Sylvia Aceved, nữ kỹ sư NASA thúc đẩy giáo dục STEM cho trẻ em gái

Có những giấc mơ bắt đầu từ phòng thí nghiệm, cũng có những giấc mơ được nhen lên dưới bầu trời đầy sao. Với Sylvia Acevedo, mọi thứ khởi nguồn từ chuyến cắm trại đầu tiên cùng Hội Nữ Hướng đạo khi bà mới bảy tuổi. Chính đêm hôm ấy, khi lần đầu ngước nhìn bầu trời đầy sao, cô bé người Mỹ gốc Tây Ban Nha đã nuôi dưỡng khát vọng khám phá vũ trụ, khát vọng sau này đưa bà trở thành kỹ sư của Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA).

Sylvia Acevedo (sinh khoảng năm 1956–1957) sinh ra gần Căn cứ Không quân Ellsworth, bang Nam Dakota. Bà lớn lên trong gia đình có cha là sĩ quan quân đội. Khi gia đình chuyển đến Las Cruces, bang New Mexico, bà gia nhập Hội Nữ Hướng đạo từ năm bảy tuổi. Đây cũng là nơi những người hướng dẫn khuyến khích cô bé theo đuổi niềm yêu thích khoa học, mở ra cánh cửa đầu tiên dẫn đến thế giới STEM.

Trong cuốn hồi ký Path to the Stars: My Journey from Girl Scout to Rocket Scientist, Acevedo kể rằng sau chuyến cắm trại ấy, bà bắt đầu sưu tầm các bài báo về chương trình không gian, tự lắp ráp những mô hình tên lửa Estes bằng giấy và nhựa, rồi dành hàng giờ tìm hiểu về các hành tinh và những chuyến bay vũ trụ. Từ niềm say mê tuổi thơ, ước mơ trở thành kỹ sư ngày càng rõ nét.

Ước mơ ấy được hiện thực hóa khi Acevedo tốt nghiệp loại xuất sắc ngành Kỹ thuật công nghiệp tại Đại học Bang New Mexico năm 1979. Nhờ học bổng GEM, bà tiếp tục theo học cao học tại Đại học Stanford và trở thành một trong những sinh viên gốc Tây Ban Nha đầu tiên nhận bằng thạc sĩ về kỹ thuật hệ thống của trường. Theo Acevedo, việc lớn lên trong môi trường song ngữ đã góp phần hình thành tư duy cởi mở và phong cách lãnh đạo của bà trong suốt sự nghiệp.

Năm 1980, Acevedo bắt đầu làm việc tại IBM trong khi tiếp tục chương trình cao học. Không lâu sau, bà gia nhập Phòng thí nghiệm Động lực Phản lực (Jet Propulsion Laboratory – JPL) của NASA, nơi bà tham gia các chương trình Solar Polar Mission và Voyager 2.

Tại NASA, Acevedo phụ trách phát triển thuật toán và phân tích dữ liệu thu được từ chuyến bay ngang qua Sao Mộc cùng hai vệ tinh Io và Europa của tàu thăm dò Voyager 2. Những năm làm việc tại JPL không chỉ giúp bà khẳng định năng lực trong lĩnh vực kỹ thuật hệ thống mà còn đặt nền móng cho sự nghiệp kéo dài nhiều thập kỷ trong ngành công nghệ cao.

Khi Sylvia Acevedo gia nhập Phòng thí nghiệm Động lực Phản lực (Jet Propulsion Laboratory – JPL), NASA đang bước vào giai đoạn khai thác những thành quả quan trọng của chương trình thám hiểm hành tinh. Voyager 2 là tàu vũ trụ đầu tiên và đến nay vẫn là tàu duy nhất từng bay qua cả bốn hành tinh khổng lồ của Hệ Mặt Trời. Mỗi lần tàu lướt qua một hành tinh hoặc vệ tinh, hàng triệu tín hiệu đo đạc được truyền về Trái Đất, từ hình ảnh, từ trường đến bức xạ và các thông số vật lý khác.

Trong môi trường đó, công việc của một kỹ sư hệ thống không chỉ đơn thuần là viết thuật toán hay xử lý dữ liệu. Điều quan trọng hơn là bảo đảm các nguồn dữ liệu từ nhiều thiết bị khác nhau được phân tích chính xác, đồng bộ và có thể chuyển hóa thành những kết quả khoa học phục vụ các nhóm nghiên cứu. Acevedo tham gia phát triển thuật toán và phân tích dữ liệu thu được trong chuyến bay ngang qua Sao Mộc cùng hai vệ tinh Io và Europa của Voyager 2, góp phần hỗ trợ quá trình khai thác các quan sát khoa học từ một trong những sứ mệnh không gian có ảnh hưởng nhất thế kỷ XX.

Khoảng thời gian làm việc tại JPL cũng định hình tư duy nghề nghiệp của Acevedo. Bà nhiều lần chia sẻ rằng nghiên cứu không gian là lĩnh vực đòi hỏi khả năng làm việc liên ngành, nơi các kỹ sư, nhà vật lý, chuyên gia phần mềm và nhà khoa học phải phối hợp chặt chẽ để giải quyết những bài toán chưa từng có tiền lệ. Chính cách tiếp cận này đã trở thành nền tảng cho phong cách lãnh đạo của bà sau này khi chuyển sang lĩnh vực công nghệ và giáo dục STEM: khuyến khích tư duy giải quyết vấn đề, hợp tác và đổi mới sáng tạo thay vì chỉ ghi nhớ kiến thức.

Rời NASA, Acevedo tiếp tục đảm nhiệm nhiều vị trí quản lý và điều hành tại IBM, Apple, Autodesk và Dell. Bà cũng đồng sáng lập REBA Technologies doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghệ mạng tốc độ cao InfiniBand đồng thời sáng lập và điều hành CommuniCard tại Austin, bang Texas.

Sylvia Acevedo được Tổng thống Barack Obama bổ nhiệm vào Ủy ban Xuất sắc Giáo dục dành cho người Mỹ gốc Tây Ban Nha

Bên cạnh hoạt động kinh doanh, Acevedo luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho giáo dục. Năm 2011, bà được Tổng thống Barack Obama bổ nhiệm vào Ủy ban Xuất sắc Giáo dục dành cho người Mỹ gốc Tây Ban Nha, tham gia thúc đẩy các chính sách mở rộng cơ hội học tập cho thế hệ trẻ.

Sau nhiều năm thành công trong lĩnh vực công nghệ, Acevedo quyết định trở về nơi đã khơi nguồn cảm hứng cho mình từ thuở nhỏ. Gia nhập Hội đồng Quốc gia của Girl Scouts of the USA từ năm 2009, bà được bổ nhiệm làm Giám đốc Điều hành lâm thời vào năm 2016 và chính thức trở thành CEO từ năm 2017.

Trên cương vị người đứng đầu tổ chức, Acevedo thúc đẩy mạnh mẽ việc đổi mới chương trình đào tạo, đưa STEM trở thành một trong những trọng tâm phát triển. Chỉ trong ba năm, Girl Scouts đã giới thiệu hơn 100 huy hiệu mới về STEM và hoạt động ngoài trời số lượng lớn nhất trong lịch sử gần đây của tổ chức. Nội dung đào tạo được mở rộng sang nhiều lĩnh vực như robot, lập trình, kỹ thuật, khoa học không gian, phân tích thời tiết, phát triển ứng dụng, thiết kế trò chơi và an ninh mạng.

Khi trở thành CEO của Girl Scouts of the USA, Acevedo không xem STEM chỉ là một nhóm môn học cần bổ sung vào chương trình đào tạo. Theo bà, điều quan trọng là biến khoa học thành những trải nghiệm thực hành đủ hấp dẫn để các bé gái tự tin khám phá và kiên trì theo đuổi.

Đó cũng là lý do Girl Scouts, dưới sự lãnh đạo của Acevedo, đã phát triển hơn 100 huy hiệu mới về STEM và hoạt động ngoài trời đợt đổi mới lớn nhất trong lịch sử gần đây của tổ chức. Thay vì chỉ học lý thuyết, các em được trực tiếp lập trình robot, thiết kế ứng dụng, tìm hiểu khoa học không gian, quan sát các hiện tượng thời tiết, thực hành an ninh mạng hay giải quyết các bài toán kỹ thuật thông qua những dự án thực tế. Mô hình này giúp trẻ hình thành tư duy khoa học từ sớm, đồng thời phát triển kỹ năng làm việc nhóm, sáng tạo và giải quyết vấn đề.

Định hướng của Acevedo xuất phát từ thực tế rằng phụ nữ vẫn chiếm tỷ lệ thấp trong nhiều ngành công nghệ cao, đặc biệt là khoa học máy tính, kỹ thuật và an ninh mạng. Theo bà, khoảng cách giới không bắt đầu ở bậc đại học hay khi tuyển dụng mà xuất hiện từ rất sớm, khi nhiều bé gái chưa có cơ hội tiếp xúc với các hoạt động STEM hoặc thiếu những hình mẫu để noi theo. Vì vậy, việc đưa robot, lập trình hay khoa học không gian đến với trẻ em thông qua các hoạt động ngoại khóa không chỉ nhằm trang bị kiến thức mà còn giúp các em tin rằng mình cũng có thể trở thành kỹ sư, nhà khoa học hoặc doanh nhân công nghệ trong tương lai.

Có thể nói, dấu ấn lớn nhất của Sylvia Acevedo không chỉ nằm ở những năm tháng làm việc tại NASA hay các tập đoàn công nghệ mà còn ở nỗ lực xây dựng một "đường băng" cho thế hệ nữ sinh tiếp theo. Nếu Voyager 2 từng mở rộng hiểu biết của con người về Hệ Mặt Trời thì hơn 100 huy hiệu STEM mà bà khởi xướng đã góp phần mở rộng cánh cửa để nhiều bé gái mạnh dạn bước vào thế giới khoa học và công nghệ.

Theo Acevedo, mục tiêu không chỉ là khơi dậy niềm yêu thích khoa học ở các bé gái mà còn trang bị cho các em những kỹ năng cần thiết để bước vào nền kinh tế số. Bà đặc biệt ưu tiên các chương trình thu hẹp khoảng cách giới trong khoa học máy tính và an ninh mạng hai lĩnh vực vốn có tỷ lệ nữ giới tham gia còn thấp.

Trong một cuộc phỏng vấn với Crain's New York, Acevedo từng chia sẻ rằng Hội Nữ Hướng đạo đã giúp bà hình thành những kỹ năng lãnh đạo ngay từ nhỏ. Vì vậy, khi trở thành CEO, bà mong muốn mở rộng sức ảnh hưởng của phong trào, thu hút nhiều thành viên hơn và tạo điều kiện để nhiều bé gái có cơ hội tiếp cận khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Những đóng góp của Sylvia Acevedo được ghi nhận không chỉ trong lĩnh vực công nghệ mà còn ở giáo dục STEM. Năm 2018, Forbes đưa bà vào danh sách 50 phụ nữ hàng đầu trong lĩnh vực công nghệ của Mỹ. Cùng năm, Fast Company bình chọn bà là một trong 100 người sáng tạo nhất trong kinh doanh. Năm 2019, bà nhận Giải thưởng Di sản Tây Ban Nha về Lãnh đạo, được InStyle vinh danh trong danh sách The Badass 50 và được Hiệp hội Kỹ sư Chuyên nghiệp gốc Tây Ban Nha (SHPE) ghi nhận vì những đóng góp trong việc thúc đẩy phụ nữ gốc Latinh theo đuổi các ngành STEM.

Sau khi rời cương vị CEO của Girl Scouts vào tháng 8/2020, Acevedo tiếp tục tham gia hội đồng quản trị của nhiều doanh nghiệp công nghệ như Qualcomm, Credo và Quark.ai. Bà cũng là diễn giả tại nhiều diễn đàn quốc tế về lãnh đạo, giáo dục STEM, đổi mới sáng tạo và đa dạng trong lực lượng lao động công nghệ.

Song song với hoạt động quản trị, Acevedo là tác giả của nhiều đầu sách truyền cảm hứng. Cuốn hồi ký Path to the Stars xuất bản năm 2018 kể lại hành trình từ một nữ hướng đạo sinh đến nhà khoa học tên lửa, gửi gắm thông điệp về lòng kiên trì và dũng khí theo đuổi ước mơ. Năm 2025, bà tiếp tục ra mắt The Pioneer's Playbook, chia sẻ triết lý lãnh đạo dựa trên ba giá trị cốt lõi: Sự rõ ràng – Lòng can đảm – Niềm tin, được đúc kết từ nhiều thập kỷ làm việc trong khoa học, công nghệ và quản trị.

Hành trình của Sylvia Acevedo cho thấy sức mạnh của giáo dục STEM khi được nuôi dưỡng từ những trải nghiệm tuổi thơ. Từ cô bé mê ngắm các vì sao, bà trở thành kỹ sư NASA, nhà lãnh đạo công nghệ và người tạo cơ hội để hàng triệu trẻ em gái tiếp cận khoa học. Câu chuyện của Acevedo là minh chứng rằng một nguồn cảm hứng đúng lúc có thể thay đổi cuộc đời một con người và góp phần định hình thế hệ các nhà khoa học tương lai.