Thủ tướng Phạm Minh Chính phát biểu tại buổi thăm và làm việc với Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Ảnh: VGP

Tại buổi làm việc về triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Bộ Chính trị liên quan đến đột phá khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định: trong thời đại khoa học – công nghệ, “hiền tài” chính là đội ngũ trí thức, nhà khoa học những người trực tiếp tạo ra công nghệ mới, giá trị mới, góp phần bảo đảm độc lập, tự chủ bằng trí tuệ Việt Nam.

Dẫn lại tư tưởng “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia” và lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh “Tri thức là vốn liếng quý báu của dân tộc”, người đứng đầu Chính phủ cho rằng, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là xu thế tất yếu mà còn là lựa chọn mang tính chiến lược, ưu tiên hàng đầu trong đầu tư phát triển. Đây là chìa khóa mở ra dư địa tăng trưởng mới, tạo nền tảng cho phát triển nhanh và bền vững.

Theo Thủ tướng, Đảng và Nhà nước xác định khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ là nền tảng mà còn là động lực chủ yếu, lực lượng sản xuất trực tiếp của nền kinh tế. Trong tiến trình đó, các nhà khoa học là lực lượng tiên phong; còn Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam giữ vai trò nòng cốt trong hệ thống khoa học quốc gia, nơi hội tụ tinh hoa trí tuệ và sáng tạo của đất nước.

Biểu dương những đóng góp của các thế hệ nhà khoa học trong suốt nửa thế kỷ qua, Thủ tướng đánh giá Viện Hàn lâm đã khẳng định vị thế “cánh chim đầu đàn” của khoa học Việt Nam, với nhiều thành tựu đáng ghi nhận, đóng góp thiết thực vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Đặt yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, Thủ tướng đề nghị Viện Hàn lâm tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm khoa học – công nghệ hàng đầu Việt Nam, từng bước tiệm cận trình độ các nước tiên tiến trong khu vực và trên thế giới. Mục tiêu đến năm 2030 là trở thành tổ chức nghiên cứu hàng đầu Đông Nam Á, có năng lực cạnh tranh quốc tế ở một số lĩnh vực trọng điểm.

Theo đó, Viện cần thực hiện đồng bộ bốn chuyển đổi: chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng và chuyển đổi cơ cấu, chất lượng nguồn nhân lực. Trong nghiên cứu, Viện phải đi đầu ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn; xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về khoa học – công nghệ phục vụ hoạch định chính sách.

Thủ tướng yêu cầu tập trung làm chủ các công nghệ lõi, công nghệ nguồn, giải quyết các bài toán thực tiễn của đất nước; phấn đấu đưa các ngành Toán học, Vật lý, Hóa học, Sinh học đạt trình độ tiên tiến khu vực và thế giới vào năm 2030.

Cùng với đó là định hướng nghiên cứu, đóng góp cho các mô hình kinh tế mới như kinh tế dữ liệu, kinh tế tuần hoàn, kinh tế tri thức, kinh tế chia sẻ, kinh tế ban đêm, kinh tế không gian tầm thấp, kinh tế bạc; tăng cường liên kết giữa khu vực nhà nước, tư nhân và đầu tư nước ngoài; thúc đẩy hình thành các tập đoàn kinh tế lớn, tham gia sâu vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

Một yêu cầu quan trọng được nhấn mạnh là tăng cường gắn kết giữa nghiên cứu và thị trường. Viện Hàn lâm cần chủ động “mở cửa” phòng thí nghiệm, đẩy mạnh hợp tác với các tập đoàn kinh tế tư nhân, lấy doanh nghiệp làm trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Đồng thời, xây dựng cơ chế để nhà khoa học mạnh dạn tham gia thương mại hóa kết quả nghiên cứu, đưa sáng chế vào sản xuất, tạo giá trị gia tăng thực chất.

Thủ tướng giao Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì hướng dẫn cơ chế trao quyền tự chủ cho các tổ chức khoa học – công nghệ; hoàn thiện mô hình hợp tác giữa đơn vị công lập và doanh nghiệp; thúc đẩy chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành sản phẩm và giá trị kinh tế.

Viện Hàn lâm được yêu cầu khẩn trương xây dựng chương trình hành động thực hiện các nghị quyết chiến lược; hoàn thiện hồ sơ trình Bộ Chính trị Đề án nghiên cứu, làm chủ một số công nghệ chiến lược trước ngày 15/3/2026; trình Thủ tướng Đề án tăng cường năng lực Viện ngang tầm khu vực trong tháng 4/2026; đồng thời xây dựng chiến lược phát triển đến năm 2030, tầm nhìn 2045 và cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tổ chức, nhân sự, tài chính.

Về quản trị, Thủ tướng yêu cầu chuyển mạnh từ “tư duy nhiệm vụ” sang “tư duy kết quả”; từ “làm nhiều” sang “làm trúng, làm đúng, làm đến nơi đến chốn”; từ chú trọng hoạt động sang tạo ra sản phẩm cụ thể, đóng góp rõ ràng cho năng suất, chất lượng và hiệu quả quốc gia.

Viện cần quy hoạch lại, đầu tư phát triển hạ tầng chiến lược; huy động nguồn lực theo nguyên tắc “5 rõ”: rõ bài toán, rõ sản phẩm, rõ ứng dụng, rõ hiệu quả, rõ đóng góp. Song song là xây dựng đội ngũ nhà khoa học có trình độ cao, bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng; gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo và nghiên cứu, giữa lý luận và thực tiễn.

Thủ tướng cũng lưu ý, phát triển khoa học – công nghệ không chỉ dừng ở gia tăng số lượng công bố, mà phải nâng cao tầm ảnh hưởng học thuật và giá trị ứng dụng; tập trung vào khoa học cơ bản, công nghệ lõi, công nghệ chiến lược; thúc đẩy liên kết “ba nhà” Nhà nước, nhà khoa học, nhà doanh nghiệp; phát triển tài sản trí tuệ, doanh nghiệp khoa học – công nghệ và hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.

Bày tỏ tin tưởng vào truyền thống đoàn kết và năng lực sáng tạo của đội ngũ cán bộ, nhà khoa học, Thủ tướng kỳ vọng Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam sẽ tiếp tục chinh phục những đỉnh cao mới, trở thành nơi hội tụ và nuôi dưỡng những “hào kiệt” của thời đại công nghệ những người giữ vững chủ quyền quốc gia không chỉ bằng ý chí, mà bằng trí tuệ và sáng tạo.