Tay chân miệng từ lâu đã trở thành nỗi ám ảnh lớn của các gia đình có con nhỏ, khi mà nhóm trẻ em chính là đối tượng gánh chịu hậu quả nặng nề nhất mỗi khi dịch bệnh bùng phát dữ dội. Theo thống kê từ Bộ Y tế, tính trong 8 tháng đầu năm 2026, cả nước đã ghi nhận gần 100.000 ca mắc tay chân miệng, tăng hơn 2,5 lần so với cùng kỳ. Đáng chú ý, riêng giai đoạn cao điểm gần đây, mỗi tuần cả nước có thêm khoảng 3.000 ca mắc mới chủ yếu tập trung ở trẻ nhỏ, đe dọa trực tiếp đến sức khỏe thế hệ tương lai.

Trong 8 tháng đầu năm 2026, Việt Nam ghi nhận gần 100.000 ca mắc tay chân miệng, tăng hơn 2,5 lần so với cùng kỳ (Ảnh minh họa)

Giữa lúc số ca tay chân miệng tăng mạnh, sự xuất hiện của vaccine Envacgen tại Việt Nam mang thêm một ý nghĩa đáng chú ý. Việt Nam trở thành quốc gia đầu tiên tại Đông Nam Á tiếp cận vaccine phòng tay chân miệng do EV71. Đây cũng là vaccine phòng tay chân miệng do EV71 đầu tiên được cấp phép tại Việt Nam.

Trước đó, nước ta chưa có vaccine phòng tay chân miệng được cấp phép. Envacgen do Hệ thống Tiêm chủng VNVC phối hợp với hãng dược phẩm Substipharm Biologics của Thụy Sĩ triển khai. Sự ra đời của vaccine mở thêm một biện pháp dự phòng chủ động cho trẻ nhỏ trước một bệnh truyền nhiễm lâu nay chủ yếu được kiểm soát bằng các biện pháp vệ sinh, hạn chế lây lan và phát hiện sớm ca bệnh.

Envacgen là vaccine phòng tay chân miệng do EV71 đầu tiên được cấp phép tại Việt Nam, chỉ định cho trẻ từ 2 tháng tuổi (Ảnh minh họa)

Điểm đáng chú ý là vaccine Envacgen này được chỉ định cho trẻ từ đủ 2 tháng đến dưới 6 tuổi. Trẻ từ 2 tháng đến 2 tuổi tiêm 3 mũi, trẻ trên 2 tuổi đến dưới 6 tuổi tiêm 2 mũi. Vaccine đã được nghiên cứu lâm sàng giai đoạn III tại Việt Nam. Dữ liệu nghiên cứu cho thấy vaccine có hiệu quả phòng bệnh tay chân miệng do EV71. Đây là chủng virus có liên quan đến nhiều trường hợp bệnh nặng và tử vong. Nghĩa là trẻ có thể được bảo vệ từ rất sớm.

Sự thật y khoa: Trẻ chuyển nặng chỉ sau vài giờ và lý do vaccine là "mảnh ghép" sống còn

Bác sĩ Trương Hữu Khanh, chuyên gia đầu ngành về bệnh truyền nhiễm trẻ em, chia sẻ rằng: "Nhiều năm qua, rất nhiều phụ huynh hỏi tôi khi nào mới có vaccine tay chân miệng. Mỗi mùa bệnh, phụ huynh lo, bác sĩ cũng áp lực vì có những trẻ ban đầu vẫn tỉnh táo nhưng chỉ vài giờ sau đã chuyển nặng".

Đồng quan điểm, Tiến sĩ, Bác sĩ Nguyễn An Nghĩa, Phó Trưởng khoa Nhiễm - Thần kinh, Bệnh viện Nhi Đồng 1 (Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam) cho biết, trẻ mắc tay chân miệng có thể chuyển từ nhẹ sang nguy kịch chỉ trong vòng từ 6 đến 8 giờ.

Sự thật y khoa chỉ ra rằng chủng EV71 mang đặc tính hướng thần kinh mạnh, có thể tấn công trực tiếp vào hệ thần kinh trung ương, gây viêm não, phù phổi cấp hoặc suy tuần hoàn. Đáng sợ hơn, một số trẻ ít biểu hiện các tổn thương ngoài da nên rất dễ khiến phụ huynh nhầm lẫn với các bệnh thông thường và chủ quan bỏ lỡ thời điểm vàng cứu chữa.

Vaccine mới đạt hiệu lực bảo vệ lên đến 96,8% đối với bệnh tay chân miệng do EV71 (Ảnh minh họa)

Chính vì vậy, sự xuất hiện của vaccine mới được giới chuyên môn ví như "mảnh ghép" sống còn. Bác sĩ Chuyên khoa I Bạch Thị Chính, Giám đốc chuyên môn Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC (Việt Nam), cho biết bệnh tay chân miệng do nhiều chủng virus khác nhau gây ra. Hàng chục năm qua, các nhà khoa học đã dày công nghiên cứu nhưng gặp nhiều khó khăn trước chủng EV71 có độc lực cao. Tuy nhiên, dữ liệu công bố cho thấy vaccine mới đạt hiệu lực bảo vệ lên đến 96,8% đối với bệnh tay chân miệng do EV71, không ghi nhận trường hợp mắc EV71 trong nhóm được tiêm và đồng thời tạo đáp ứng miễn dịch cao trước nhiều kiểu gen phụ thuộc nhóm EV71.

Dưới góc độ dịch tễ học và y tế công cộng, PGS.TS.BS Trần Đắc Phu (Chủ tịch Hội đồng tư vấn sử dụng vắc xin, nguyên Cục trưởng Cục Y tế Dự phòng, Bộ Y tế) đánh giá vắc xin EV71 là thành tựu quan trọng giúp chuyển từ thụ động dập dịch sang chủ động phòng bệnh tay chân miệng từ sớm. Thay vì chỉ phụ thuộc vào các biện pháp vệ sinh cá nhân không tạo được miễn dịch đặc hiệu, vắc xin là giải pháp kiểm soát dịch bệnh bền vững và tối ưu chi phí nhất. 

Nhận diện đúng dấu hiệu chuyển nặng để xử lý kịp thời

Khi trẻ mắc tay chân miệng, những biểu hiện ban đầu rất dễ bị bỏ sót. Do đó, ngay khi phát hiện con có dấu hiệu sốt đi kèm các nốt bọng nước ở lòng bàn tay, lòng bàn chân hoặc niêm mạc miệng, phụ huynh cần đặc biệt cảnh giác theo dõi sát sao từng giờ.

Khoảnh khắc nguy hiểm nhất nằm ở khung thời gian từ 6 đến 8 giờ đầu khi bệnh có chuyển biến thần kinh. Phụ huynh cần đặc biệt lưu ý các biểu hiện cảnh báo sau:

- Trẻ giật mình chới với khi đang ngủ: Đây là dấu hiệu thần kinh sớm và nhạy bén nhất cho thấy hệ thần kinh trung ương đang bị tấn công.

- Sốt cao liên tục không hạ và nôn trớ liên tục: Tình trạng sốt kéo dài kết hợp với việc nôn ói nhiều làm cơ thể trẻ suy kiệt nhanh chóng.

- Run chi hoặc thở mệt: Các biểu hiện cho thấy bệnh lý đã tiến triển nặng, có nguy cơ gây biến chứng suy tuần hoàn và phù phổi cấp.

Phụ huynh cần hết sức chú ý tới các dấu hiệu tay chân miệng ở trẻ, nhất là trẻ dưới 5 tuổi (Ảnh minh họa)

Khi xuất hiện những dấu hiệu này, mọi biện pháp chăm sóc tại nhà đều không còn tác dụng. Việc đưa trẻ đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa để can thiệp hồi sức cấp cứu là quy tắc sống còn.

Song song với đó, việc chủ động đưa trẻ từ 2 tháng tuổi đi tiêm chủng vaccine đúng lịch chính là chiếc khiên vững chắc nhất giúp chặn đứng nguy cơ biến chứng nặng trước khi quá muộn. Tuy nhiên, vắc xin chỉ phòng bệnh do EV71, không phòng tất cả các trường hợp tay chân miệng. Việc vắc xin được đưa vào sử dụng vì thế không đồng nghĩa nguy cơ mắc bệnh đã được loại bỏ hoàn toàn, không được mất cảnh giác.

Bên cạnh việc chủ động tiêm vaccine sớm cho trẻ, Bộ Y tế khuyến cáo các gia đình và nhà trường cần duy trì nghiêm ngặt các biện pháp phòng bệnh chủ động trong sinh hoạt hằng ngày. Cụ thể, phụ huynh cần thường xuyên rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy cho cả trẻ và người chăm sóc, đặc biệt trước khi ăn và sau khi đi sinh hoạt. Thêm vào đó, việc thường xuyên lau sạch đồ chơi, vật dụng, sàn nhà bằng các dung dịch sát khuẩn đạt chuẩn, kết hợp ăn chín uống sôi và giữ không gian nhà cửa luôn thông thoáng sẽ giúp ngăn chặn hiệu quả sự lây lan của virus.