo lòng ruột đang bị thu hẹp.

Về mặt cơ học, khối u đại trực tràng khi lớn dần sẽ chiếm một phần diện tích lòng ống tiêu hóa, tạo thành một điểm hẹp cố định. Khi khối phân được nhu động ruột buổi sáng đẩy đi qua vùng hẹp này, nó buộc phải ép chặt và biến dạng theo khe hở còn lại trước khi thoát ra ngoài.

4. Máu lẫn trong phân hoặc giấy vệ sinh dính máu đỏ sẫm

Nhiều người thường tặc lưỡi cho qua khi thấy máu lúc đi vệ sinh buổi sáng vì lầm tưởng do bệnh trĩ nội. Tuy nhiên, máu do trĩ thường có màu đỏ tươi, nhỏ giọt sau khi phân đã ra ngoài. Ngược lại, máu do ung thư đại trực tràng thường có màu đỏ sẫm, đỏ bầm hoặc lẫn dịch nhầy quyện chặt vào bên trong khuôn phân.

Ảnh minh họa

Bề mặt các khối u đại trực tràng có hệ thống mạch máu tăng sinh rất mỏng manh và dễ vỡ. Vào buổi sáng, phân tích tụ qua đêm thường khô và cứng hơn; khi cọ xát qua bề mặt khối u sẽ làm trầy xước, gây chảy máu rỉ rả trộn lẫn trực tiếp vào chất thải. Một nghiên cứu quy mô lớn công bố trên tạp chí y khoa JAMA Network Open đã chỉ ra rằng chảy máu trực tràng là một trong những triệu chứng cảnh báo sớm có giá trị tiên lượng mạnh nhất đối với ung thư đại trực tràng, đặc biệt ở người trẻ tuổi.

Bên cạnh 4 dấu hiệu buổi sáng kể trên, người bệnh còn có thể gặp các triệu chứng toàn thân khác như sút cân nhanh không rõ lý do, chướng bụng đầy hơi kéo dài, đi ngoài phân đen hoặc sờ thấy khối u cứng vùng bụng dưới khi bệnh đã bước sang giai đoạn tiến triển.