Buổi chiều đưa con xuống sân chơi, một người mẹ nhìn thấy bé hàng xóm trạc tuổi con mình đang bước lon ton theo bà. Quay sang đứa con vẫn ngồi dưới thảm, chỉ muốn bò đến chỗ quả bóng, chị không khỏi sốt ruột: “Sao bạn đi được rồi mà con vẫn chưa chịu đi?”.

Về nhà, chị bắt đầu dành nhiều thời gian hơn để tập cho con đứng, dắt con bước từng bước. Con ngồi xuống thì mẹ kéo dậy, con quay sang đồ chơi thì mẹ lại gọi về. Buổi chơi vốn vui vẻ dần trở thành lúc cả hai mẹ con đều mệt: Mẹ mong con tiến bộ thật nhanh, còn con chỉ muốn được tiếp tục khám phá theo cách quen thuộc.

Có khi, áp lực nuôi con bắt đầu từ một cuộc trò chuyện rất bình thường như thế.

Một câu khoe con, một người mẹ mất bình tĩnh

Các bà mẹ gặp nhau thường có rất nhiều chuyện để kể: Con ăn được bao nhiêu, ngủ có ngon không, đã biết lẫy, biết bò hay biết gọi mẹ chưa. Chia sẻ những điều ấy vốn là một niềm vui. Nhưng đôi khi, người nghe lại mang về một nỗi lo.

Một người mẹ kể: “Bé nhà mình biết gọi bà rồi, cứ nhìn thấy bà là gọi”. Người mẹ còn lại cười đáp lời, nhưng tối về liên tục hỏi con: “Mẹ đâu? Gọi mẹ đi nào. Sao con chưa chịu nói?”.

Một gia đình đăng video con tự xúc ăn rất gọn gàng. Nhìn sang bữa cơm của mình, nơi chiếc thìa còn thường xuyên rơi xuống sàn, một bà mẹ bỗng thấy những gì con đang làm được trở nên quá ít ỏi.

Rồi trong nhóm trò chuyện của các phụ huynh, có người chia sẻ con đã nhận ra màu sắc, có người khoe bé nhớ được nhiều chữ cái. Thế là người vốn chỉ định cho con chơi thoải mái cũng bắt đầu tìm mua thẻ học, sách luyện trí nhớ, đồ chơi “phát triển sớm”.

Không phải cha mẹ muốn gây áp lực cho con. Phần lớn chỉ sợ mình bỏ lỡ điều gì đó, sợ vì chưa biết cách dạy mà con chậm hơn các bạn. Nhưng khi nỗi sợ dẫn dắt việc nuôi dạy, người lớn dễ quên quan sát xem con đang cần gì.

Đừng lấy một kỹ năng để đánh giá cả đứa trẻ

Hai em bé bằng tháng tuổi không có nghĩa sẽ biết làm mọi việc vào cùng một ngày.

Một bé thích di chuyển, luôn muốn với lấy đồ vật ở xa. Bé khác lại có thể ngồi rất lâu để xem một món đồ chơi, lật đi lật lại và tìm cách sử dụng. Ngay trong cùng một gia đình, anh chị em cũng có sở thích, tính cách và cách khám phá thế giới khác nhau.

Điều cha mẹ nhìn thấy ở sân chơi hay trong một đoạn video thường chỉ là một phần rất nhỏ trong sinh hoạt của trẻ. Bé hàng xóm bước đi vững vàng hôm nay có thể đã có nhiều tuần tập luyện trước đó mà mình không chứng kiến. Một em bé nói nhiều khi ở nhà cũng có thể im lặng khi gặp người lạ.

Vì vậy, câu “Bạn làm được rồi, sao con chưa làm được?” thường không giúp người lớn hiểu con hơn. Nó chỉ đặt hai đứa trẻ vào cùng một phép so sánh, trong khi những gì cha mẹ biết về mỗi bé còn rất khác nhau.

Các mốc phát triển có ý nghĩa giúp gia đình theo dõi và nhận ra những điều cần trao đổi với bác sĩ. Tuy nhiên, việc đánh giá cần dựa trên độ tuổi, quá trình tiến bộ và nhiều biểu hiện của trẻ, thay vì chỉ so với một em bé sống cạnh nhà.

Có những tiến bộ nhỏ bị bỏ quên vì cha mẹ đang chờ điều lớn hơn

Khi quá mong con biết đi, người lớn có thể bỏ qua lần đầu con tự vịn vào ghế đứng lên. Khi chỉ chờ con nói được cả câu, cha mẹ dễ không nhận ra con đã biết chỉ vào chiếc cốc để xin nước, quay lại khi được gọi tên hay chủ động mang sách đến nhờ đọc.

Những thay đổi ấy không tạo ra một video khiến nhiều người trầm trồ, nhưng vẫn là những điều đáng được chú ý trong cuộc sống hằng ngày.

Chẳng hạn, hôm trước con còn đưa món đồ chơi cho mẹ để nhờ mở, hôm nay đã tự thử xoay nắp. Hôm trước con chỉ đứng nhìn các bạn chơi, hôm nay đã mạnh dạn tiến lại gần. Hay sau nhiều bữa cầm thìa còn vụng, con đã tự đưa được vài miếng thức ăn vào miệng.

Nếu chỉ nhìn vào việc con chưa làm được, cha mẹ sẽ rất khó cảm thấy yên tâm. Nhưng khi ghi nhận cả quá trình, người lớn có thêm cơ hội nhận ra con đang cố gắng như thế nào và cần được hỗ trợ ở đâu.

Thay vì nói: “Bạn ăn giỏi hơn con nhiều”, có thể nói: “Hôm nay con tự xúc được mấy thìa rồi đấy”.

Thay vì giục: “Nói đi, sao mãi không nói?”, cha mẹ có thể đáp lại điều con đang chú ý: “Con muốn lấy quả bóng à? Quả bóng màu đỏ đây”.

Những cuộc trò chuyện như vậy gần gũi hơn với nhu cầu trước mắt của trẻ, cũng giúp thời gian bên nhau bớt căng thẳng.

Tôn trọng nhịp phát triển của con không có nghĩa là mặc kệ

Bớt so sánh không đồng nghĩa với việc bỏ qua mọi dấu hiệu bất thường hay luôn tự trấn an rằng “lớn lên con sẽ biết”.

Cha mẹ vẫn cần theo dõi sự phát triển của trẻ, đưa con khám sức khỏe định kỳ và trao đổi với nhân viên y tế khi có băn khoăn. Nếu con có dấu hiệu chậm phát triển hoặc mất đi kỹ năng từng làm được, điều cần làm là tìm sự đánh giá chuyên môn, thay vì tiếp tục đối chiếu với con của bạn bè.

Trong sinh hoạt hằng ngày, người lớn có thể tạo cơ hội để trẻ vận động, trò chuyện, chơi và thử làm những việc phù hợp. Chẳng hạn, bố mẹ dành một khoảng sàn an toàn để con tự di chuyển, cùng xem sách tranh, gọi tên đồ vật trong lúc chơi hoặc kiên nhẫn để con thử tự xúc ăn.

Sự đồng hành nằm ở việc tạo điều kiện và đáp lại nhu cầu của con. Nó không nhất thiết phải là những buổi “luyện tập” kéo dài chỉ để lần gặp hàng xóm tiếp theo, cha mẹ có thể tự tin nói rằng con mình cũng đã làm được.

Cha mẹ cũng cần bước ra khỏi cuộc đua

Đôi khi, người lớn cần tự hỏi: Điều khiến mình lo lắng là một biểu hiện cụ thể của con, hay là cảm giác con đang thua một em bé khác?

Nếu chưa từng xem video ấy, chưa nghe câu khoe ấy, mình có đang hài lòng với buổi chơi của hai mẹ con hôm nay không?

Câu trả lời có thể giúp cha mẹ phân biệt giữa điều cần theo dõi và áp lực đến từ việc so sánh.

Trong những cuộc trò chuyện, thay vì hỏi mãi “Con bạn biết gì rồi?”, người lớn cũng có thể chia sẻ những điều nhẹ nhàng hơn: Hôm nay bé thích chơi gì, cả nhà vừa có một khoảnh khắc vui ra sao, hay bố mẹ đã xoay xở thế nào để có thêm thời gian bên con.

Một em bé không cần trở thành người biết đi sớm nhất khu nhà, nói nhiều nhất nhóm bạn hay nhận ra nhiều chữ cái nhất để xứng đáng được vui mừng và ghi nhận.

Lần tới, khi thấy bé hàng xóm chạy lon ton còn con mình vẫn mải ngồi chơi, cha mẹ có thể vui với bước tiến của bé ấy, rồi quay lại quan sát con. Biết đâu, ngay lúc đó, con cũng vừa làm được một điều mới mà nếu còn bận so sánh, người lớn sẽ bỏ lỡ.