Buổi sáng, ở một phòng bi-a mở cửa 24 giờ tại Thâm Quyến, Guo Zihao, 29 tuổi, tỉnh dậy với 20 nhân dân tệ (khoảng 3 USD) cuối cùng trong túi. Trong nhiều tháng, những nơi như thế đã thay khách sạn và nhà trọ. Câu chuyện của Guo, được South China Morning Post đăng ngày 16/9/2026, đang trở thành gương mặt của một cụm từ đang lan trên mạng xã hội Trung Quốc: "thanh niên treo tường", những người tự mô tả trạng thái làm một ngày, nằm ba ngày.

Theo tường thuật của South China Morning Post, Guo sinh ra trong một gia đình khá giả ở tỉnh Hồ Nam, tốt nghiệp cử nhân kinh tế và quản lý, và từng vẽ ra một con đường sự nghiệp bài bản. Vài năm sau, anh sống ở tầng đáy đô thị. Điều khiến câu chuyện đi viral không phải sự nghèo, mà là cái tên mà một cộng đồng ngày càng đông chọn cho tình trạng của họ.

"Treo tường" nghĩa là gì?

Cụm từ này dịch từ hai chữ Hán Việt là "quải bích", nghĩa đen là treo lên tường và để đó không dùng đến. Theo từ điển Baidu Baike và trang thuật ngữ Gengbaike, cụm này xuất hiện từ thế kỷ 6 trong sách sử Bắc Tề Thư, và đến thời Tống, nhà thơ Lục Du từng mượn hình ảnh này để nói về người tài mà không được trọng dụng, như cái mũ treo tường không ai đội tới.

Ngàn năm sau, cư dân mạng Trung Quốc mượn lại cụm này cho một nhóm người khác. Thanh niên treo tường, theo mô tả của SCMP, là những người trẻ tách khỏi xã hội, không có việc làm ổn định, tự mỉa mai chính mình bằng câu "làm một ngày, nằm ba ngày". Cách gọi này lan rộng trên Weibo, Douyin và Xiaohongshu trong năm nay.

Có gì đó đã bắt đầu từ 20 năm trước

Xu hướng này không mới hoàn toàn. Nó là bản mới nhất của một dòng văn hoá đã có ở Trung Quốc gần hai thập kỷ, và người đi trước trực tiếp là nhóm Tam Hoà Đại Thần.

Theo tường thuật của ANU Press và Đại học Florence, nhóm này xuất hiện từ khoảng giữa những năm 2000, tại khu Long Hoa, Thâm Quyến. Đây là những lao động di cư trẻ, phần lớn là nam, tới các đô thị lớn với hy vọng đổi đời rồi mắc kẹt giữa ca làm 12 tiếng ở nhà máy và tâm lý ngại quay về quê tay trắng. Họ chọn phương án thứ ba: chỉ nhận việc trả công theo ngày, làm một hai bữa, tiêu hết rồi lại tìm việc tiếp. Câu cửa miệng của họ, được nhiều nghiên cứu ghi lại, đúng là "làm một ngày, chơi ba ngày".

Cái tên "Đại Thần" mà cộng đồng mạng đặt cho nhóm này mang tính giễu, ý nói họ đạt tới một cảnh giới "tu luyện" mới khi biết cách sống trên mức tối thiểu mà không cần chạy theo bất kỳ kỳ vọng nào của xã hội. Tháng 5/2018, đài NHK của Nhật phát phóng sự về nhóm lao động này, đưa hiện tượng ra công chúng quốc tế. Chợ Tam Hoà sau đó bị giải toả và khu vực được tái phát triển, nhưng cách sống thì không mất đi.

Đến mùa xuân 2021, sau hơn một năm giãn cách COVID, tinh thần này lan lên nhóm nhân viên văn phòng dưới cái tên "nằm phẳng", theo The American Spectator. Song song còn có "buông cho hỏng" và "ủ rũ". Mỗi cái tên là một sắc thái, nhưng cùng chung một mạch: từ chối cuộc đua mà truyền thông Trung Quốc thường gọi là "văn hoá phấn đấu".

Vì sao cụm mới xuất hiện năm 2026?

Cái khác của thanh niên treo tường nằm ở đối tượng. Tam Hoà là chuyện của lao động di cư ít bằng cấp. Nằm phẳng là chuyện của dân văn phòng bị vắt kiệt. Thanh niên treo tường, theo mô tả của SCMP qua trường hợp Guo, đang là chuyện của cử nhân đại học vừa ra trường.

Số liệu từ Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, được Reuters dẫn lại, cho thấy tỷ lệ thất nghiệp thành thị nhóm 16-24 tuổi (không tính sinh viên đang đi học) tháng 6/2026 là 14,9%, mức thấp nhất trong một năm. Chỉ một tháng sau, con số nhảy lên 17,9% khi lứa cử nhân tốt nghiệp mùa hè đổ vào thị trường lao động. Ước tính có hơn 10 triệu tân cử nhân bước ra khỏi giảng đường trong mùa hè 2026, tạo áp lực cung lao động lớn nhất từ trước tới nay.

Con số 17,9% là mức cao nhất kể từ tháng 8/2025, và không xa kỷ lục 21,3% hồi tháng 6/2023. Sau lần chạm đỉnh đó, Cục Thống kê Quốc gia tạm dừng công bố dữ liệu, sau đó tái công bố với phương pháp đo mới loại sinh viên đang đi học ra khỏi lực lượng lao động.

Cụm treo tường được lan rộng vì nó không mang tính chiến đấu như nằm phẳng, cũng không mang tính suy sụp như ủ rũ. Nó trung tính và tự trào, mô tả trạng thái "bị gác lại". Người tự nhận là thanh niên treo tường không kêu gọi phản kháng. Guo nói với SCMP rằng anh chỉ mong thanh niên treo tường đối mặt với ít định kiến hơn.

Với các thương hiệu tiêu dùng đang tính đường tiếp cận Gen Z Trung Quốc, đây là một nhóm khách hàng vừa tăng nhanh về quy mô, vừa đang định nghĩa lại cách chi tiêu và cách nói về bản thân. Đó là chỉ số kinh tế và văn hoá mà mỗi cụm từ mới trên mạng xã hội đang phát ra, ở những mức độ ồn ào rất khác nhau.

Theo SCMP