Tháng Giêng – tháng mở đầu cho cả năm luôn được người Việt coi trọng trong từng nếp ăn, thói quen sinh hoạt. Không chỉ chuyện xuất hành, khai bút hay mở hàng, mà ngay cả mâm cơm gia đình cũng được các cụ dặn dò kỹ lưỡng. Trong đó có một điều ít người trẻ để ý: tháng Giêng không nên nấu canh khổ qua quá thường xuyên, bởi dân gian từng quan niệm món này dễ mang ý nghĩa "khổ" kéo dài, ảnh hưởng đến hòa khí trong nhà.

Nghe có vẻ mê tín, nhưng đằng sau lời dặn ấy lại là một triết lý sống thú vị.

"Khổ qua" – cái tên đã mang thông điệp

Khổ qua (mướp đắng) vốn là món ăn thanh mát, giải nhiệt, tốt cho sức khỏe. Ở miền Nam, canh khổ qua nhồi thịt còn xuất hiện trong mâm cỗ Tết với ý nghĩa "khổ qua" mong điều khó khăn cũ trôi qua, bước sang năm mới nhẹ nhàng hơn.

Tuy nhiên, nhiều gia đình miền Bắc lại có quan niệm khác. Các cụ cho rằng trong tháng Giêng – thời điểm khởi đầunên hạn chế nấu món mang chữ "khổ" quá nhiều. Bởi lời ăn tiếng nói đầu năm rất được coi trọng và tên món ăn cũng được xem là một phần của "khẩu khí".

Dù chỉ là quan niệm dân gian, nhưng nó phản ánh mong muốn chung: đầu năm nên nhắc nhiều đến điều vui, điều may thay vì nhấn mạnh vào chữ "khổ".

Ăn uống đầu năm và tâm lý gia đình

Thực tế, món ăn không tự tạo ra xung đột. Nhưng tâm lý con người trong tháng Giêng thường nhạy cảm hơn. Ai cũng mong một khởi đầu suôn sẻ, thuận hòa. Khi trong nhà thường xuyên nhắc đến "khổ", dù vô thức, điều đó có thể tạo cảm giác nặng nề.

Người xưa vì vậy thường khuyên: tháng Giêng ưu tiên những món mang ý nghĩa tròn đầy, ấm áp như canh bí đỏ, canh rau xanh, thịt kho, cá kho… Những món có tên gọi gợi cảm giác đủ đầy, sum vầy.

Khổ qua không phải món xấu, nhưng nên xuất hiện ở mức độ vừa phải thay vì lặp lại quá nhiều trong những ngày đầu năm.

Cách hiểu linh hoạt trong đời sống hiện đại

Ở góc nhìn ngày nay, khổ qua là thực phẩm giàu dinh dưỡng, giúp thanh lọc cơ thể sau Tết, điều rất cần thiết sau chuỗi ngày ăn nhiều đạm và dầu mỡ. Vì vậy, không có lý do gì để kiêng hoàn toàn.

Điều các cụ nhấn mạnh thực ra không phải là loại bỏ món ăn, mà là giữ sự cân bằng trong tháng đầu năm. Thay vì nấu liên tục một món, hãy đa dạng bữa cơm, thay đổi thực đơn để tạo cảm giác mới mẻ, nhẹ nhàng.

Một căn bếp có nhiều màu sắc, nhiều hương vị khác nhau sẽ giúp không khí gia đình sinh động hơn điều này mới thật sự ảnh hưởng đến hòa khí.

Gia đạo thuận hòa bắt đầu từ điều nhỏ

"Gia đạo lục đục" không đến từ một nồi canh, mà đến từ tâm trạng và cách cư xử giữa các thành viên. Tuy vậy, phong tục ẩm thực đầu năm chính là cách người xưa gửi gắm mong muốn về sự êm ấm.

Tháng Giêng, thay vì tranh luận đúng – sai chuyện kiêng kỵ, có lẽ điều quan trọng hơn là cùng nhau nấu một bữa cơm vui vẻ, nói với nhau những lời dễ nghe, tạo không khí nhẹ nhàng trong nhà.

Nếu thích canh khổ qua, bạn vẫn có thể nấu. Nhưng hãy để nó là món cân bằng, không phải món lặp lại mỗi ngày. Bởi suy cho cùng, khởi đầu năm mới không nằm ở việc kiêng tuyệt đối một món ăn, mà nằm ở sự chủ động giữ cho căn bếp và cả gia đình luôn ấm áp, hài hòa.