Người xưa có câu: "Dân dĩ thực vi thiên", ăn uống là chuyện hệ trọng nhất của đời người. Tuy nhiên, chúng ta thường mải mê chọn thực phẩm sạch mà ít quan tâm đến bát đĩa thế nào mới tốt.

Mỗi người, mỗi gia đình lại có những tiêu chí nhất định khi lựa chọn bát đĩa. Có người thích các hình dạng bát độc lạ, có người mê hoa văn bắt mắt, cũng có người chỉ quan tâm tới giá cả phải chăng. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết rằng ngoài chức năng đựng đồ ăn, tính thẩm mỹ, dễ vệ sinh… thì cách chúng ta chọn bát đĩa còn ảnh hưởng trực tiếp tới mùi vị món ăn và sức khỏe con người.

Có một số loại bát đĩa có thể trông rất đẹp mắt, giá thành rẻ nhưng lại tiềm ẩn nhiều chất độc hại. Nếu không muốn cả gia đình "nuốt độc" từ bát đĩa mỗi khi ăn, tốt nhất đừng bao giờ sử dụng 4 loại sau:

1. Bát đĩa giả sứ

Bát đĩa giả sứ có ưu điểm là đẹp mắt, khối lượng nhẹ, giá thành rẻ, đa dạng mẫu mã, ít bị vỡ nhưng chất lượng lại không tốt. Chúng thường được làm từ nhựa melamine chịu nhiệt rất kém nên không chỉ công năng khi đựng đồ ăn không tối ưu mà còn dễ sản sinh chất độc.

Bát đĩa giả sứ đẹp mắt, trọng lượng nhẹ nhưng chịu nhiệt kém (Ảnh minh họa)

Cụ thể, nhựa melamine không chịu được nhiệt độ cao, khi đựng đồ ăn nóng hay rửa bằng nước quá nóng có thể bị phân hủy và tạo ra các chất độc hại như melamine và formaldehyde. Cơ thể hấp thụ lâu ngày có thể gây ngộ độc, suy gan thận và hình thành cả ung thư. Tổ chức Y tế Thế giới đã xếp hạng formaldehyde là hóa chất độc hại với sức khỏe con người, nằm trong nhóm gây ung thư cấp độ 1.

Một số loại bát melamine kém chất lượng còn nguy hiểm hơn, chúng sử dụng nhựa urea-formaldehyde thay vì nhựa melamine. Loại nhựa này độc hại hơn và có tốc độ giải phóng formaldehyde cao hơn. Chúng cũng có thể chứa nhiều tạp chất và kim loại nặng không thân thiện với sức khỏe con người.

2. Bát đĩa tráng men, nhiều họa tiết phức tạp hoặc khảm kim loại.

Các loại bát có hoa văn rực rỡ và trang trí khảm kim loại ở lòng bát thường sử dụng kỹ thuật tráng men phủ ngoài (overglaze). Khi đựng thức ăn nóng hoặc có tính axit, lớp men nung nhiệt độ thấp này không chỉ bong tróc chì và cadmium gây xơ hóa cầu thận, mà còn phản ứng hóa học trực tiếp với thực phẩm. Các ion kim loại rò rỉ làm biến đổi hoàn toàn mùi vị nguyên bản, tạo ra vị kim loại khó chịu và phá hủy cấu trúc dinh dưỡng của món ăn.

Bên cạnh đó, kết cấu hoa văn sần sùi và các chi tiết khảm kim loại là nơi tích tụ vi khuẩn, nấm mốc do cực kỳ khó vệ sinh sạch sẽ, gây nhiễm độc hệ thần kinh và bài tiết.

Đáng nói, loại bát này có tuổi thọ cực ngắn. Các lớp khảm và men màu rất nhanh bị xỉn màu, bong tróc hoặc nứt vỡ khi thay đổi nhiệt độ đột ngột, khiến chúng trở nên xấu xí và mất an toàn chỉ sau thời gian ngắn sử dụng dù lúc đầu đẹp mắt.

3. Bát đĩa inox giá rẻ

Nhiều người thích dùng bát inox vì có khả năng giữ nhiệt lâu, khó rơi vỡ, dễ làm sạch và có độ bền cao. Tuy nhiên, loại bát này cũng không phải lựa chọn tối ưu cho sức khỏe.

Nếu muốn dùng bát đĩa inox, hãy chọn loại dày dặn, chất lượng tốt (Ảnh minh họa)

Chất liệu của nó giữ nhiệt tốt nhưng cũng dễ gây bỏng. Bát inox không thích hợp để đựng một số thực phẩm có tính axit cao như cà chua, nước cam, chanh hay tính kiềm mạnh như baking soda. Bởi nó dễ bị ăn mòn, ngoài ảnh hưởng mùi vị lâu ngày còn gây hại cho sức khỏe. Đặc biệt là nếu bạn dùng các loại bát inox có giá rẻ thì càng nguy hiểm.

Do chất liệu đặc thù, bát inox thường có giá thành cao. Với bát inox giá rẻ sẽ bị pha lẫn rất nhiều tạp chất, chứa nhiều kim loại nặng. Trong quá trình đựng thực phẩm, nhất là các món nóng sẽ bị phai ra và hấp thụ vào cơ thể người. Có thể kể đến như chì, crom, mangan, cadmium… Tích tụ quá nhiều sẽ gây bệnh tật nguy hiểm.

Vì vậy, nếu muốn dùng bát inox từ cơ sở uy tín có kiểm định, dành riêng để đựng thực phẩm ăn trực tiếp, không bị han gỉ và lẫn tạp chất. Tốt nhất là có 2 lớp chống nóng khi cầm nắm, inox 2 lớp 304 hoặc 316 chất lượng cao và khi rửa bát inox không nên dùng cọ đánh nồi vì sẽ bị trầy xước.

4. Bát đĩa bằng nhựa, nhất là nhựa chất lượng kém

Không khó để tìm thấy một vài chiếc bát đĩa bằng nhựa trong các gia đình. Chúng phổ biến, dễ mua, rẻ tiền, lâu hỏng nhưng không tốt cho sức khỏe và tính ứng dụng cũng không hề cao. Chúng không phù hợp để đựng các món nóng, món nhiều axit hay tính kiềm cao. Nhất là nhựa chất lượng kém.

Không nên dùng bát đĩa nhựa đựng thực phẩm nóng, nhất là đồ nhựa dùng một lần (Ảnh minh họa)

Bát nhựa thường làm từ chất liệu nhựa như PVC, polypropylene hoặc polyethylene … Khi tiếp xúc với nhiệt, các chất có hại như benzen, formaldehyde, xylene dễ dàng thoát ra ngoài. Những chất độc hại này sẽ xâm nhập vào thực phẩm của chúng ta thông qua thức ăn và nước uống sau đó gây hại cho cơ thể.

Khả năng kháng axit của bát đĩa nhựa cũng không tốt. Nếu dùng để đựng các thực phẩm có tính axit như nước chanh, giấm cũng sẽ gây ra những tác hại nhất định. Chưa kể, loại bát này tuổi thọ ngắn, khó làm sạch dầu mỡ, dễ bị trầy xước và tạo điều kiện cho nấm mốc, vi khuẩn gây hại.

Nguồn và ảnh: Aboluowang, Zhihu, Family Doctor