Quy tắc 4% từng được giới tài chính ca ngợi suốt mấy chục năm như kim chỉ nam cho người về hưu. Nhưng hóa ra nó vẫn có những điểm mù khiến bạn lúc thì sống quá tằn tiện, lúc lại "vung tay" mà chẳng hề hay biết. Tin vui là chỉ cần thêm vài điều chỉnh nhỏ, bạn hoàn toàn có một kế hoạch tiêu tiền hưu trí mượt mà và an tâm hơn rất nhiều.

Quy tắc 4%: đơn giản tới mức… hơi ngây thơ

Nếu bạn từng đọc về tài chính cá nhân, chắc hẳn đã nghe tới quy tắc 4%. Cách làm cực kỳ dễ nhớ: năm đầu tiên nghỉ hưu, bạn rút 4% danh mục đầu tư để chi tiêu, những năm sau cứ giữ nguyên con số đó rồi cộng thêm phần trượt giá. Ví dụ danh mục của bạn là 2 tỷ đồng, năm đầu bạn tiêu 80 triệu, năm sau là 80 triệu cộng lạm phát, cứ thế tiếp tục.

Quy tắc này do chuyên gia William Bengen đưa ra năm 1994, sau khi nghiên cứu cho thấy: người về hưu với danh mục cân bằng giữa cổ phiếu và trái phiếu, nếu áp dụng đúng công thức, sẽ không "cháy túi" trong bất kỳ giai đoạn 30 năm nào kể từ 1926, kể cả lúc kinh tế bết bát.

Nghe thì hoàn hảo, nhưng vấn đề nằm ở chỗ nó quá cứng nhắc. Quy tắc mặc định bạn chỉ sống 30 năm sau hưu, trong khi nhiều người sống lâu hơn thế. Nó cũng giả định thị trường tương lai sẽ "ngoan" như cả thế kỷ qua. Chính vì vậy mà con số 4% liên tục bị điều chỉnh: hãng nghiên cứu Morningstar từng đưa ra mức 3,3% năm 2021, rồi nâng lên 3,9% năm nay, còn chính ông Bengen giờ lại nói con số an toàn có thể lên tới 4,7%.

Đáng lo hơn cả là sự "vô cảm" của nó với thị trường. Nếu danh mục của bạn tăng gấp đôi nhờ thị trường bùng nổ, quy tắc vẫn bắt bạn tiêu đúng con số cũ, tức là sống tiết kiệm một cách không cần thiết. Ngược lại, nếu tài sản bốc hơi một phần ba, nó cũng chẳng nhắc bạn thắt lưng buộc bụng, và bạn buộc phải bán đi phần tài sản lớn hơn để rút đủ số tiền định sẵn. Lặp lại vài năm như vậy, nguy cơ tiêu hết tiền khi vẫn còn sống là hoàn toàn có thật.

Bí quyết đầu tiên: để tuổi thọ "lên tiếng"

Thay vì cứng nhắc tiêu một con số cố định mỗi năm, hãy để hai yếu tố cùng quyết định: bạn dự kiến còn sống bao lâu và danh mục đang có bao nhiêu.

Cách tính khá đơn giản: lấy tổng tài sản hiện tại chia cho số năm bạn kỳ vọng còn sống, ra bao nhiêu thì tiêu trong năm tới chừng đó. Sang năm, bạn lại tính lại với số dư mới và tuổi thọ kỳ vọng mới. Chẳng hạn một phụ nữ 70 tuổi có tuổi thọ kỳ vọng còn khoảng 16 năm, vậy thì chia tài sản làm 16 phần và tiêu một phần trong năm nay. Năm sau, tính lại với số dư mới và 15 năm còn lại, cứ thế tiếp diễn.

Cách "actuarial" này thông minh ở chỗ chi tiêu của bạn sẽ tự co giãn theo thị trường: năm được mùa thì tiêu thoải mái hơn, năm thất bát thì tự động bớt lại, nhờ vậy giảm hẳn nguy cơ hết sạch tiền. Nhược điểm là nó khiến mức chi dao động hơi… mạnh tay. Thị trường rớt 30% thì chi tiêu cũng tụt theo chừng đó, còn nếu thị trường tăng vọt đúng năm tuổi thọ kỳ vọng chỉ còn 5 năm, công thức lại bảo bạn tiêu tới một phần năm tài sản, nhiều hơn hẳn nhu cầu thực.

Lắp "lan can" và "giảm xóc" cho ví tiền

Để khắc phục, bạn hãy lắp thêm "lan can" cho cách tính trên, với quy tắc 4% làm điểm neo. Cụ thể, đặt một biên độ trên và dưới, ví dụ thấp nhất là 3% và cao nhất là 6% tài sản. Mỗi năm, sau khi tính theo tuổi thọ, bạn đối chiếu kết quả với biên độ này: nằm trong khoảng thì cứ thế tiêu, vượt 6% thì chốt ở 6%, thấp hơn 3% thì tiêu tối thiểu 3%. "Lan can" hoạt động như một chiếc điều hòa nhiệt độ cho ví tiền, còn quy tắc 4% nằm ngay giữa làm mốc quen thuộc.

Nhưng nếu thị trường biến động dữ dội, bạn vẫn có thể bị "sốc". Giả sử thị trường lao dốc và lan can buộc bạn cắt giảm tới một phần tư chi tiêu, đó là cú hụt hẫng không hề dễ chịu. Vậy nên hãy thêm bộ "giảm xóc": giới hạn mức thay đổi chi tiêu mỗi năm chỉ trong khoảng cộng trừ 5%. Dù lan can có đòi cắt mạnh tới đâu, bạn cũng không giảm quá 5% trong một năm, và chiều tăng cũng vậy. Nhờ thế, cuộc sống không bị "lúc no lúc đói" thất thường.

Tách bạch "tiền phải tiêu" và "tiền tiêu cho sướng"

Đổi lại sự êm ái đó, trong những giai đoạn suy thoái kéo dài, danh mục của bạn sẽ chịu hao hụt nhiều hơn so với cách làm chặt tay. Vì thế, bộ giảm xóc hợp nhất với những ai có chút "đệm" trên mức chi thiết yếu.

Và đây là tinh chỉnh cuối cùng: hãy phân biệt rõ khoản bạn buộc phải chi và khoản chi cho vui. Bạn liệt kê những chi phí không thể thiếu như ăn uống, y tế, nhà ở, rồi đảm bảo chúng bằng nguồn thu nhập chắc chắn như lương hưu, bảo hiểm xã hội hay các sản phẩm hưu trí cố định. Phần còn lại, bạn thoải mái áp dụng chiến lược linh hoạt với lan can và giảm xóc kể trên. Khi đã chắc chắn phần thiết yếu được lo, bạn có thể mạnh dạn chấp nhận rủi ro cao hơn, đổi lại lợi nhuận tốt hơn cho phần "tiêu cho sướng".

Tất nhiên, không có công thức nào hoàn hảo cho tất cả mọi người, mỗi hoàn cảnh, sức khỏe hay tình huống thuế đều có thể làm thay đổi phép tính. Có Có cả phần mềm chuyên dụng để tính tới lui cho từng người, nhưng thực tế hiếm ai dùng thường xuyên. Điều đáng mừng là một chiến lược linh hoạt, lấy quy tắc 4% làm điểm tham chiếu, hoàn toàn có thể tự làm mà không cần công cụ phức tạp. Mục tiêu cuối cùng vẫn vậy thôi: tận hưởng "quả ngọt" mình gom góp cả đời, mà không lo sống lâu hơn cả số tiền của mình.

(Bài viết mang tính tham khảo, dựa trên nghiên cứu được Wall Street Journal dẫn lại; tùy hoàn cảnh mỗi người nên cân nhắc thêm tư vấn từ chuyên gia tài chính.)