Năm 2026, nước Mỹ đang chứng kiến làn sóng lập pháp chống lại giới siêu giàu với mức độ chưa từng có. Thượng nghị sĩ Bernie Sanders vừa đề xuất "Make Billionaires Pay Their Fair Share Act", đánh thuế tài sản 5% hàng năm lên những người có net worth từ 1 tỷ USD trở lên, dự kiến thu về 4,4 nghìn tỷ USD trong một thập kỷ. Đồng thời, Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren giới thiệu Ultra-Millionaire Tax Act of 2026, áp thuế 2%/năm lên tài sản trên 50 triệu USD và thêm 1% với tỷ phú.

Ở cấp độ tiểu bang, California đang chuẩn bị đưa ra bỏ phiếu vào tháng 11/2026 một đề xuất đánh thuế một lần 5% lên toàn bộ tài sản của khoảng 200 tỷ phú đang cư trú tại đây. Ủng hộ từ công luận không nhỏ: Theo khảo sát, cử tri California ủng hộ đề xuất này với tỷ lệ 2-1; 62% người New York ủng hộ mức thuế phụ thu 2% của Thị trưởng Zohran Mamdani; và trên toàn quốc, hơn 6/10 người Mỹ cho rằng giới giàu và doanh nghiệp lớn đang đóng thuế quá ít.

Bối cảnh kinh tế "hình chữ K" đang nới rộng khoảng cách giàu nghèo càng đổ thêm dầu vào lửa. Giá xăng leo thang do xung đột tại Iran đang ảnh hưởng nặng nề nhất đến nhóm thu nhập thấp những người phải chi tỷ lệ lớn hơn trong thu nhập cho nhiên liệu so với giới nhà giàu.

Và tất nhiên, giới siêu giàu không ngồi im, họ lần lượt phản công âm thầm hoặc công khai với nhiều chiến thuật khác nhau.

Chiến thuật số 1: Chân ra đi, tiền theo sau

Trước khi các đề xuất thuế kịp trở thành luật, nhiều tỷ phú đã hành động bằng đôi chân của mình. Trước thời hạn 1/1/2026 của đề xuất thuế California, hai nhà đồng sáng lập Google, Larry Page (tài sản 244 tỷ USD) và Sergey Brin (226 tỷ USD) đã rời California đến Florida. Theo sau là Peter Thiel, Travis Kalanick, Don Hankey và David Sacks. 

Mark Zuckerberg cũng được xác nhận đã rời tiểu bang, dù không trước hạn chót. Howard Schultz của Starbucks cũng mua bất động sản ở Florida. Jeff Bezos đã chuyển đến Miami từ trước đó.

Con số tổng hợp từ Fortune cho thấy: Chỉ 6 tỷ phú rời California đã mang theo 27 tỷ USD doanh thu thuế tiềm năng, tương đương khoảng 1/4 tổng dự kiến thu được của toàn bộ đề xuất. Một nghịch lý đau đớn cho những người ủng hộ đạo luật.

Không dừng lại ở việc chuyển địa chỉ, giới tỷ phú còn rót tiền trực tiếp vào trận chiến chính trị. Sergey Brin quyên góp 20 triệu USD cho nhóm "Building a Better California" để vận động chống lại đề xuất thuế. Hai PAC (ủy ban hành động chính trị) do tỷ phú hậu thuẫn Stop the Squeeze và Golden State Promise – đã được thành lập với cùng mục tiêu.

Chiến thuật số 2: Luật sư lên tiếng, tòa án vào cuộc

Elon Musk không tự mình lên sóng CNBC, nhưng luật sư lâu năm của ông, Alex Spiro đã gửi thư trực tiếp đến Thống đốc Gavin Newsom, cảnh báo rằng đề xuất thuế sẽ "kích hoạt làn sóng tháo chạy vốn và đổi mới sáng tạo khỏi California." Lá thư đại diện cho một nhóm khách hàng tỷ phú không được nêu tên, khẳng định họ "sẽ chuyển đi vĩnh viễn" nếu bị áp thuế. Spiro cũng cảnh báo sẽ tiến hành thách thức pháp lý kéo dài và "phủ sóng báo chí bất lợi" nếu đề xuất không bị rút lại.

Mỉa mai thay, Thống đốc Newsom một chính khách Dân chủ lại là người phản đối mạnh mẽ nhất đề xuất của chính đảng mình, tuyên bố sẽ bảo vệ ngành công nghệ của tiểu bang.

Chiến thuật số 3: Lấy đạo đức làm vũ khí

Jeff Bezos chọn một đòn tấn công tinh tế hơn, đứng về phía người nghèo để vô hiệu hóa luận điểm của đối thủ.

Ngày 20/5/2026, xuất hiện trên chương trình Squawk Box của CNBC từ nhà máy tên lửa Blue Origin ở Merritt Island, Florida, người giàu thứ tư thế giới (tài sản 279 tỷ USD) đưa ra một đề xuất táo bạo: Miễn hoàn toàn thuế thu nhập liên bang cho 50% người Mỹ có thu nhập thấp nhất.

"Top 1% người nộp thuế đang đóng khoảng 40% tổng thu ngân sách từ thuế, trong khi 50% người thu nhập thấp nhất chỉ đóng 3%. Tôi không nghĩ con số đó nên là 3%. Tôi nghĩ nó nên là 0," Bezos nói.

Ông lấy ví dụ cụ thể về một y tá ở Queens kiếm 75.000 USD/năm nhưng phải nộp hơn 12.000 USD thuế tức hơn 1.000 USD/tháng. Số tiền đó, theo Bezos, đủ để trả tiền thuê nhà hoặc mua thực phẩm. Nhóm 50% này gồm hơn 76 triệu hộ gia đình, thu nhập bình quân dưới 54.000 USD năm 2023, và đa số chỉ nộp khoảng 913 USD thuế mỗi năm một con số mà Bezos gọi là "không đáng kể với chính phủ."

Bezos còn nhắc lại xuất thân của mình con của một người nhập cư Cuba và bà mẹ tuổi teen – để kết luận: "Tôi muốn đảm bảo những người đang vật lộn hôm nay có cơ hội vươn lên. Có thể một trong số họ sẽ là Steve Jobs tiếp theo."

Đây là một nước cờ đặc biệt khôn ngoan về mặt truyền thông: thay vì phòng thủ trước áp lực "tax the rich", Bezos chủ động chiếm luôn mặt trận đạo đức bằng cách đứng về phía người lao động.

Ai đang thắng?

Về mặt số liệu thực tế, Sanders không sai. Theo tính toán của ông, Elon Musk với tài sản 805 tỷ USD chỉ trả mức thuế hiệu dụng 3,3%  thấp hơn mức 8,4% của một tài xế xe tải trung bình. Nhóm "Make Billionaires Pay Their Fair Share Act" ước tính sẽ mang về 4,4 nghìn tỷ USD trong 10 năm đủ để cấp ngân sách cho Medicare, tăng lương giáo viên lên 60.000 USD tối thiểu, và giới hạn chi phí trông trẻ ở mức 7% thu nhập hộ gia đình.

Nhưng giới tỷ phú đang thắng trên mặt trận khác, kéo dài thời gian, làm phức tạp luận điểm, và đặt ra những câu hỏi khó về hiệu quả thực tế của các đề xuất thuế. Khi 6 tỷ phú rời California đã mang đi 27 tỷ USD doanh thu tiềm năng, đó là lập luận thực tế không dễ bác bỏ.

Đề xuất của Bezos về miễn thuế cho 50% người Mỹ thu nhập thấp nhất dù chưa có bất kỳ cơ chế triển khai nào đã thành công trong việc chuyển hướng câu chuyện từ "tỷ phú trốn thuế" sang "ai thực sự quan tâm đến người nghèo?"

Trận chiến này chưa có hồi kết. Nhưng điều rõ ràng là: giới tỷ phú Mỹ không còn im lặng chịu đựng làn sóng chỉ trích. Họ đang phản công bằng tiền, bằng luật sư, và bằng cả những câu chuyện cảm xúc về người y tá ở Queens.